Vì sao các nước đang phát triển ít được giải Nobel ?

Điều đáng để suy nghĩ là phần lớn những người này đều trưởng thành trong môi trường nghiên cứu ở Mỹ hoặc một nước phát triển nào đó. Đa số họ có thời gian sinh sống và làm việc ở nước ngoài nhiều hơn ở trong nước.

Như vậy, về danh nghĩa, dù giải thưởng được tính cho quốc gia nào thì thực chất, nó cũng khó có thể được coi là thành tựu nghiên cứu khoa học ở các nước đang phát triển.

Thành công chủ yếu của các nước đang phát triển ở giải Nobel thuộc về 2 lĩnh vực là Văn chương (7 giải) và Hòa bình (15 giải).

Lý do hiển nhiên có thể giải thích cho những thành tích nghèo nàn của các nước đang phát triển trong khoa học nói chung và ở giải Nobel nói riêng là thiếu kinh phí tài trợ cho hoạt động nghiên cứu. Nhưng bên cạnh đó, cơ chế quản lý cũng là một trở ngại trên con đường đi đến những đỉnh cao trong khoa học.

Giáo sư Ahmed Zewail, nhà khoa học Mỹ gốc Ai Cập giành giải Nobel Hóa học năm 1999 cho rằng việc đầu tiên cần thực hiện là thay đổi cơ bản cách giảng dạy khoa học ở đa số các nước đang phát triển. Việc "nhồi nhét" quá nhiều kiến thức trong sách vở mà không gợi mở cách tư duy cho học sinh sẽ khiến cho khả năng của các em bị thui chột.

Cũng theo Zewail, các nước đang phát triển cũng cần cải thiện các hình thức khuyến khích nghiên cứu khoa học. Cách đãi ngộ chủ yếu dựa vào thâm niên và chức vụ thay vì dựa vào tài năng thực sự mà phần lớn các nước đang phát triển áp dụng hiện nay sẽ không tạo ra được những người hết mình vì khoa học.

Từ kinh nghiệm bản thân, một người đã từng làm việc nhiều năm ở Ai Cập (nước đang phát triển) và Mỹ, Giáo sư Zewail còn cảnh báo về tác động tiêu cực của bệnh quan liêu, giấy tờ đến hiệu quả của công tác nghiên cứu.

“Chỉ cần một quyết định ra nước ngoài dự hội thảo mà còn phải xin hàng đống chữ ký thì đừng có mơ đến giải Nobel”. v.v.

Hương Tiên