Việt Nam già nhanh tốp 5 thế giới

Theo các chuyên gia, để thích ứng với già hóa dân số, chúng ta vừa chăm sóc, vừa phát huy thế mạnh của người cao tuổi. Ảnh: PV

Ngày Dân số Việt Nam năm nay với chủ đề “Già hóa dân số – những thách thức trong chăm sóc người cao tuổi”, đã đề cập tới thực trạng: Giai đoạn già hóa dân số của nước ta đã đến sớm hơn rất nhiều so với dự báo. Với tốc độ gia tăng số lượng và tỷ lệ người cao tuổi (NCT), Việt Nam đã nằm trong tốp 5 quốc gia có tốc độ già hóa nhanh nhất thế giới.

Theo TS Dương Quốc Trọng, hơn 50 năm qua, tuổi thọ trung bình của người dân trên thế giới tăng 21 tuổi thì tuổi thọ bình quân của người dân Việt Nam tăng lên tới 33 tuổi. Người Việt Nam chúng ta sống lâu hơn, NCT đông hơn, tỷ lệ cao hơn. Tuổi thọ cao là mơ ước và là thành tựu của nhân loại trong thế kỷ 21. Người Việt Nam sống thọ hơn với tuổi thọ trung bình (kỳ vọng sống từ lúc sinh ra) là 73 tuổi và với người đã sống đến năm 60 tuổi thì kỳ vọng sống trung bình sẽ lên tới năm 81 tuổi, tương đương với các nước phát triển.

Tuy nhiên, già hóa dân số cũng đang đặt ra những thách thức không nhỏ trong việc chăm sóc NCT cả về vật chất và tinh thần, đặc biệt là khi chúng ta bước vào giai đoạn già hóa dân số sớm hơn nhiều so với dự báo. Tổng điều tra dân số năm 2009, các nhà khoa học đã dự báo đến năm 2017, Việt Nam sẽ bước vào giai đoạn già hóa dân số, nhưng chỉ sau 2 năm (2011), mọi dự báo đã trở nên lạc hậu: Việt Nam chính thức bước vào giai đoạn già hóa dân số. Các nhà khoa học cũng dự báo, giai đoạn già hóa dân số chuyển sang giai đoạn dân số già của Việt Nam cũng sẽ nhanh hơn các quốc gia khác.

Trong khi các quốc gia khác phải mất rất nhiều năm mới chuyển từ giai đoạn cơ cấu dân số trẻ sang già hóa thì chúng ta chỉ mất có 6 năm; từ giai đoạn già hóa sang dân số già các nước đều phải trải qua hàng thập kỷ, thậm chí hàng thế kỷ thì Việt Nam chỉ mất khoảng 16 – 18 năm. “Vậy chúng ta cần phải chuyển đổi hết sức mau lẹ cả về tư duy, nhận thức và cơ chế chính sách thì mới thích ứng kịp với sự biến đổi mau lẹ của cơ cấu dân số, nếu không chúng ta sẽ khó thích ứng và sẽ có nhiều bất cập và hệ lụy nảy sinh”, TS Dương Quốc Trọng bày tỏ.

“Chăm sóc” phải đi cùng với “phát huy”

Hiện nay, theo quy định của Luật Lao động, tuổi nghỉ hưu của nam là 60 và nữ là 55. Nếu với kỳ vọng sống tính từ 60 tuổi trở lên, nam giới sau khi nghỉ hưu còn sống trung bình thêm 21 năm và nữ giới thêm 26 – 27 năm nữa. Đây là khoảng thời gian dài và nhiều người còn có sức khỏe, còn đủ trí tuệ và sự minh mẫn để đóng góp cho xã hội. TS Dương Quốc Trọng cho rằng, cần xây dựng chính sách để phát huy NCT, đặc biệt là những người trong độ tuổi từ 60 – 75, tạo thêm cơ hội để họ có những đóng góp có ích cho xã hội.

TS Dương Quốc Trọng chia sẻ: “Tôi đã có dịp đến Nhật Bản – quốc gia có tỷ lệ NCT lớn nhất trên thế giới và họ sử dụng lao động là NCT rất lớn. Những người ở độ tuổi 70, 75, 80 đang tham gia lao động rất tốt trong những ngành nghề phù hợp. Nếu có dịp đến các danh lam thắng cảnh ở Nhật Bản sẽ thấy phần lớn những người phục vụ như bán vé, hướng dẫn, thuyết minh, chăm sóc cây… tại đây đều là NCT. NCT có thể hoạt động trong nhiều lĩnh vực khác nhau vì thế chúng ta đừng coi NCT là gánh nặng mà có thể nói đây là “lộc trời cho”. Xã hội cần quan tâm, tạo điều kiện để NCT tiếp tục có những đóng góp có ích đối với xã hội, gia đình và bản thân”.

Năm 2009, Quốc hội nước ta đã ban hành Luật Người cao tuổi, Chính phủ đã ban hành Nghị định, các bộ đã ban hành các thông tư hướng dẫn, có chính sách đối với NCT; với người không có nơi nương tựa đã có hưu trí xã hội – các cụ đã được hưởng 180.000 đồng/tháng. Đây là một sự cố gắng trong hoàn cảnh kinh tế đất nước còn khó khăn, nhưng cần phải thay đổi nhiều hơn nữa để thích ứng.

Phát huy NCT phải đi đôi với chăm sóc, đòi hỏi chúng ta cần có hệ thống chăm sóc cả về vật chất và tinh thần, sức khỏe cho NCT. Hiện nay, Chính phủ đang giao cho Bộ Y tế và Bộ LĐ,TB&XH rà soát, sửa đổi bổ sung chính sách về dân số, chăm sóc sức khỏe, an sinh xã hội để thích ứng với giai đoạn già hóa dân số. Ở Nhật Bản, NCT chiếm 23,1% dân số thì ngân sách của y tế đã phải dành 80% cho NCT. Hiện nay, tỷ lệ NCT Việt Nam chiếm hơn 10% dân số nhưng tiền thuốc đã chiếm tới 50%. Điều đó cho thấy, việc chăm sóc sức khỏe cho NCT đang là một thách thức lớn cho ngành y tế.