"Vương quốc Phù Dung" và cuộc chiến tuyệt vọng ở Colombia

Quốc gia Nam Mỹ này bị coi là nơi sản xuất cocaine và trung tâm buôn bán ma túy lớn nhất thế giới. Tại đây, ma túy không chỉ là một hoạt động làm ăn trái phép mà còn có những yếu tố gắn liền với văn hóa và lịch sử của Colombia. Thế giới tội phạm liên quan đến ma tuý đã hình thành nên một “vương quốc” riêng với những luật lệ hà khắc trong “lãnh địa” của nó.

Ma túy gắn liền với lịch sử

Những năm 1980, khi Colombia lần đầu tiên được biết tới như một trung tâm buôn bán ma túy và các chất gây nghiện lớn nhất thế giới, ít ai biết rằng, mối liên hệ của người Colombia với ma túy đã bắt nguồn từ trước đó rất lâu.

Giống như Bolivia và Peru, thổ dân ở Colombia đã sống cùng với cây coca (nguyên liệu chính để làm cocaine sau này) trong hàng ngàn năm. Nhưng cần sa thì chỉ mới được du nhập vào Colombia trong thời gian gần đây. Cần sa theo tuyến đường biển Caribbean, qua Panama để xâm nhập vào Colombia trong thập kỷ đầu tiên của thế kỷ 20.

Vào những năm 1930, hoạt động trồng cần sa quy mô nhỏ đã bắt đầu xuất hiện trong công đồng người da đen Costeno ở vùng Barranquilla. Các tay anh chị ở thành phố khi đó vẫn hút cần sa như chúng ta hút thuốc lá bây giờ.

Trong thời Chiến tranh thế giới thứ hai, các hoạt động nghiên cứu thử nghiệm thuốc giảm đau đã giúp tăng lượng cây cần sa được trồng ở Colombia.

Tuy nhiên tình trạng trồng các loại cây ma túy chỉ nở rộ vào cuối những năm 1960, với cơn sốt ma túy xuất hiện ở nước Mỹ giàu có. Vào đầu những năm 1970, Colombia gần như đã trở thành quốc gia cung cấp ma túy số 1 cho Mỹ, mặc dù thị trường khi đó vẫn nằm trong tay giới buôn ma túy Mexico.

Trong khi đó, từ những năm 1960, các đường dây buôn bán cocaine nhỏ lẻ bắt đầu xuất hiện. Những đường dây này chủ yếu nằm dưới sự kiểm soát của các nhóm tội phạm Cuba lưu vong có trụ sở tại Miami (Mỹ). Coca được thổ dân Paez trồng trong khu vực thung lũng San Jorge miền tây nam Colombia.

Đầu những năm 1970, khi nhu cầu cocaine bắt đầu tăng nhanh ở Mỹ, các tay buôn cocaine ở Colombia thậm chí còn phải nhập khẩu coca từ Bolivia và Peru. Số nguyên liệu này sau đó sẽ được tinh chế trong các “phòng nghiên cứu di động” của dân buôn ma túy và chuyển về Mỹ.

Khi chính phủ Mỹ quyết định xiết chặt quản lý ma túy vào nửa đầu những năm 1970 và tăng cường triệt phá các trang trại ma túy ở khu vực biên giới Mexico, hoạt động sản xuất cần sa cùng cocaine gần như chuyển hết sang Colombia, đặc biệt là bán đảo Guajira và khu vực Sierra Nevada de Santa Marta nhiều rừng rậm.

Tới cuối thập kỷ 80, Colombia chính thức cung cấp 70% ma túy cho Mỹ và các nước trên thế giới. Tiền từ ma túy đã mang tới sự thịnh vượng cho một dải bờ biển Caribbean. Người dân Colombia mua đủ thứ hàng hóa, đồ tiêu dùng đắt tiền và họ cũng mua cả súng để thanh toán lẫn nhau. Khu vực vùng vịnh Guajira bắt đầu xuất hiện hàng loạt vụ án liên quan tới ma túy cũng như các ông trùm sừng sỏ.

Quân đội Colombia trong một cuộc tiêu trừ trung tâm sản xuất ma túy.

Những ông “vua” không ngai

Vào cuối năm 1977, Cơ quan chống ma túy Mỹ (DEA) đã mở một hồ sơ mật đặc biệt, có tên “Tập đoàn buôn bán ma túy Medellin” để điều tra về hoạt động của băng tội phạm đã biến những vụ buôn ma túy nhỏ lẻ thành những các chuyến vận chuyển hàng quy mô lớn, được tổ chức chuyên nghiệp.

Băng Medellin được thành lập bởi Juan David Ochoa và ông trùm khét tiếng Pablo Escobar. Ngay từ đầu, băng này đã hoạt động dựa trên phương châm giải quyết mọi thứ thông qua bạo lực. Càng trở nên lớn mạnh, băng Medellin càng nổi tiếng tàn ác.

Sau khi thống trị toàn bộ thị trường buôn bán ma túy vào năm 1978 và 1979, các ông trùm băng Medellin bắt đầu thèm khát việc kiểm soát thị trường Mỹ. Vậy là bắt đầu hàng loạt các cuộc thanh toán giữa Medellin và đối thủ tại khu vực Nam Florida, Mỹ, còn được biết tới như giai đoạn “Chiến tranh Cocaine”. Cuộc chiến của thế giới ngầm lên tới đỉnh điểm vào năm 1981 với 101 vụ giết người liên quan tới ma túy trong năm đó.

Dựa vào “sicarios” - giới giết mướn người bản địa, các ông trùm của Medellin không chỉ thanh toán đối thủ, mà còn giết hại và khủng bố cả những quan chức chính phủ Colombia có ý định chống lại chúng. Chính băng Medellin là thủ phạm giết hại ứng viên Tổng thống tiềm năng Luis Carlos Galán vào năm 1989.

Ông Galán là một nhân vật luôn nêu cao chủ trương chống ma túy và tội phạm có tổ chức. Dưới lệnh của ông trùm Escobar, liên tiếp trong khoảng thời gian từ năm 1984 – 1993, các “sicarios” đã sát hại Tổng biên tập Guillermo Cano Isaza của tờ El Espectador, các Bộ trưởng Tư pháp Rodrigo Lara Bonilla và Enrique Low Murtra, các Chánh án tòa Tối cao Colombia là Tulio Manuel Castro Gil, Hernando Baquero Borda và Myriam Rocio Velez, Giám đốc cơ quan cảnh sát chống ma túy Colombia, Jaime Ramirez, Trưởng công tố quốc gia Carlos Mauro Hoyos... Băng Medellin chỉ tan rã vào năm 1993, sau khi ông trùm Pablo Escobar bị cảnh sát đặc nhiệm Colombia bao vây và bắn chết.

Thị trường buôn bán ma túy lập tức rơi vào tay băng Cali đối địch. Băng này được thành lập bởi anh em Gilberto và Miguel Rodríguez Orejuela. Băng Cali khởi nghiệp bằng việc bắt cóc du khách để lấy tiền buôn ma túy. Đầu tiên chúng buôn cần sa, nhưng do tiền lời thu được thấp nên về sau chuyển hẳn sang buôn cocaine.

Lực lượng an ninh Colombia bên cạnh xác "bố già" Pablo Escobar.

Sau khi băng Medellin bị tiêu diệt, băng Cali nắm vai trò thống lĩnh, chúng đã kiểm soát 70% thị trường cocaine thế giới. Sau này chúng mở thêm được thị trường cocaine ở châu Âu, và qua đó nắm tới 90% thị trường cocaine.

Không giống băng Medellin, vốn chỉ có một thủ lĩnh, băng Cali là một tập hợp nhiều ông trùm nên việc tiêu diệt băng này rất khó khăn. Phải tới năm 1995, sau nhiều chiến dịch tình báo dài hơi, nhà chức trách Colombia mới bắt giữ được 6 trong số 7 ông trùm “cộm cán” nhất của Cali.

Cụ thể, Gilberto bị bắt tại nhà, Henry Loaiza, Victor Patino và Phanor Arizabaleta tự nộp mình cho nhà chức trách. Jose Santa Cruz Londono bị bắt tại một nhà hàng và một tháng sau tới lượt Miguel Rodriguez bị bắt trong một cuộc bố ráp. Có tin cho rằng ở trong tù, băng Cali vẫn lén điều khiển các hoạt động buôn bán ma túy.

Khi các ông trùm của băng Cali tra tay vào còng, cũng là lúc băng Norte del Valle xuất hiện.  Lãnh đạo băng này là các ông trùm Diego León Montoya Sánchez, Wilber Varela và Juan Carlos Ramírez Abadía.

Băng Norte del Valle được cho là đã nhập hơn 500 tấn cocaine trị giá hơn 10 tỉ USD từ Colombia tới Mexico rồi chuyển qua Mỹ để tiêu thụ. Chúng thường tuyển các cựu quân nhân của lực lượng du kích cánh tả AUC để bảo vệ hoạt động buôn bán ma túy và các phòng điều chế ma túy bí mật.

Giống băng Medellin, các ông trùm của Norte del Valle rất chuộng việc sử dụng bạo lực. Chúng sẵn sàng giết chết đối thủ, những người mua sai hẹn thanh toán tiền hàng và các cá nhân, tổ chức hợp tác với nhà chức trách. Theo DEA, Norte del Valle thậm chí còn tổ chức nghe trộm điện thoại của các băng buôn ma túy đối thủ và của nhà chức trách Colombia. Trong nửa cuối những năm 1990, Norte del Valle là băng buôn ma túy mạnh nhất tại Colombia. Băng này chỉ tan rã sau khi các ông trùm bị bắt giữ hoặc bị giết chết trong giai đoạn từ 2003 – 2008.

Cùng thời điểm Norte del Valle ra đời, băng North Coast cũng được một nhân vật có tên Alberto Orlandez-Gamboa thành lập, tại thành phố Barranquilla của Colombia. Băng này đã chuyển một lượng cocaine khổng lồ qua Mỹ thông qua tuyến đường biển phía Bắc Colombia.

DEA cho hay, ảnh hưởng của ông trùm Gamboa lớn tới mức các tay buôn ma túy hoạt động ở khu vực bờ biển phía Bắc đều phải trả cho y một khoản tiền thuế, nếu muốn đưa ma túy ra nước ngoài. Thậm chí các tay buôn ma túy muốn thanh toán ai cũng phải hỏi ý kiến của y.

Tháng 6/1998, Gamboa bị bắt tại Barranquilla và tới năm 2003, y thừa nhận đã buôn lậu hàng chục ngàn ki lô ma túy vào Mỹ. Khi Gamboa vào tù thụ án chung thân, băng North Coast của y cũng bị cảnh sát quốc gia Colombia đập tan. Những tưởng sau khi triệt hại được các ông trùm của Medellin, Cali, North Coast... hoạt động buôn bán ma túy sẽ giảm bớt tại Colombia. Tuy nhiên thực tế cho thấy điều ngược lại.

Hương Giang