Các nhà khoa học phát hiện hộp sọ con người đã thay đổi rõ rệt chỉ sau 100 năm khiến giới nghiên cứu bất ngờ

Nếu từng nhìn những bức ảnh đen trắng từ đầu thế kỷ 20 và cảm thấy gương mặt con người thời đó có gì đó khác biệt, nhiều người có thể nghĩ nguyên nhân đến từ kiểu tóc, ria mép hay phong cách thời trang cổ điển. Tuy nhiên, các nhà khoa học giờ đây cho rằng sự khác biệt ấy không chỉ nằm ở vẻ ngoài mà còn bắt nguồn từ chính cấu trúc hộp sọ.

Một nghiên cứu mới do các nhà khoa học tại Đại học Tokyo thực hiện vừa phát hiện rằng hộp sọ con người đã thay đổi đáng kể chỉ trong khoảng hơn một thế kỷ. Điều đáng chú ý là tốc độ biến đổi này nhanh tới mức giới nghiên cứu tin rằng nguyên nhân không đến từ tiến hóa di truyền truyền thống mà có thể liên quan trực tiếp tới lối sống hiện đại.

Trong nghiên cứu, nhóm chuyên gia đã phân tích ảnh chụp CT của 56 hộp sọ được lưu giữ tại Bảo tàng Đại học Kyoto, thuộc về những người Nhật Bản sống vào cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20. Sau đó, họ so sánh với 56 hộp sọ của người Nhật qua đời trong thập niên 2020.

Các nhà khoa học theo dõi tổng cộng 161 điểm giải phẫu trên từng hộp sọ để xác định chính xác những thay đổi về hình thái học theo thời gian. Kết quả cho thấy sự khác biệt giữa hộp sọ lịch sử và hiện đại rõ rệt hơn nhiều so với dự đoán ban đầu.

Phát hiện nổi bật nhất là hộp sọ con người hiện đại ngày càng trở nên tròn và rộng hơn. Trong khi hộp sọ của người sống cách đây hơn 100 năm có xu hướng dài và hơi bầu dục, hộp sọ ngày nay đang chuyển dần sang hình dạng gần giống hình cầu.

Ngoài ra, phần mỏm chũm, vùng xương nhô ra phía sau dái tai nơi cơ cổ và cơ hàm bám vào, cũng phát triển lớn hơn đáng kể ở người hiện đại. Những thay đổi này đặc biệt rõ ở nam giới.

Theo nhóm nghiên cứu, hộp sọ nam hiện đại trở nên “nam tính” hơn so với tổ tiên trước đây. Các gờ xương ở đáy sọ và mỏm chũm đều nổi bật hơn, cho thấy sự khác biệt hình thái giữa nam và nữ đang ngày càng lớn hơn theo thời gian.

Điều khiến giới khoa học ngạc nhiên là các biến đổi này xảy ra trong thời gian quá ngắn. Theo quy luật tiến hóa thông thường, những thay đổi rõ rệt về hình thái cơ thể thường cần hàng nghìn năm để hình thành thông qua chọn lọc tự nhiên. Nhưng trong trường hợp này, chỉ hơn một thế kỷ đã đủ để cấu trúc hộp sọ biến đổi đáng kể.

Các nhà nghiên cứu cho rằng nguyên nhân nhiều khả năng liên quan tới sự thay đổi của môi trường sống hiện đại. Dinh dưỡng tốt hơn, chăm sóc y tế phát triển và những thay đổi trong nhu cầu vận động thể chất có thể là yếu tố quan trọng thúc đẩy quá trình này.

Nhóm nghiên cứu cũng đặc biệt chú ý tới chế độ ăn uống. Trong xã hội hiện đại, con người tiêu thụ nhiều thực phẩm mềm hơn so với tổ tiên trước đây. Việc giảm lực nhai trong thời gian dài có thể tác động trực tiếp tới sự phát triển của xương mặt và xương hàm.

Đây không phải lần đầu tiên khoa học ghi nhận hiện tượng hộp sọ con người thay đổi theo thời gian. Một nghiên cứu năm 2012 của Đại học Tennessee từng phân tích khoảng 1.500 hộp sọ tại Mỹ từ giữa thế kỷ 19 tới giữa thập niên 1980.

Kết quả cho thấy hộp sọ người Mỹ hiện đại có xu hướng lớn hơn, cao hơn nhưng hẹp hơn. Đồng thời, khuôn mặt cũng trở nên dài và hẹp hơn đáng kể so với trước đây.

Một nghiên cứu khác công bố năm 2006 còn mở rộng phạm vi về tận thời Trung Cổ. Các nhà khoa học đã phân tích hộp sọ của những nạn nhân chết trong đại dịch Cái chết Đen tại Anh giai đoạn 1348-1349 cùng hộp sọ thu được từ xác tàu chiến Mary Rose bị chìm năm 1545.

Kết quả cho thấy khoang sọ chứa não đã tăng kích thước khoảng 10 mm theo thời gian, trong khi khuôn mặt trở nên phẳng hơn. Những dữ liệu này củng cố giả thuyết rằng cấu trúc hộp sọ người linh hoạt và dễ thay đổi hơn nhiều so với suy nghĩ trước đây.

Phát hiện mới đang thu hút sự chú ý đặc biệt trong giới khảo cổ học và nhân chủng học. Bởi từ trước tới nay, nhiều phương pháp nhận dạng giới tính, tuổi tác hoặc nguồn gốc dân cư thường dựa trên giả định rằng cấu trúc xương người thay đổi rất chậm qua thời gian.

Nhà nhân chủng học sinh học Kimberly Plomp từ Đại học Philippines Diliman nhận định nếu hộp sọ hiện đại thực sự thay đổi nhanh như vậy, nhiều phương pháp phân tích hiện tại có thể cần được điều chỉnh lại.

Theo bà, đây là vấn đề có ý nghĩa nền tảng với ngành nhân chủng học pháp y, nơi giới khoa học thường sử dụng hình dạng hộp sọ để xác định danh tính hoặc tái dựng thông tin sinh học của con người trong quá khứ.

Nghiên cứu mới một lần nữa cho thấy cơ thể con người không phải cấu trúc cố định bất biến. Chỉ trong vài thế hệ, những thay đổi về dinh dưỡng, môi trường sống và thói quen sinh hoạt đã có thể để lại dấu ấn trực tiếp lên chính bộ xương của chúng ta.

Và có lẽ, khi nhìn lại những gương mặt trong các bức ảnh cổ, điều khiến chúng ta cảm thấy “khác lạ” không chỉ nằm ở thời trang hay phong cách sống, mà còn là sự thay đổi âm thầm của chính cơ thể con người qua từng thế hệ.