"Cầm dao mổ rồi mới thấy, nhiều quả thận ra đi mãi oan uổng chỉ vì thiếu hiểu biết": 30 cảnh báo từ BS phòng mổ, ai cũng phải đọc

Bệnh thận đang âm thầm trở thành một trong những gánh nặng sức khỏe đáng lo ngại tại Việt Nam. Tỷ lệ người mắc sỏi tiết niệu, viêm đường tiết niệu, suy thận mạn… ngày càng trẻ hóa, nhưng đáng nói là phần lớn người bệnh chỉ phát hiện khi bệnh đã tiến triển nặng. Khác với tim hay phổi - những cơ quan dễ tạo ra triệu chứng rõ ràng - thận lại hoạt động lặng lẽ, ít "lên tiếng", khiến nhiều người vô tình xem nhẹ vai trò sống còn của cơ quan này.

Trong thói quen sinh hoạt hằng ngày, không ít người sẵn sàng nhịn tiểu vì bận rộn công việc, uống nước qua loa, lạm dụng thực phẩm chức năng hoặc tin vào các phương pháp truyền miệng để "tán sỏi", "bổ thận". Sự chủ quan này khiến nhiều bệnh lý tiết niệu tiến triển âm thầm suốt nhiều năm mà không được phát hiện.

Chỉ đến khi xuất hiện những cơn đau dữ dội, tiểu ra máu, nhiễm trùng nặng hoặc suy thận, người bệnh mới tìm đến bệnh viện. Khi đó, việc điều trị thường phức tạp, tốn kém và đôi khi phải đánh đổi bằng việc mất đi chức năng của một quả thận.

Những câu chuyện như vậy không hiếm gặp trong phòng mổ chuyên khoa Phẫu thuật Thận - Tiết niệu, thậm chí khiến bác sĩ ám ảnh không phải vì độ khó của kỹ thuật, mà vì sự tiếc nuối. Không ít bệnh nhân đến viện khi thận đã ứ mủ đặc quánh, khi chức năng thận gần như mất hoàn toàn, hoặc suy thận mạn ở độ tuổi còn rất trẻ. Điều đáng nói là nhiều trường hợp hoàn toàn có thể phòng tránh, nếu người bệnh hiểu đúng và đi khám sớm.

Sau nhiều năm trực tiếp điều trị và phẫu thuật, BS Mai Văn Lực (Khoa Phẫu thuật Thận - Tiết niệu và Nam học, Bệnh viện E) nhận ra rằng phần lớn tổn thương thận nghiêm trọng đều bắt nguồn từ những sai lầm rất cơ bản trong sinh hoạt và nhận thức sức khỏe. Qua đó, BS Mai Văn Lực cũng đúc rút ra những điều CƠ BẢN - QUAN TRỌNG - SỐNG CÒN liên quan đến sức khỏe của thận như sau để mọi người hiểu thêm và biết cách bảo vệ sức khỏe của mình.

1. Nước là "vua"

Không có thuốc nào tốt bằng nước. Uống đủ 2-2,5 lít nước mỗi ngày (khuyến cáo là 0,4 lít nước/10kg thể trạng cơ thể) là cách rẻ nhất, tốt nhất để phòng sỏi thận.

2. Màu nước tiểu trong hoặc vàng nhạt

Hãy nhìn nước tiểu của mình. Nếu nó trong hoặc vàng nhạt là bình thường. Nếu vàng sậm, bạn đang thiếu nước trầm trọng. Nếu tiểu máu, tiểu mủ thì cần tới viện ngay.

3. Sỏi "im lặng" là sỏi nguy hiểm nhất

Đừng nghĩ không đau là không sao. Những viên sỏi to lấp kín đài bể thận hoặc những viên sỏi hình thành tại niệu quản (sỏi không triệu chứng) thường không gây đau dữ dội, nhưng nó âm thầm làm mất chức năng thận. Khi phát hiện thì thận đã hỏng.

4. Thuốc Nam không làm tan sỏi đã "hóa đá"

Sỏi to, cứng, sỏi san hô... uống thuốc lá, thuốc nam không thể tan, mà còn làm trì hoãn thời gian vàng điều trị, dẫn đến suy thận, hẹp niệu quản.

5. Cơn đau quặn thận

Đau dữ dội vùng thắt lưng lan xuống bẹn/bìu, không tư thế nào giảm đau... cần đi cấp cứu ngay.

6. Sốt + đau thắt lưng  = BÁO ĐỘNG ĐỎ

Dấu hiệu của ứ mủ thận hoặc sốc nhiễm khuẩn. Chậm trễ có thể nguy hiểm tính mạng.

7. Sỏi tiết niệu rất hay tái phát

Đã mổ sỏi/tán sỏi một lần thì nguy cơ bị lại rất cao (50% sau 5 năm). Vì thế, tái khám định kỳ mỗi 3-6 tháng là bắt buộc.

8. Mổ mở đã là dĩ vãng (trong đa số trường hợp)

Y học hiện đại ưu tiên tán sỏi qua da đường hầm nhỏ (Mini-PCNL), tán sỏi ngược dòng ống mềm... Ít đau, thẩm mỹ, ra viện sớm. Đừng quá sợ "dao kéo".

9. Sỏi niệu quản nhỏ (<5mm)

Có thể tự ra được nếu uống nhiều nước và dùng thuốc giãn cơ hỗ trợ (theo chỉ định bác sĩ). Đừng vội mổ nếu chưa cần thiết.

10. Thận ứ nước

Là hậu quả, không phải tên bệnh. Phải tìm ra nguyên nhân gây ứ nước (do sỏi, do hẹp, do u...) để giải quyết tắc nghẽn.

11. Mùa hè là mùa sỏi

Mồ hôi ra nhiều khiến nước tiểu cô đặc, dễ tạo sỏi. Mùa này cần uống nước gấp đôi bình thường.

12. Siêu âm - rẻ mà "có võ"

Chỉ cần một lần siêu âm ổ bụng (chi phí rất thấp) là đã phát hiện được sỏi, u, dị dạng đường tiết niệu. Đừng tiếc tiền đi khám.

13. Tiểu buốt sau "yêu"

Chị em phụ nữ rất dễ bị viêm bàng quang sau khi quan hệ. Nhớ đi tiểu và vệ sinh sạch sẽ ngay sau khi sinh hoạt vợ chồng.

14. Đừng nhịn tiểu

Nước tiểu ứ đọng lâu trong bàng quang là môi trường lý tưởng để vi khuẩn phát triển và cặn lắng tạo sỏi. Nhịn tiểu quá mức là không tốt, còn các bạn bị OAB thì lại cần tập tiểu, huấn luyện bàng quang.

15. Đàn ông trên 50 tuổi cần chú ý tuyến tiền liệt

Nếu thấy tiểu khó, tiểu đêm nhiều lần, tia nước tiểu yếu, cần đi khám U xơ tiền liệt tuyến, nhớ kiểm tra PSA - một xét nghiệm máu nhằm đo nồng độ PSA, kháng nguyên đặc hiệu của tuyến tiền liệt. Phương pháp này được sử dụng để tầm soát, chẩn đoán và theo dõi quá trình điều trị ung thư tuyến tiền liệt.

16. Đau tinh hoàn ở trẻ nam/thanh niên

Nếu đau đột ngột dữ dội, phải nghĩ ngay đến XOẮN TINH HOÀN. Thời gian vàng cứu tinh hoàn chỉ có 6 giờ. Đừng ngại, đừng chủ quan, đi viện ngay!

17. Nước cam, nước chanh rất tốt cho người bị sỏi (đặc biệt sỏi canxi oxalat) nhờ chứa Citrate giúp chống tạo sỏi.

18. Vitamin C tốt nhưng không lạm dụng

Uống quá nhiều C liều cao (>1000mg/ngày) kéo dài làm tăng nguy cơ sỏi thận.

19. Muối là kẻ thù

Ăn mặn hại thận khủng khiếp. Giảm mặn là giảm gánh nặng cho thận và giảm nguy cơ sỏi.

20. Hẹp bao quy đầu ở trẻ

Không nên vội vàng nong/cắt quá sớm nếu không có chỉ định. Nhưng cần vệ sinh sạch sẽ để tránh viêm nhiễm ngược dòng.

21. Tiểu máu (nước tiểu đỏ)

Không bao giờ là bình thường. Có thể là sỏi di chuyển, viêm, nhưng cũng có thể là dấu hiệu của U bàng quang/U thận. Phải đi tìm nguyên nhân ngay.

22. Giảm đạm động vật

Ăn quá nhiều thịt đỏ làm tăng Axit Uric và giảm pH nước tiểu -> Dễ sinh sỏi.

23. Tư thế ngủ

Không ảnh hưởng nhiều đến sỏi thận như lời đồn. Quan trọng là vận động. Người nằm bất động lâu ngày dễ bị sỏi hơn người hay vận động.

24. Uống nước trước khi ngủ

Tốt, nhưng vừa phải để tránh mất ngủ vì tiểu đêm. Nên uống rải rác trong ngày. Quan trọng nhất là ly nước ngay sau khi ngủ dậy.

25. Thực phẩm chức năng chỉ là hỗ trợ. Không thay thế được phác đồ điều trị của bác sĩ.

26. Phụ nữ mang thai nếu đau lưng dữ dội, coi chừng sỏi thận gây cơn đau quặn thận.

Việc điều trị cần hết sức thận trọng để an toàn cho cả mẹ và con.

27. Đừng kiêng canxi

Đây là sai lầm kinh điển. Kiêng tôm cua cá, kiêng sữa... càng làm tăng nguy cơ tạo sỏi (do tăng hấp thu Oxalate). Hãy ăn uống cân bằng.

28. Bia không trị được sỏi

Nhiều bạn rỉ tai nhau, cứ uống bia là nó đào thải hết sỏi... Sự thật thì uống bia chỉ làm bạn đi tiểu nhiều tạm thời (lợi tiểu), nhưng sau đó gây mất nước và tăng Axit Uric, tăng nguy cơ tạo sỏi mới.

29. Vệ sinh vùng kín

Lau từ trước ra sau (đặc biệt với nữ) để tránh vi khuẩn từ hậu môn xâm nhập vào niệu đạo gây viêm đường tiết niệu.

30. Hãy tin vào bác sĩ chuyên khoa

Đừng tin "bác sĩ Google" hay lời mách bảo của hàng xóm. Mỗi người một cơ địa, một loại sỏi khác nhau."Sức khỏe là vốn quý nhất, đặc biệt là hệ tiết niệu – bộ máy lọc máu của cơ thể.

Đừng để khi máy hỏng rồi mới lo sửa thì chi phí và đau đớn sẽ gấp ngàn lần" , BS Lực nhấn mạnh.