Chăm sóc sức khoẻ trẻ em: Thách thức giảm tỉ lệ trẻ thấp còi

Sữa mẹ - nguồn dinh dưỡng quý giá cho các em bé không thể thay thế. Ảnh: H.Quang.

Tỉ lệ trẻ thấp còi cao

Việt Nam đã đạt được những thành tựu to lớn trong chăm sóc bảo vệ sức khỏe của người dân, đặc biệt là sức khỏe của bà mẹ và trẻ em.

Tuy nhiên, theo Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Viết Tiến, chỉ tiêu giảm tỉ lệ trẻ SDD, đặc biệt là SDD thấp còi chưa đạt được hoàn toàn và đang có những khó khăn nhất định. Nếu trước đây, chúng ta giảm nhanh tỉ lệ trẻ SDD thì hiện nay, tỉ lệ này đang giảm chậm. Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ 1 (MDGs 1) đưa ra chỉ tiêu “Giảm tỷ lệ trẻ em dưới 5 tuổi bị SDD (cân nặng theo tuổi) từ 41% năm 1990 xuống còn 20,5% vào năm 2015”. Kết quả đạt được của Việt Nam là thể nhẹ cân 16,8% năm 2011 (hoàn thành mục tiêu trước thời hạn) nhưng ở thể thấp còi, chúng ta mới đạt được 27,5% (năm 2011). Theo đánh giá của Vụ Kế hoạch Tài chính (Bộ Y tế), với tỉ lệ 27,5%, tốc độ giảm chậm để có thể đạt được mục tiêu đề ra vào năm 2015.

Theo BS Ornella Lincetto, chuyên gia của Tổ chức Y tế Thế giới, tiến độ đạt MDGs 1 trên toàn thế giới đã được ghi nhận ở tất cả các khu vực nhưng chưa đủ để đạt mục tiêu. Suy dinh dưỡng thấp còi đang còn là một vấn đề nghiêm trọng với 1/3 số trẻ trên thế giới.

Các chuyên gia y tế nhận định, tỉ lệ trẻ SDD còn cao là do chế độ dinh dưỡng của trẻ, đặc biệt là trong 1.000 ngày đầu đời (9 tháng trong bụng mẹ và 24 tháng tiếp theo) chưa được quan tâm đúng mức. Trong đó, việc thực hành nuôi con bằng sữa mẹ là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến trẻ nhẹ cân, thấp còi và dễ tử vong do bệnh tật.

Bà Nemat Hajeebhoy - Giám đốc Quốc gia Dự án A&T (dự án Nuôi dưỡng và phát triển, do Quỹ Bill&Melinda Gate tài trợ) khẳng định: SDD thấp còi là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến chiều cao đứa trẻ khi trưởng thành thấp, tăng trưởng kém; gia tăng nguy cơ tử vong ở trẻ sơ sinh; giảm khả năng học tập, năng suất lao động của trẻ, gia tăng các bệnh mãn tính khi trưởng thành.

Nói về nguyên nhân của thực trạng này, BS Nguyễn Đức Vinh – Phó Vụ trưởng Vụ Sức khỏe bà mẹ trẻ em (Bộ Y tế) cho hay: Áp lực công việc và xu hướng nuôi con bằng sữa ngoài, việc quảng bá quá mức của các công ty sữa… đã khiến tỉ lệ nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu và tiếp tục tới 24 tháng tại Việt Nam giảm. Nhiều người mẹ đã quá phụ thuộc và cho rằng sữa bột có thể đem lại những điều kỳ diệu cho sự phát triển của con mình. Bằng quan niệm này, theo ước tính các gia đình ở Việt Nam đã chi tiêu bình quân khoảng 800.000 – 1.200.000 đồng/tháng để mua các loại sữa bột cho 1 đứa trẻ - tương đương với 50 – 70% phần trăm thu nhập bình quân hàng tháng.

Để giảm được tỉ lệ SDD thấp còi, các nhà hoạch định chính sách cũng như những người làm công tác y tế khẳng định, một trong những can thiệp thiết yếu chính là nuôi con bằng sữa mẹ. Việt Nam bắt đầu thực hiện chương trình nuôi con bằng sữa mẹ từ năm 1992 với Ban điều hành do lãnh đạo Bộ Y tế làm Trưởng ban, Vụ Sức khỏe bà mẹ trẻ em là đơn vị thường trực. Để khuyến khích thực hành nuôi dưỡng trẻ nhỏ ưu việt, Chính phủ đã ban hành Nghị định 21/2006/NĐ-CP về kinh doanh và sử dụng các sản phẩm dinh dưỡng dùng cho trẻ nhỏ; Quốc hội cũng đã thông qua việc phụ nữ được nghỉ sinh 6 tháng...