Chuyện về nữ bác sĩ tình nguyện vào tuyến lửa

Những tháng ngày khốc liệt

Năm 1966, vừa tốt nghiệp Trường Đại học Y Dược Hà Nội với thành tích học tập xuất sắc, bác sĩ Nguyễn Thị Thu Hà (Điện Bàn, Quảng Nam) đã khước từ cơ hội làm việc tại thành phố, tình nguyện viết đơn vào chiến trường miền Nam. Sau 3 tháng vác ba lô trèo đèo lội suối vượt Trường Sơn, chị được điều về phụ trách bệnh xá huyện Quế Sơn, tỉnh Quảng Nam. Hồi đó, thung lũng Quế Sơn là nơi ác liệt của chiến trường miền Nam, với mật độ mảnh bom và đạn pháo trên một mét vuông nhiều hơn ở Quảng Trị. Trên 4 ngọn núi bao quanh thung lũng Quế Sơn, giặc đặt 4 trận địa pháo ngày đêm nã đạn mù mịt vào các xóm làng, do đó ngày nào bệnh xá Quế Sơn cũng tiếp nhận vài chục người dân và thương binh bị trúng bom và đạn pháo.

Là bệnh xá trưởng, bác sĩ Hà phải quán xuyến tất cả mọi việc trong cơ quan, từ phân công công việc chuyên môn đến lo ăn ở, hậu cần, trực chiến, chống càn v.v... Những ngày đầu chưa quen thung thổ khí hậu, chị bị ngã nước, sốt rét ác tính, tiêu chảy... Nhưng bác sĩ Hà vẫn vừa trùm chăn vừa chỉ đạo công việc và trực tiếp cầm dao mổ. Những ngày có chiến dịch, số thương vong lên đến vài trăm người, chị phải đứng bên bàn mổ suốt từ sáng sớm đến đêm khuya, hết ngày này sang ngày khác. Có khi, vừa rời dao mổ, chị gục luôn xuống bàn, không kịp ăn uống vì kiệt sức. Bệnh xá thời chiến thiếu thốn đủ bề. Chị khắc phục khó khăn bằng cách giặt sạch bông băng đã qua sử dụng rồi hấp lại; thiếu thuốc điều trị, chị huy động mọi người tìm kiếm thuốc nam trong rừng...

Tuy rất bận rộn, nhưng vào các buổi tối thứ Bảy, bác sĩ Hà thường tranh thủ sinh hoạt chi đoàn hay tổ chức liên hoan văn nghệ, giao lưu giữa bệnh xá và bệnh binh. Đôi khi, vì nhu cầu đào tạo nhân viên mới quá cấp bách, chị đã đưa tay mình ra làm “đạo cụ” cho họ học cách tiêm thuốc. Không ít lần, kẻ địch rêu rao, kêu gọi chị chiêu hồi, treo giải thưởng rất cao cho ai bắt được “bà bác sĩ Bắc Việt”. Thế là, không ít thương binh lúc vào bệnh xá đã tò mò hỏi thăm: “Bà nào là bà Hà?”. Họ không giấu vẻ ngạc nhiên khi nhìn thấy chị: “Ô! tưởng già lắm! Ai ngờ trẻ quá !”.

Tiếng đồn về cô bác sĩ trẻ mát tay lan đi khắp chiến trường khiến nhiều chiến sĩ trẻ tơ vương, trong đó có Thiếu tá Vũ Đình Nã, Trung đoàn trưởng Trung đoàn 31 bộ đội chủ lực, đang đóng quân gần đó. Một buổi tối, anh Nã quyết định ghé vào bệnh xá Quế Sơn. Đó là lần đầu tiên anh chị gặp nhau. Chỉ là vài câu đối thoại ngắn ngủi, mấy lời thăm hỏi vội vàng nhưng cả hai đều cảm nhận được một tình cảm thắm thiết lan toả tâm hồn. Một thời gian ngắn sau, họ kết duyên vợ chồng. Bên nhau được hai ngày, anh Nã phải chia tay người vợ trẻ để trở về Quân khu, chuẩn bị cho những trận đánh mở màn chiến dịch mùa xuân năm 1975.

 

Vợ chồng bác sĩ Nguyễn Thị Thu Hà.

Tiếng cười giòn tan  trong ngôi nhà cũ

Anh Nã đi liền một mạch đến tận sau ngày giải phóng, vợ chồng chị Hà mới gặp lại nhau. Đó là lần đầu tiên anh được ôm con trai. Người Sư đoàn trưởng Sư đoàn 2 vốn chai lỳ bom đạn bỗng thấy sống mũi rân rân khi lần đầu tiên được nghe tiếng “ba”.

Sau 5 năm chiến đấu ác liệt ở chiến trường K với thương tích đầy mình, anh Nã được điều động về làm Phó Hiệu trưởng Trường Sĩ quan Lục quân (Dục Mỹ, huyện Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa). Để các con được gần cha và tiện chăm sóc sức khoẻ cho chồng, chị Hà xin chuyển công tác từ TP Đà Nẵng về Bệnh viện huyện Ninh Hòa sống cuộc sống giản dị. Sau khi nghỉ hưu, tuy cuộc sống khó khăn và sức khoẻ yếu do vết tích chiến tranh, nhưng vợ chồng chị Hà vẫn không nề hà công tác xã hội. Nghỉ việc ở bệnh viện chị Hà đi bán dưa, cà, mắm muối, trồng rau, nuôi lợn, tất bật lo toan cuộc sống đời thường.

Khi cuốn Nhật ký Đặng Thùy Trâm phát hành, bác sĩ Hà nói với tôi, giọng buồn bã: “Thương chị Trâm quá! Chị và chị Trâm là bạn thân, học với nhau cùng một khóa. Hai chị cùng nhận quyết định “đi B”(vào Nam) một lần. Chị được phân công về chiến trường Quảng Nam, còn chị Trâm tiếp tục vào Quảng Ngãi. Vậy mà hòa bình, chỉ có chị trở về. Còn chị Trâm vĩnh viễn nằm lại nơi đó...”. Tôi đưa mắt nhìn những thứ đồ dùng hết sức giản dị và cũ kỹ trong nhà, hỏi chị: “Có khi nào chị cảm thấy buồn, thấy tủi thân không vì một thời xông pha vào tuyến lửa, trở về đời thường lại thành người vô danh?”. Chị lắc đầu: “Ngược lại, tôi cảm thấy mình thật may mắn vì được trở về từ một nơi bom đạn dữ dội đến vậy. Nơi mà hơn một nửa số đồng đội của tôi đã vĩnh viễn ra đi. Đó là hạnh phúc lớn lao không gì sánh được!”.

Và hai vợ chồng chị cùng cười, tiếng cười giòn tan trong ngôi nhà cũ.

 

Trần Thị Giao Thủy