Điều trị, chăm sóc phụ nữ mang thai nhiễm HIV

Tư vấn các phương pháp phòng tránh lây truyền HIV/AIDS. Ảnh: Chí Cường.

PGS.TS Bùi Đức Dương, Phó cục trưởng Cục phòng chống HIV/AIDS (Bộ Y tế) cho biết, những phụ nữ nhiễm HIV đang mang thai cần được điều trị thuống kháng virus HIV (ARV). Song song với việc đánh giá tình trạng thai nghén theo định kỳ, tình trạng lâm sàng nhiễm HIV cũng được theo dõi và đánh giá sát. Tùy thuộc vào thời điểm xác định HIV dương tính vào giai đoạn mấy của thai kỳ mà các bác sỹ sẽ có các chỉ định dự phòng phù hợp.

Với phụ nữ mang thai (PNMT) nhiễm HIV, dừng điều trị thuốc ARV sẽ dẫn tới tình trạng suy giảm miễn dịch, gây nguy cơ kháng thuốc, làm tăng nguy cơ lây truyền HIV cho con. Nếu được uống thuốc theo phác đồ điều trị sớm, có thể bảo đảm hiệu quả tối ưu trong việc giảm tỉ lệ lây nhiễm từ mẹ sang con. Các nghiên cứu cho thấy, khi điều trị dự phòng bằng thuốc ARV, sinh nở an toàn và nuôi con an toàn, nguy cơ lây truyền HIV từ mẹ sang con chỉ còn 2%. Nhưng nếu không có các can thiệp giảm thiểu lây nhiễm HIV từ mẹ sang con, nguy cơ mẹ lây truyền HIV sang con có thể từ 25-40%.

Theo các chuyên gia, thường thai phụ sẽ được uống thuốc dự phòng từ lúc xác định HIV dương tính cho đến trước khi chuyển dạ và một liều khi bắt đầu chuyển dạ. Khi chuyển dạ, PNMT nhiễm HIV được hạn chế tối thiểu các chấn thương cho mẹ và cho trẻ như đảm bảo vô khuẩn tuyệt đối khi đỡ đẻ, không rạch màng ối sớm, hạn chế các can thiệp gây chảy máu đường sinh dục trong thời gian sinh, tránh các thủ thuật can thiệp có thể gây tổn thương da cho thai nhi...

PNMT nhiễm HIV cần phải được đảm bảo đầy đủ về dinh dưỡng nhằm giúp cho bệnh nhân duy trì được cân nặng, tăng miễn dịch, cải thiện khả năng chống lại HIV, giảm tần suất, làm ngắn thời gian mắc các bệnh nhiễm trùng cơ hội và làm chậm tiến triển sang AIDS… Ở người nhiễm HIV và bệnh nhân AIDS nhu cầu về năng lượng sẽ tăng lên.

PNMT nhiễm HIV cần ăn nhiều hơn bình thường nhằm đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của cơ thể. Lượng thức ăn cần tăng ít nhất 1/4, tăng số bữa ăn hàng ngày; tăng chất để bảo đảm sự phát triển của mẹ và con. Cần ăn đủ 4 nhóm chất dinh dưỡng trong một ngày: nhóm bột đường: Cơm, bánh mì, bắp…; Nhóm thức ăn giàu đạm: Thịt, cá, tôm, sữa, đậu; Nhóm chất béo: Dầu ăn, bơ, đậu phộng…; nhóm vitamin và khoáng chất: Rau quả, trứng, sữa, trái cây… Ăn đủ 4 nhóm với lượng vừa phải, riêng rau quả có thể dùng nhiều. Nên ăn nhiều lần trong ngày để hấp thu tốt (4 – 6 lần/ngày); không bỏ bữa, không ăn qua loa hoặc chỉ uống nước cho no. PNMT không nên ăn quá mặn, thay đổi món ăn để ăn ngon miệng, không nên hút thuốt lá, uống rượu; không nên uống thuốc nếu không có chỉ định của thầy thuốc; tránh táo bón bằng chế độ ăn hợp lý, không dùng thuốc xổ.

Theo các chuyên gia, khi có thai, cơ thể thai phụ có nhiều thay đổi không tốt cho sức khỏe chung, đồng thời người phụ nữ bị giảm sức đề kháng nên dễ bị bệnh hơn lúc không có thai, nhất là PNMT nhiễm HIV. Do vậy vệ sinh thân thể tốt khi có thai rất quan trọng cho cả mẹ và con. Vệ sinh thân thể bao gồm những hoạt động sau: Thay quần áo lót thường xuyên hàng ngày; Rửa vùng kín, hậu môn thường xuyên ngày 3 lần và sau mỗi lần đại tiểu tiện bằng nước sạch và xà phòng. Vì khi có thai các tuyến vùng sinh dục tăng tiết, nên vùng kín luôn luôn ẩm ướt sẽ dễ nhiễm khuẩn và bị nấm; Thai phụ vẫn tắm như bình thường nhưng phải tắm nơi kín gió, nên tắm bằng nước ấm, không tắm lâu để tránh bị lạnh vì lạnh sẽ kích thích tử cung co bóp dễ sảy thai; Khi tắm hoặc rửa không được ngâm mình trong chậu nước hoặc bể nước; Nếu thấy dịch âm đạo ra nhiều hoặc hôi thì phải đi khám chuyên khoa để đặt thuốc.

PGS.TS Nguyễn Thị Lâm khuyên, PNMT cần có chế độ nghỉ ngơi hợp lý. Giống như những phụ nữ mang thai nói chung, những PNMT nhiễm HIV cần được khám thai, quản lý thai nghén chặt chẽ tại một cơ sở y tế. Việc khám, quản lý thai nghén sẽ giúp phụ nữ mang thai nhiễm HIV được tiếp cận và nhận được các dịch vụ dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con.

Hà My