Đô thị hóa và những hệ lụy: Nước mắt của những triệu phú

Ông lờ mờ cảm nhận rằng, những khu công nghiệp lớn, những toà nhà chọc trời đang mọc lên chen chân cây lúa kia, chưa hẳn đã là thước đo của sự phát triển.

 

Được nhà nhưng mất ruộng, mất nghề

Vân Canh (huyện Hoài Đức) là xã có tốc độ đô thị hoá thuộc loại cao nhất Hà Nội hiện nay. Theo lãnh đạo xã, tổng diện tích đất nông nghiệp trên toàn xã hiện chỉ còn khoảng 40- 50ha. Tính đến nay đã có hơn 210 ha đất canh tác bị thu hồi để thực hiện các dự án khu đô thị, khu sinh thái. Thời gian tới, nếu một số dự án được phê duyệt mở rộng thì toàn bộ diện tích đất nông nghiệp còn lại này sẽ bị lấy nốt.

 

Ông Thọ ngao ngán khi nhắc đến chuyện kế sinh nhai.

 

Cách đây khoảng 3 năm, khi người dân ở đây nhận được những khoản tiền đền bù đầu tiên, trong khi nhiều người bỏ ngay ra để làm nhà, mua xe thì ông Thọ ở thôn Hậu Ái này vẫn kiên quyết giữ ngôi nhà cổ của cha ông để lại. Vậy mà mới đây, ông đành ngậm ngùi phá đi ngôi nhà đã từng là niềm tự hào của gia đình để dựng lên một ngôi nhà 3 tầng “bê tông cốt thép” cho “bằng chị bằng em”, tránh lạc lõng giữa khung cảnh “đô thị hóa”. 

Để có ngôi nhà mới, gia đình ông Thọ đã phải dồn toàn bộ số tiền đền bù đất, tiền bán 2 suất đất dịch vụ và cả tiền tiết kiệm bao năm của gia đình vào đó. Cây cam, cây lúa giờ biến thành gạch ngói, bê tông. Có được ngôi nhà khang trang để ở, nhưng ông không khỏi lo lắng cho tương lai con cái mình, khi đất canh tác vốn là “kế sinh nhai” của gia đình nay đã không còn. Ông Thọ cho biết, cả 4 người con ông đều làm nông nghiệp, phải trông vào đồng ruộng, mớ rau con cá. Vân Canh trước đây vốn là vùng trồng rau thơm, cung cấp cho nội thành Hà Nội. Người dân ở đây bên cạnh cây lúa thì trồng rau, trồng cam, buôn bán chạy chợ thêm thì dù không giàu nhưng cuộc sống cũng no đủ, có của ăn của để. Nay đất ruộng bị thu hồi gần hết, con cái ông Thọ cũng như nhiều thanh niên khác trong làng, phải ra ngoài làm thuê, làm mướn.

Nỗi lo của ông Thọ cũng là nỗi lo của hàng trăm, hàng nghìn gia đình nông dân mất ruộng quanh đây.

Ngồi trên “vàng”,   lo... đói

Những ngôi nhà như thế này hầu như đã “ngốn” hết sản nghiệp của nhiều gia đình ở Vân Canh. Ảnh: ĐK

 

Nhưng nếu xét ở một khía cạnh khác, tính trên giá trị bất động sản sở hữu thì ông Thọ cũng như nhiều gia đình nông dân khác lại đang là những triệu phú. Theo giới kinh doanh bất động sản địa phương, đất thổ cư trên địa bàn xã Vân Canh đã tăng cao gấp 10 lần so với trước đây. Hiện nay, đất mặt đường chính của xã có giá 40 triệu đồng/m², đất trong ngõ ô tô vào được 26-27 triệu đồng/m². Chỉ tính riêng đất dịch vụ mà các gia đình được hưởng theo chính sách hỗ trợ 10% diện tích canh tác bị mất thì nhiều gia đình đã thành triệu phú. Tuy nhiên, càng là triệu phú, họ càng chứng tỏ rằng, mình đã “mất” rất nhiều. Ít nhất là xét ở góc độ công ăn việc làm cho gia đình, con cái.

Ông Hoàng Trung, Giám đốc trung tâm giao dịch bất động sản Hoàng Trung ở xã Vân Canh cho biết, hiện đất dịch vụ trên địa bàn xã đang được giao dịch với giá khoảng 11-15 triệu đồng/m² tuỳ vị trí. Song, điều trớ trêu là hầu như cái khoản lợi nhuận kếch xù này lại không nằm trong tay người dân vì đa số đã “bán lúa non” từ trước nên hầu hết đất dịch vụ trên địa bàn xã hiện nay đang nằm trong tay giới đầu cơ. Đây mới chính là đối tượng được hưởng lợi lớn từ chênh lệch giá đất. Đất dịch vụ trước đây được người dân bán với giá 80-90 triệu đồng/suất thì nay đang được rao bán với giá 300-400 triệu đồng/suất. Ông Thanh (50 tuổi, thôn Hậu Ái, Vân Canh) cho biết: “Đang làm nhà, thiếu tiền để hoàn thiện, dù có mấy chục triệu thôi nhưng người dân lấy đâu ra nếu không cắt vườn, cắt đất bán bớt”.

Không chỉ đất dịch vụ, người dân ở các vùng đô thị hoá còn bán cả đất vườn, đất thổ cư. Và cũng như với đất dịch vụ trước đây, họ sẽ tiếp tục bị “hớ” vì giới kinh doanh cho rằng giá đất sẽ còn tiếp tục lên cao nữa. Bài học này đã diễn ra ở xã Mễ Trì (huyện Từ Liêm), ngay cạnh xã Vân Canh. Ông Đào Tăng Quýnh- Phó Chủ tịch UBND xã Mễ Trì cho biết: “Giá đất Mễ Trì hiện lên tới hàng chục, hàng trăm triệu đồng/m² nhưng người dân địa phương không được hưởng bao nhiêu từ đó. Thực tế thời điểm người dân bán cách đây vài năm giá chỉ có khoảng 7- 8 triệu đồng/m². Đa số đã bán từ thời đó, nay chỉ còn đất đủ để nhu cầu ở chứ không còn để bán nữa”.

Nhưng còn điều nữa đau đáu hơn với những người dân ở Vân Canh, Mễ Trì... đó là kế sinh nhai của người dân địa phương sau khi mất đất. “Dù đang ngồi trên “đống vàng” nhưng không thể cứ cắt đất ra mà ăn mãi được, vì đất hương hoả đâu có nhiều. Cái quan trọng là phải có công ăn việc làm, có kế sinh nhai ổn định nếu không thì vẫn cứ đói”, ông Phó Chủ tịch xã Mê Trì nói.

Gian nan sinh kế

Với những xã thuần nông trước đây như Vân Canh hay Mễ Trì việc chuyển đổi nghề nghiệp cho người dân sau khi mất đất thực sự là một bài toán nan giải. Nằm cách trung tâm Hà Nội cũ không xa, cũng là một trong những địa phương sớm phải đối mặt với bài toán đô thị hoá, nhưng đến nay, lãnh đạo xã Mễ Trì phải thừa nhận rằng, vẫn chưa tìm được một lối đi, một định hướng hay một chính sách hỗ trợ việc làm nào hiệu quả cho người dân. “Ngoài việc thỉnh thoảng có hội chợ việc làm thì sự hỗ trợ của thành phố là không nhiều. Việc làm với thanh niên đã khó, những đối tượng từ 40 tuổi trở lên còn khó hơn. Học nghề mới cũng khó do trình độ hạn chế, do tuổi tác...”, ông Đào Tăng Quýnh thừa nhận.

Còn ở Vân Canh, lãnh đạo xã cho biết, huyện đã tổ chức học các lớp học nghề như điện, cơ khí, may, thủ công mỹ nghệ nhưng rất ít người đi học. Cũng đang bắt đầu bước vào quá trình đô thị hoá, lãnh đạo xã Cự Khê (huyện Hoài Đức) cũng đang đau đầu trước việc sẽ chuyển đổi nghề cho 3.000 lao động trong xã ra sao khi dự kiến sẽ có khoảng 370ha đất nông nghiệp tại đây bị thu hồi. “Chúng tôi đang đề nghị Nhà nước mở trường dạy nghề ngay tại xã, khôi phục, quy hoạch lại các làng nghề hiện có”, ông Đặng Xuân Tỵ -  Chủ tịch UBND xã Cự Khê cho biết.

 

Theo Nghị định 69/NĐ-CP, khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp, người trong độ tuổi lao động sẽ được nhận vào các cơ sở đào tạo nghề và được miễn học phí đào tạo cho một khóa học. Tuy nhiên, thực tế sự hỗ trợ này vẫn chưa cho thấy hiệu quả khi nhiều địa phương phản ánh số người theo học các khoá như thế không cao, vì vấn đề đầu ra sau khi đào tạo còn đang bị bỏ ngỏ.

 

Đắc Kiên