Giúp trẻ 1-3 tuổi phát triển vốn từ vựng

Chia sẻ với phụ huynh về kỹ năng dạy nói cho trẻ, thạc sĩ tâm lý Nguyễn Thị Minh cho biết, để giúp bé phát triển khả năng nói tốt, cha mẹ cần nắm rõ các giai đoạn phát triển ngôn ngữ của trẻ từ 1 đến 3 tuổi như sau:

1. Hoàn thiện khả năng thông hiểu lời nói của người lớn (nghe hiểu):

Ban đầu trẻ chỉ hiểu về tình huống khi chứng kiến tình huống cụ thể đó. Ví dụ trẻ hiểu lời nói “đánh trống” khi trẻ nhìn thấy một người đang đánh trống hoặc chính trẻ đang cầm dùi đánh vào trống. Theo đó, lời nói “đánh trống” biểu đạt cho toàn bộ tình huống này. Trẻ sẽ không thể hiểu lời nói “đánh trống” khi nó tách khỏi tình huống cụ thể.

Có thể tóm tắt khả năng thông hiểu của trẻ ở giai đoạn này như sau: Tình huống cụ thể Lời nóín hiệu hành động của trẻ.

Sự kết hợp giữa ngôn ngữ với tình huống cụ thể khi được lặp đi lặp lại nhiều lần, dần dần bé sẽ hiểu được lời nói mà không phụ thuộc vào tình huống cụ thể nữa. Vì thế người lớn có thể dùng lời nói để chỉ dẫn hành động cho các em (yêu cầu bé cầm hay lấy một đồ vật nào đó), từ đó giúp trẻ mở rộng giao tiếp với mọi người.

Việc nghe và hiểu lời nói vượt ra khỏi tình huống cụ thể là một thành tựu quan trọng của trẻ. Nó giúp bé biết sử dụng ngôn ngữ như là phương tiện cơ bản để nhận thức thế giới xung quanh.

2. Ngôn ngữ tích cực

Sau 2 tuổi là thời kỳ phát triển ngôn ngữ. Trẻ không chỉ đòi hỏi biết được tên đồ vật, mà còn cố gắng phát ra các âm để gọi tên các đồ vật đó.

Vốn từ của trẻ qua từng giai đoạn:

- Từ cuối năm thứ 2, các em nói được 300 đến 400 từ. Trẻ lên 2 thường nói ngọng, ngôn ngữ của bé khá khác của người lớn, ví dụ “ăn”, thì nói là “măm”, “thịt” thành “xịt”… Người ta gọi ngôn ngữ đó là ngôn ngữ tự trị. Sở dĩ trẻ nói như thế là do nhiều nguyên nhân: Người lớn thích nói vậy khi âu yếm trẻ, do các em nghe không chuẩn nên phát âm bị méo tiếng, hoặc do vốn từ của trẻ còn nghèo nàn nên phải tự nghĩ ra một số từ để giao tiếp với người lớn...

- Cuối năm thứ ba, trẻ nói được khoảng 1.000 từ.

3. Ngữ pháp

Để diễn đạt được nguyện vọng của mình cho người lớn hiểu, trẻ phải nắm được ngữ pháp của tiếng mẹ đẻ. Lúc đầu, trẻ dùng câu một tiếng, ví dụ “măm măm” tức là “Mẹ cho con ăn”. Sau đó trẻ dùng câu hai tiếng theo mô hình chủ ngữ –vị ngữ, ví dụ “mẹ bế”, “mẹ xúc”, cũng có lúc trẻ nói ngược “bế mẹ”.

Đến 3 tuổi, ngôn ngữ tích cực của trẻ phát triển mạnh mẽ, bé rất thích nói và nói suốt ngày. Thế mới có câu “Trẻ lên 3 cả nhà học nói”. Lúc này, các em đã nói được những câu dài như “Con khóc vì ba mắng con”, “Ai hư thì không được phiếu bé ngoan”.

Một số lưu ý trong quá trình dạy nói cho trẻ:

- Cần dạy trẻ nói đúng và sửa sai cho bé thì ngôn ngữ tự trị sẽ mất đi nhanh chóng.

- Gia đình nên tập nói thường xuyên cho trẻ, tạo cơ hội để trẻ tiếp xúc nhiều sự vật, hiện tượng, tình huống để tăng vốn từ vựng.