Lạm dụng tình cảm trẻ em - Bệnh dịch thầm lặng trong gia đình (3): Nguy hại của việc so sánh đứa con này và đứa con khác trong nhà

Giới chuyên gia cho rằng, so sánh con với người khác, so sánh đứa con này với đứa con khác trong gia đình là một sự lạm dụng tinh tế mà cha mẹ ít nhận ra.

Dường như là một thói quen ở các bậc phụ huynh đó là chúng ta thường hay so sánh đứa con này với đứa con khác trong gia đình. Việc so sánh này xuất hiện từ khi đứa trẻ còn trong bụng mẹ. Từ việc so sánh đứa bé này ít máy trong bụng, đứa kia máy nhiều; đứa này khó tính đứa kia dễ tính hơn; đứa này lém lỉnh đứa kia ít nói… Rồi dần đến những so sánh hết sức nhạy cảm khác như: đứa này dễ nuôi, đứa kia khó nuôi; đứa này dễ bảo đứa kia cứng đầu; đứa này học giỏi đứa kia học dốt; đứa này khéo tay đứa kia vụng về…

Lâu nay các bậc cha mẹ thường nghĩ rằng, việc so sánh giữa những đứa con trong nhà với nhau là bình thường. Thậm chí việc đó diễn ra như một thói quen hết sức bản năng khi họ trải nghiệm việc làm cha làm mẹ trên từng đứa con của mình.

Tuy nhiên, các nghiên cứu gần đây đã chỉ ra, việc so sánh những đứa con trong gia đình không hoàn toàn “lành tính” như chúng ta thường nghĩ. Bởi việc so sánh đó có thể khiến cho đứa trẻ trở nên căng thẳng, dẫn đến những cạnh tranh thiếu lành mạnh giữa anh chị em với nhau trong gia đình. Việc so sánh có thể khiến cho đứa trẻ cảm thấy mình kém cỏi hơn (tự ti đi), và giỏi giang hơn (trở nên kiêu ngạo). Một bậc làm cha làm mẹ yêu thương con thực sự bằng tình thương và trí tuệ sẽ là người nhận ra rằng mỗi đứa con là một cá thể độc lập và chúng cần được tôn trọng.

Cha mẹ yêu thương con bằng tình yêu và trí tuệ sẽ không bao giờ so sánh đứa con này với đứa con khác. Ảnh minh họa

Việc cha mẹ so sánh con mình với những đứa trẻ khác được cho là cách ứng xử của một bà mẹ hổ, một ông bố hổ - tức là nuôi con bằng cách làm chúng đau đớn.

Như câu chuyện “bà mẹ ghét cay ghét đắng cô con gái” mà chúng tôi nêu ở bài đầu tiên của loạt bài này, người mẹ này mỗi khi bực bội về đứa con gái thì ngay lập tức trong đầu chị đã có sự so sánh giữa hai đứa con của mình trong sự kỳ thị yêu – ghét một cách rõ rệt. Những ngôn từ mang tính chất “hạ thấp” đứa con gái vô tình được thốt ra. Mặc dù thế, người mẹ này không hề nhận ra mình đang đối xử với cô con gái một cách thiếu công bằng. Chỉ đến khi được người khác phân tích một cách rõ ràng, chị mới thừa nhận rằng mình “ghét” đứa con gái đó. Làm cha mẹ mà “ghét” con thì hỏi về đạo lý, điều đó có đúng không?

Theo chuyên gia tâm lý Vũ Trường Giang, mặc dù không cố ý nhưng như một sự tự nhiên, các bậc cha mẹ thường rất hay có sự thiên vị đứa con này so với đứa con khác, đứa này cảm thấy đáng yêu, đứa kia cảm thấy không đáng yêu cho lắm… Sự thiên vị giữa các con là điều không thể tránh khỏi, đặc biệt với những gia đình có nhiều con.

Cách cư xử của cha mẹ sẽ ảnh hưởng rất nhiều đến sự phát triển tâm sinh lý của trẻ và mối quan hệ giữa các con. Đứa con bị đối xử thiếu công bằng sẽ sinh ra mặc cảm và ganh tị cũng như là ghét bỏ anh (chị) hoặc em của mình. Từ đó trẻ trở nên ương bướng, khó bảo, cố tình làm trái với lời bố mẹ như một sự “trả thù”. Chúng sẽ cảm thấy mặc cảm, tự ti, cảm giác lạc lõng và bị bỏ rơi ngay chính trong ngôi nhà của mình. Thậm chí chúng sẽ tự cô lập bản thân dẫn đến trầm cảm. Còn đứa con được quan tâm hơn thường dễ kiêu ngạo, sự nuông chiều hay bảo bọc quá mức khiến “sức đề kháng” của trẻ kém dễ bị lôi kéo, sa ngã khi bước ra ngoài xã hội.

Nếu việc thiên vị này kéo dài thì có thể xảy ra mâu thuẫn giữa các con, thậm chí còn đố kị, thù hận theo con đến khi trưởng thành. Trẻ sẽ cảm thấy hả hê khi anh, chị, em, người mà được bố mẹ yêu thương hơn, gặp chuyện không may.

Nghiên cứu gần đây của tác giả Alex Jensen, Trường Đại học Brigham Young cho thấy, những kiểu so sánh của cha mẹ đã đóng góp một phần trong tính cách của con cái. Cụ thể Nghiên cứu tập trung vào thành tích học tập của 388 sinh viên đang học năm thứ nhất và thứ 2 và phỏng vấn cha mẹ của những sinh viên này. Cha mẹ những sinh viên này thường so sánh đứa con này với đứa con khác. Ngoài một số kết quả đáng chú ý khác thì nghiên cứu đã phát hiện ra rằng, những đứa con bị cha mẹ coi là kém thông minh hơn sẽ có xu hướng làm tồi tệ hơn so với anh chị em của họ.

Các nhà nghiên cứu nhận thấy rằng, tương lai của những đứa trẻ bị ảnh hưởng rất nhiều từ niềm tin của các bậc cha mẹ. Những đứa trẻ được coi là thông minh hơn thường thực hiện tốt hơn so với những đứa con mà cha mẹ tin rằng có khả năng kém hơn anh chị của nó.

Việc so sánh đứa con này với đứa con khác thậm chí còn dẫn đến những hậu quả nặng nề khác. Theo tạp chí My Parenting, so sánh làm giảm lòng tự trọng và sự tự tin, gây ra căng thẳng không cần thiết và gây ra sự phẫn nộ ở trẻ. Chuyên gia Kira Yanko cho rằng, việc so sánh giữa những đứa con không chỉ khiến đứa trẻ phải sống tiêu cực và nghi ngờ cả đời, mà còn có thể làm tăng khả năng đứa trẻ tham gia vào các vấn nạn như tình dục, ma túy và rượu.

Ngân Khánh

Lạm dụng tình cảm trẻ em - Bệnh dịch thầm lặng trong gia đình (1): Chuyện một bà mẹ ghét cay ghét đắng đứa con gái

GiadinhNet - Chửi mắng, xúc phạm, làm cho xấu hổ, so sánh… được coi là những hình thức lạm dụng tình cảm trẻ em đang diễn ra âm thầm trong các gia đình. Tuy nhiên, đáng lo ngại là hầu hết các ông bố, bà mẹ không hề nhận ra là mình đang lạm dụng con cái.

Lạm dụng tình cảm trẻ em - Bệnh dịch thầm lặng trong gia đình (2): Những đứa con bị cha mẹ thường xuyên xúc phạm rất khó sống tốt về sau

GiadinhNet - Khi đọc câu chuyện của người mẹ ghét con được phản ánh trong bài đầu tiên của loạt bài này, nhiều người sẽ nói: mình sẽ không bao giờ ứng xử với con như vậy, làm cha làm mẹ thì không nên nói với con như vậy… Thế nhưng có một sự thật rằng, khi tức giận, các bậc cha mẹ vẫn có thể tuôn ra những lời nói làm tổn thương con mình.