Lời bào chữa của thần đồng Toán học 11 tuổi giành giải Nhất 40 cuộc thi, 2 lần vô địch thế giới nhưng không thể tốt nghiệp đại học

Cú trượt dài của thần đồng 5 tuổi thạo tiếng Anh, 13 tuổi đỗ đại học ở tuổi ngoài 30

GĐXH - Thần đồng 5 tuổi thạo tiếng Anh, 13 tuổi đỗ đại học của Trung Quốc nhưng nay sau 17 năm, do không thể kiểm soát được cám dỗ, nên cuộc đời anh ‘tuột dốc không phanh’.

Thần đồng Toán học 11 tuổi giành giải Nhất 40 cuộc thi, 2 lần vô địch thế giới

Sinh ra tại Bắc Kinh năm 1985, Phó Vân Hạo lớn lên trong một gia đình trí thức điển hình, nơi tri thức và kỷ luật học tập luôn được coi trọng. Cha là giáo viên sinh học, mẹ giảng dạy toán học, môi trường ấy sớm tạo nên nền tảng đặc biệt cho một cậu bé có tư duy khác thường.

Ngay từ khi còn rất nhỏ, Vân Hạo đã bộc lộ niềm say mê với những con số. Khi nhiều đứa trẻ cùng trang lứa còn chưa nói sõi, cậu đã có thể tự mày mò làm các phép tính cơ bản chỉ bằng cách quan sát và thử nghiệm. Khả năng tự học gần như bản năng khiến cha mẹ sớm nhận ra con trai mình không phải là một đứa trẻ bình thường.

Nhận thấy năng khiếu nổi trội ấy, gia đình quyết định định hướng Vân Hạo theo con đường toán học chuyên sâu. Chưa đầy 6 tuổi, cậu đã hoàn thành chương trình Toán tiểu học và được tuyển thẳng vào lớp dành cho học sinh năng khiếu, vốn chỉ dành cho học sinh từ lớp 4 trở lên. Ở môi trường học tập vượt xa lứa tuổi, Vân Hạo nhanh chóng chứng tỏ bản thân không chỉ theo kịp mà còn nổi bật hơn nhiều học sinh lớn tuổi.

Năm học lớp 2, cậu tham gia cuộc thi "Toán mùa xuân" cùng các thí sinh hơn mình nhiều tuổi. Dù không giành giải Nhất, Vân Hạo khiến ban giám khảo bất ngờ khi chỉ kém người đứng đầu trong gang tấc. Trước sự vượt trội ấy, ban tổ chức đã trao cho cậu giải Đặc biệt – một quyết định hiếm thấy. Những năm tiếp theo, Vân Hạo liên tục góp mặt trong các kỳ thi toán học lớn nhỏ. Tuy nhiên, do còn nhỏ tuổi, khả năng hiểu sâu các bài toán có lời văn phức tạp chưa thật sự hoàn thiện, cậu vẫn nhiều lần lỡ hẹn với vị trí cao nhất.

Bước ngoặt chỉ thực sự đến khi Vân Hạo học lớp 6. Từ thời điểm này, khả năng tư duy của cậu trở nên toàn diện hơn, giúp cậu lần đầu giành giải Nhất cả ở nội dung cá nhân lẫn đồng đội. Kể từ đó, hành trình thi đấu của Vân Hạo gần như là chuỗi chiến thắng liên tiếp. Trong khoảng thời gian sau đó, cậu tham gia gần 40 cuộc thi toán học và chưa từng đứng ở vị trí thứ hai.

Tiếp nối những vinh quang ấy, Vân Hạo được chọn vào đội tuyển quốc gia dự thi Olympic Toán học quốc tế (IMO) vào năm lớp 11. Tại kỳ thi tổ chức ở Anh, Vân Hạo xuất sắc giành huy chương vàng với số điểm tuyệt đối. Một năm sau, tại Nhật Bản, cậu tiếp tục lặp lại kỳ tích này. Hai tấm huy chương vàng IMO liên tiếp giúp cái tên Phó Vân Hạo trở thành niềm tự hào của giới toán học Trung Quốc, được truyền thông ca ngợi như biểu tượng của tài năng trẻ.

Với bảng thành tích rực rỡ, năm 2003, Vân Hạo được tuyển thẳng vào Học viện Khoa học Toán học thuộc Đại học Bắc Kinh – ngôi trường danh giá hàng đầu Trung Quốc. Ngay từ những ngày đầu nhập học, cậu đã được đánh giá là sinh viên xuất sắc, được tín nhiệm giao vai trò lớp trưởng và đảm nhiệm vị trí người dẫn chương trình trong các sự kiện dành cho tân sinh viên. Tưởng chừng con đường học thuật phía trước sẽ tiếp tục rộng mở.

Lời bào chữa của 'thần đồng'

Thế nhưng, môi trường đại học cũng mang đến những cám dỗ hoàn toàn mới. Thời điểm đó, trò chơi điện tử lan rộng trong giới sinh viên. Với một người trước đây gần như chỉ sống trong thế giới của sách vở và các con số, Vân Hạo nhanh chóng bị cuốn hút. Ban đầu chỉ là giải trí, dần dần cậu thanh niên trẻ sa đà vào những đêm chơi game kéo dài, bỏ bê việc học. Hệ quả đến nhanh hơn anh tưởng: điểm liệt môn Lý luận quân sự, tiếp đó là hàng loạt môn khác như tiếng Anh, Vật lý, Chính trị, tổng cộng 10 tín chỉ không đạt.

Theo quy định nghiêm ngặt của Đại học Bắc Kinh, việc trượt một môn hai lần đồng nghĩa với không được cấp bằng tốt nghiệp. Đến năm 2007, khi bạn bè cùng khóa lần lượt ra trường, Vân Hạo đối diện với thực tế cay đắng về một tương lai bấp bênh, điều chưa từng xuất hiện trong cuộc đời "toàn thắng" trước đó của anh.

Giữa lúc bế tắc, một giáo viên từng dạy toán Olympic đã dang tay giúp đỡ, tạo điều kiện để Vân Hạo theo học chương trình thạc sĩ Giáo dục Toán tại Quảng Châu. Tuy nhiên, việc quay lại giảng đường sau quãng thời gian trượt dài không hề dễ dàng. Những kiến thức từng là thế mạnh nay trở nên xa vời, buộc anh phải nỗ lực gấp nhiều lần để học lên tiếp.

Đến thời điểm thi tiến sĩ Toán ứng dụng tại Đại học Thanh Hoa nhưng không thành công, Vân Hạo dần nhận ra bản thân không còn đứng trên đỉnh cao của hình ảnh "thiên tài". Sau này, quá trình học tiến sĩ tại một trường khác kéo dài nhiều năm, đầy thử thách và hoài nghi, khiến anh không ít lần chán nản. Nhưng cuối cùng, anh vẫn hoàn thành chương trình và chọn con đường giảng dạy.

Sau khi tốt nghiệp, Phó Vân Hạo trở thành giảng viên Toán tại Học viện Sư phạm Quảng Đông. Công việc đứng lớp giúp anh tìm lại niềm vui với Toán học, dù sự nghiệp không còn hào quang như thời niên thiếu. Năm 2019, anh chuyển sang công tác tại Đại học Khoa học và Công nghệ Nam Phương, vừa giảng dạy vừa nghiên cứu các phương pháp giáo dục toán học hiện đại.

Cuộc đời anh bất ngờ trở thành tâm điểm tranh cãi khi một bài viết trên mạng gọi anh là "thiên tài Toán học sa ngã", so sánh anh với nhiều cựu thí sinh IMO khác đã đạt thành tựu học thuật vang dội.

Trước làn sóng chỉ trích, Phó Vân Hạo bình thản đáp lại: "Tôi từng được nâng lên rất cao nhờ may mắn, rồi bị kéo xuống bởi những điều không như ý. Nhưng hiện tại, tôi đứng vững trên mặt đất, không hề gục ngã."

Theo anh, không phải ai cũng cần theo đuổi danh vọng hay những đỉnh cao hào nhoáng. Việc trở thành một giảng viên, đào tạo và truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ, cũng là một lựa chọn đáng trân trọng. Anh khẳng định mình chưa bao giờ rời xa Toán học: vẫn tham gia ra đề, chấm thi, huấn luyện đội tuyển, đồng thời viết các nghiên cứu về giáo dục toán.

Dù không còn được gọi là "thần đồng" như thuở thiếu thời, Phó Vân Hạo vẫn kiên định với con đường đã chọn, lặng lẽ cống hiến cho giáo dục và để lại dấu ấn theo cách riêng của mình.