Mối nguy từ thuốc lá với bệnh đái tháo đường
GiadinhNet - GS.TS Nguyễn Thy Khuê, Chủ tịch Hội Nội tiết và Đái tháo đường Việt Nam cho biết, từ lâu, thuốc lá đã được biết đến là yếu tố quan trọng gây ra ung thư phổi và xơ vữa động mạch cùng các tai biến như nhồi máu cơ tim, đột quỵ. Người đái tháo đường hút thuốc lá càng có nhiều nguy cơ bị nhồi máu cơ tim, đột quỵ.
Nguy cơ đái tháo đường gia tăng cùng với liều hút thuốc
Theo GS Nguyễn Thy Khuê, gần đây, nhiều nghiên cứu cho thấy thuốc lá cũng góp phần gây bệnh đái tháo đường trên người chưa mắc bệnh. Trong một nghiên cứu tổng hợp gần đây của Trung tâm Kiểm soát dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), thuốc lá làm tăng nguy cơ bị đái tháo đường 1,37 lần, không phân biệt giới tính, tuổi tác, chủng tộc, trình độ học vấn, chỉ số khối cơ thể (BIM), tiền sử gia đình có người mắc đái tháo đường hay không, tình trạng vận động, khẩu phần ăn uống, có uống rượu hay không.
GS Nguyễn Thy Khuê cho biết, nguy cơ xuất hiện đái tháo đường gia tăng cùng với liều hút thuốc. Cụ thể, so với người không bao giờ hút thuốc, người đã từng hút thuốc vẫn tăng nguy cơ đái tháo đường lên 1,14 lần. Người hút thuốc tương đối ít (dưới 15 điếu/ngày) tăng nguy cơ lên 1,25 lần và người hút nhiều (trên 15-20 điếu/ngày), tăng nguy cơ đái tháo đường lên 1,54 lần.
Nhiều người hút thuốc để giảm cân vì nghĩ rằng tăng cân sẽ dễ bị đái tháo đường. Một số nghiên cứu lại cho thấy, ngưng hút thuốc làm cho insulin hoạt động hiệu quả hơn, dù có tăng cân đôi chút. Sau khi ngưng hút thuốc, tỷ lệ đái tháo đường có thể cao hơn người không hút thuốc trong thời gian ngắn, nhưng trong vòng 5-10 năm, tỷ lệ xuất hiện đái tháo đường ở những người từng hút thuốc lá ngang bằng với người không bao giờ hút. Do vậy, ngừng hút thuốc hoặc không hút thuốc là một trong những hành vi quan trọng nhất để phòng ngừa bệnh đái tháo đường.
Vì sao thuốc lá lại liên quan bệnh đái tháo đường?
Theo GS.TS Nguyễn Thy Khuê, trong thuốc lá có chất nicotine. Chất này làm cho insulin hoạt động kém hiệu quả. Người mắc bệnh đái tháo đường đang tiêm insulin thường sẽ cần liều cao hơn. Các hoá chất trong khói thuốc lá gây ra hiện tượng viêm, làm các tế bào bị tổn thương và suy giảm chức năng.
Nhiều chuyên gia về nội tiết, đái tháo đường cho rằng, nitotine và các độc chất trong thuốc lá tuy không ngọt chút nào trên đầu lưỡi nhưng hại gấp trăm lần đường phèn, ngay cả trong trường hợp đường huyết của bệnh nhân vẫn ổn định.
Thuốc lá là nguyên nhân gây nên bệnh ung thư phổi, viêm phế quản mãn, bệnh lý tim mạch (đột quỵ, tai biến huyết quản não, thiếu máu cơ tim…) và nhiều bệnh khác. Ở những người mắc bệnh đái tháo đường người ta thấy tác hại của thuốc lá còn khốc liệt hơn nữa. Tỉ lệ tử vong và bệnh lý tim mạch cao gấp hai lần so với người không hút thuốc.
Các chuyên gia tim mạch coi thuốc lá và đái tháo đường là hai trong số những tác nhân dẫn đến bệnh lý về tim mạch. Khi hút thuốc, người hút đưa một lượng carbon dioxin từ khói thuốc vào cơ thể, chất này ngăn cấm ôxy kết hợp với hồng huyết cầu. Để đền đáp lại, thân thể tăng sản xuất hồng huyết cầu và đó chính là một trong những tác nhân làm tăng biến chứng suy thận, mù mắt, hoại tử bàn chân, đột quỵ ở người bệnh đái tháo đường.
Cũng từ khói thuốc, nicotine vào máu gây co thắt những mạch máu nhỏ, làm chậm sự hấp thụ của insulin khi tiêm, đưa đến khó kiểm soát đường huyết ở người bệnh sử dụng insulin.
Ngoài ra, nó còn làm tăng tình trạng để kháng insulin của thân thể. Theo thống kê, không may mắc bệnh đái tháo đường type 2 cao gấp 2 lần ở những người hút thuốc lá, đặc biệt ở phụ nữ, nó còn là nguyên nhân của việc sảy thai, sinh non ở những sản phụ đái tháo đường.
Hút thuốc lá cũng làm tăng stress ôxít hóa (khi khói thuốc kết hợp với ôxygen trong cơ thể), từ đó làm tổn thương tế bào. Nhiều nghiên cứu đã chứng minh tình trạng viêm và stress oxít hóa làm tăng nguy cơ đái tháo đường.
Hút thuốc lá cũng làm tăng nguy cơ béo bụng. Trong khi béo bụng lại làm tăng nguy cơ đái thao đường vì làm gia tăng nồng độ cortisol (một hormone do thượng thận tiết ra, có tác dụng gây đề kháng insulin, do đó làm giảm thu nạp đường vào tế bào gây ra tăng đường huyết). Người hút thuốc lá có nồng độ cortisol trong máu cao hơn người không hút thuốc.
Rõ ràng, thuốc lá không chỉ gây nên những biến chứng nguy kịch trên người bệnh đái đường mà còn làm tăng khả năng phát triển đái đường ở người hút thuốc.
Hút thuốc lá làm tăng nguy cơ bệnh thận ở đái tháo đường, bệnh võng mạc, bệnh thần kinh ngoại vi với các triệu chứng tê, nhức, yếu cơ. Giảm lượng máu đến chi, gây ra loét chi dưới, dễ nhiễm trùng, có thể phải cắt cụt chi.
(GS.TS Nguyễn Thy Khuê - Chủ tịch Hội Nội tiết và Đái tháo đường Việt Nam)
Việc sử dụng thuốc lá phổ biến ở Việt Nam là nguyên nhân gia tăng các bệnh không lây nhiễm (như: Tim mạch, ung thư, đái tháo đường, huyết áp, phổi mạn tính…) một cách nhanh chóng trong thời gian qua. Hơn 75% các ca tử vong ở nước ta hàng năm là do các bệnh không lây nhiễm, trong đó sử dụng thuốc lá là nguyên nhân chính.
Tổ chức Y tế thế giới khuyến cáo, 70% số ca tử vong do nhóm bệnh không lây nhiễm có thể chủ động phòng ngừa. Tuy nhiên, việc phòng ngừa đang gặp nhiều khó khăn do tâm lý chủ quan và tỷ lệ người sử dụng rượu bia, thuốc lá ngày một gia tăng.
(PGS.TS Lương Ngọc Khuê, Giám đốc Qũy Phòng, chống tác hại của thuốc lá)
Quỳnh An
