Sơn Thượng là một xã nghèo thuộc huyện Sơn Hà (Quảng Ngãi). Xã có diện tích 45,062 km², dân số trung bình 4.073 người, mật độ dân số 90 người/km², đời sống của người dân chủ bằng nông nghiệp, làm nương rẩy và đi làm thuê ở các tỉnh phía Nam.
Trước đây nhận thức của người dân còn nhiều hạn chế trong việc áp dụng khoa học kỹ thuật, giáo dục con cái, giữ gìn vệ sinh, chăm sóc sức khỏe, sức khỏe sinh sản/KHHGĐ, bên cạnh đó nhiều quan niệm, tập quán, phong tục lạc hậu ăn sâu trong tiềm thức. Dẫn đến cái vòng lẩn quẩn "đói nghèo, bệnh tật - đông con rồi lại đói nghèo, bệnh tật".
Ông Đinh Văn Tâm - Bí thư Đảng ủy xã - cho biết: Đứng trước tình hình như vậy, Đảng ủy nhận thấy tầm quan trọng và tính chiến lược của công tác dân số - kế hoạch hóa gia đình (DS-KHHGĐ) trong phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững an ninh - chính trị, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn xã.
Từ đó Đảng ủy đã đưa nội dung công tác DS-KHHGĐ vào trong chương trình công tác trọng tâm, mặc khác chỉ đạo các ngành, đoàn thể xây dựng kế hoạch tuyên truyền, vận động hướng dẫn người dân thực hiện tốt công tác chăm sóc sức khỏe sinh sản/KHHGĐ và xem đây là một trong những nhiệm vụ trọng tâm để xét khen thưởng, thi đua.
Ngoài ra, hàng năm trong Nghị quyết của Hội đồng Nhân dân xã đều xây dựng những chỉ tiêu quan trọng về chương trình DS - KHHGĐ, cũng như phân bổ nguồn ngân sách xã hơn 10 triệu đồng cho hoạt động truyền thông, tư vấn và chính sách khuyến khích cộng tác viên dân số bám sát địa bàn, chính sách hổ trợ cho các cặp vợ chồng thực hiện tốt KHHGĐ cụ thể: đình sản hỗ trợ 300 nghìn đồng/trường hợp, đặt dụng cụ tử cung, cấy thuốc tránh thai hổ trợ 150 nghìn đồng/ trường hợp.
Để thực hiện đạt kế hoạch giao, Ban Dân số - Kế hoạch hóa gia đình xây dựng kế hoạch hoạt động tháng, quý để phối hợp, lồng ghép trong các hoạt động của các ban, ngành, các hoạt động của Đảng ủy, UBND, Mặt trận. Duy trì việc giao ban định kỳ hàng tháng, nhằm đánh giá kết quả đạt được trong tháng, trao đổi những thắc mắt của đối tượng, nhận tài liệu, sản phẩm truyền thông, tờ rơi và các phương tiện tránh thai (PTTT) phi lâm sàng cấp cho đối tượng kịp thời.
Điểm đặc biệt là cộng tác viên dân số của xã đã lập được danh sách phân ra các nhóm đối tượng ưu tiên; chú trọng đến các cặp vợ chồng (CVC) có 2 con gái, số CVC trong độ tuổi sinh đẻ chưa áp dụng các biện pháp tránh thai (BPTT), CVC mới kết hôn, phụ nữ đang mang thai...
Từ đó tùy theo từng nhóm, từng hoàn cảnh gia đình đối tượng mà CTV có những phương pháp tiếp cận, tuyên truyền, động viên, khuyết khích, hướng dẫn một cách thấu đáo về cách phòng tránh thai, chăm sóc SKSS, quan hệ tình dục an toàn, chăm sóc thai nghén, cách nuôi và dạy trẻ.....
Bên cạnh đó trong công tác tuyên truyền các anh, chị cộng tác viên thường xuyên nêu ra những gia đình ít con, gia đình khá giả, lo cho con ăn học đến nơi đến chốn để các gia đình đông con, nghèo khó thấy đó mà học tập.
Nhờ đó, mà các CVC ngày càng tin tưởng thực hiện tốt mô hình "Gia đình có từ 1 đến 2 con", nạn tảo hôn, kết hôn cạn huyết thống và số trường hợp sinh con thứ 3 trở lên giảm mạnh, tỷ lệ các CVC áp dụng các BPTT luôn tăng.
Cụ thể: Năm 2011 số CVC áp dụng các BPTT hiện đại đạt 145% kế hoạch năm, tỷ lệ tăng dân số tự nhiên còn 13,2%o (năm 2005 là 17,4%o), riêng 4 tháng đầu năm toàn xã có 156 trường hợp thực hiện mới các BPTT đạt 83% kế hoạch năm: trong đó đình sản có 8 trường hợp (đạt 400% kế hoạch năm), vòng tránh thái có 30 trường hợp (65% kế hoạch năm).
Chị Thái Thị Hà - Trưởng trạm Y tế xã - cho hay: Một điều đáng ghi nhận là từ năm 2010, sau khi triển khai Quy trình sàng lọc, chẩn đoán trước sinh và sơ sinh trên địa bàn xã nhận thức của người dân thay đổi rõ rệt; có đến 100% phụ nữ mang thai đến các cơ sở y tế để được tư vấn và thăm khám thai định kỳ, có hơn 95% phụ nữ được đở đẻ tại Trạm Y tế xã hoặc Trung tâm Y tế huyện; trẻ sơ sinh đều được lấy máu gót chân sau 48 giờ sau sinh, các thẻ máu của trẻ đều được gửi ra Bệnh viện T.Ư Huế để xét nghiệm chẩn đoán một số bệnh lý bẩm sinh ở trẻ sơ sinh như thiếu men G6PD, suy giáp trạng bảm sinh, một số rối loạn chuyển hóa bẩm sinh của axít amin, axit hữu cơ....
Chia sẻ về những thuận lợi để có được kết quả trên, chị Nguyễn Tùng Long - Cán bộ chuyên trách dân số xã - cho biết: Là nhờ sự chỉ đạo quyết liệt của cấp ủy Đảng, đầu tư kinh phí và điều hành linh hoạt của chính quyền, sự ủng hộ phối hợp nhiệt tình của các ngành, đoàn thể. Bên cạnh đó là sự nỗ lực, nhiệt tình của đội ngũ CTV dân số, bám sát cơ sở, nắm chắc đối tượng, không ngại khó, ngại khổ; đa dạng hóa cách thức tiếp cận, vận động, tuyên truyền nhóm đối tượng.
Đây là những yếu tố cơ bản để xã Sơn Thượng thực hiện tốt các chính sách DS - KHHGĐ trong thời kỳ mới, góp phần nâng cao chất lượng dân số, chất lượng giống nòi.
Trần Đình Huy
Trung tâm DS - KHHGĐ huyện Sơn Hà (Quảng Ngãi)