Những lời nói ám ảnh tuổi thơ

Cuộc đời rẽ lối

Bố mẹ Hải đều là công nhân nông trường, sau Hải còn 2 em trai. Trong ký ức của mình, Hải vẫn luôn nhớ đến mẹ và thương mẹ nhiều vì bà quá vất vả với cuộc sống gia đình. Trong số 3 chị em, Hải vẫn biết mẹ thương yêu mình nhất. Mỗi lần nhận lương, mẹ thường mua quà cho 3 chị em rồi chia phần cho Hải nhiều hơn.

Tuy nhiên, mẹ Hải chưa từng ôm cô vào lòng, nói với con một lời âu yếm. Mỗi khi Hải mắc một lỗi lầm gì là mẹ cô mắng ngay là "đồ ăn hại", "đồ ngu". Hải nhớ nhất lần đầu tiên cô bị mẹ mắng là do làm vỡ xi lanh tiêm mà mẹ mất nhiều công mới mượn được. Và sau bận ấy, hễ trong nhà bị hỏng hay vỡ đồ vật gì, chưa kịp hỏi nguyên nhân, mẹ đã quy chụp ngay: Lại con ăn hại kia phải không? Buồn chán vì gia đình, Hải học hành giảm sút và cô lại tiếp tục bị mẹ mắng: "Con người ta sao mà học giỏi, ngoan ngoãn thế, mày cũng ăn cơm như nó chứ có phải ăn c...đâu?" hoặc "Cho mày đi học chỉ toi cơm". Những câu nói này cứ ám ảnh trong đầu khiến Hải cũng sinh nghi "có khi mình ngu thật" rồi chẳng muốn học hành. Cô giao du theo đám bạn xấu, sa vào nghiện hút rồi bị đưa vào Trung tâm.

Những câu nói khiến trẻ đau lòng: - Mắng trẻ là đồ vô tích sự. - Ví von trẻ ngu như lợn, chó... - Mỉa mai hoặc giễu cợt. - Hạ thấp trẻ hơn những trẻ khác.

Tại Trại giam Xuân Nguyên, Hải Phòng (Bộ Công an), phạm nhân Trần Hải Long phạm tội mua bán, tàng trữ ma tuý cho biết: Khi 13 tuổi, Long có thích một bạn gái học cùng lớp và thường xuyên trốn học đi bứt trộm táo, ổi nhét vào cặp cô bạn gái này. Khi bị phát hiện, cô giáo mách phụ huynh. Bố Long bạt tai và mắng Long là "đồ óc bã đậu, đất sét, ngu hơn cả chó". Lần khác, Long mắc lỗi, ông bố lại mỉa mai: "Đặt tên mày là Long những mong mày là rồng, là phượng, ai ngờ mày lại như giun như rết".

Có lần, do được 3 điểm toán, trước mặt đám bạn bè Long, ông bố dõng dạc: "Ngu như mày đi học chỉ tốn tiền, ở nhà chăn vịt còn có trứng ăn"... Cứ như vậy, hết lần này đến lần khác, bố Long luôn gieo vào đầu cậu bé những gì kém cỏi nhất khiến Long không muốn đến trường nữa. Lớn lên, trước đám bạn bè hoặc các đồng nghiệp, Long không dám đưa ra ý kiến vì lo sợ mọi người sẽ đánh giá mình là ngu dốt. Bởi vậy, Long không tiến thân được, cứ đì đẹt mãi chân văn phòng. Chán nản, Long bỏ làm, đi lên miền ngược buôn gỗ, nhưng sau đó thấy "hàng trắng" lợi nhuận nhiều hơn, Long "xách" hàng về, được vài chuyến thì bị bắt.

Đau lòng khi bị hạ thấp nhân phẩm

Theo nhà tâm lý Nguyễn Hạc Đạm Thư, Giải thưởng Nguyễn Khắc Viện về nghiên cứu tâm lý trẻ em, việc sỉ nhục, hạ thấp nhân phẩm của trẻ bằng những câu nói mỉa mai hoặc gán ghép với súc vật, hoặc so sánh với người khác... là biện pháp trừng phạt rất nguy hại đến sự hình thành và phát triển nhân cách sau này của trẻ. Nếu đứa trẻ luôn bị cha mẹ gán ghép với những từ như "hậu đậu", "ăn hại", "chẳng làm nên cơm cháo gì", "nuôi chỉ tổ tốn cơm"... sẽ khiến chúng rất đau lòng. Những câu nói đó luôn ám ảnh vào bộ óc non nớt của trẻ, khiến chúng có suy nghĩ hay là mình hậu đậu thật. Từ đó, trẻ dễ nản, không còn muốn cố gắng để làm cho khéo và hậu quả chẳng khác gì những điều mà cha mẹ trẻ đã chì chiết.

Việc đề cao trẻ khác, hạ thấp con mình cũng nguy hại không kém. Việc này không giúp trẻ vươn lên phấn đấu bằng người bạn cha mẹ vừa nêu gương, mà trẻ còn có thái độ bực tức và ghét người bạn ấy. Có trẻ phản ứng bằng cách rình mò những điểm yếu của bạn để chứng minh cho cha mẹ thấy rằng người bạn đó không đáng để học tập, rằng cha mẹ đã sai. Có trẻ lại chán nản trả thù bằng cách cứ kém cỏi mãi để cho cha mẹ thấy mệt mỏi.

Theo nhà tâm lý Nguyễn Hạc Đạm Thư, khi con cái làm cha mẹ bực mình, cách làm khôn ngoan nhất là nên tỏ thái độ tha thứ, độ lượng. Điều này có tác dụng tích cực đến việc  giúp trẻ nhận biết lỗi lầm. Trong trường hợp không kiềm chế được cơn giận dữ thì nên bỏ ra ngoài hoặc làm một việc gì đó cho "hạ hoả", sau đó mới quay lại nói chuyện với trẻ.

 

Sai lầm khi trừng phạt trẻ bằng vũ lực - Trẻ sẽ càng chai lì trước cơn giận giữ của cha mẹ. - Trẻ sẽ nổi khùng hoặc tủi thân chứ không hối hận về việc đã gây ra. - Trẻ sẽ dùng vũ lực với ngay đứa em của mình hoặc trẻ em hàng xóm mỗi khi muốn trút cơn giận dữ. (Nhà tâm lý Nguyễn Hạc Đạm Thư)

Trung Thành