Những người cha anh hùng (5): Bức thiết việc giám định hài cốt bằng ADN

> Những người cha anh hùng (1): 93 tuổi vẫn ngóng đợi con / Những người cha anh hùng (2): Người cha đơn thân/ Những người cha anh hùng (3): Cạn nước mắt khóc vợ, con / Những người cha anh hùng (4): Những lá thư từ chiến trường

 

GS. Lê Đình Lương đang nói về cách đọc chỉ số trùng nhau mẫu giám định.

 

Đây cũng là tình trạng chung của hàng nghìn các gia đình liệt sỹ khác trên cả nước. Theo các chuyên gia, việc áp dụng các biện pháp khoa học (giám định ADN) để tìm tên cho liệt sĩ vô danh là bức thiết, nếu không tiến hành nhanh thì hài cốt sẽ phân hủy hết.

 

Nhiều mẫu hài cốt không thể giám định

Thống kê của Bộ LĐ,TB&XH, tính đến thời điểm hiện tại, cả nước có gần 1,2 triệu liệt sỹ, trong đó có hơn 920.000 hài cốt (chiếm 80%) được quy tập trong 3.077 nghĩa trang và một số ít được gia đình đưa về quê hương. Tuy nhiên, do đặc điểm của các cuộc chiến tranh diễn ra trong thời gian dài, ác liệt, địa hình chiến đấu, hy sinh phức tạp nên vẫn còn khoảng 320.000 phần mộ liệt sỹ chưa xác định được danh tính, chưa thể thông báo đến với gia đình, thân nhân.

Trước thực trạng này, Bộ LĐ,TB&XH cùng một số bộ, ngành đã xây dựng "Đề án xác định hài cốt liệt sỹ còn thiếu thông tin" hỗ trợ việc tìm lại tên cho các liệt sỹ vô danh với nhiều phương pháp, trong đó có việc xác định bằng ADN. GS.TS Lê Đình Lương - Trung tâm Phân tích ADN và công nghệ di truyền (Liên hiệp Các Hội khoa học kĩ thuật Việt Nam)- một trong những địa chỉ giám định AND cho liệt sỹ cho biết: Hầu hết các mẫu đưa đến Trung tâm đã quá mục, phân hủy vụn. Nếu việc giám định không được làm nhanh thì sau một thời gian hài cốt sẽ bị phân hủy thành đất đen. “80 – 90% hài cốt còn lại không thể giám định AND bởi khi đã phân hủy thì việc giám định là rất khó. Hơn nữa, khí hậu nước ta nóng ẩm sẽ là điều kiện làm phân hủy hài cốt rất nhanh”, GS.TS Lê Đình Lương nói.

Cũng theo GS.TS Lê Đình Lương, để định danh hài cốt liệt sỹ vô danh cần phải tiến hành qua nhiều khâu như: Thông tin về nơi mai táng, địa chỉ, di vật để lại của liệt sỹ gắn với hài cốt được tìm thấy; thông tin của nhân dân... Giám định ADN là khâu cuối cùng để xác định chắc chắn 100% những thông tin trước là đúng hay không. “Nếu là người nhà thì gen sẽ giống nhau. Gen ở đây chỉ là đoạn ADN dài khoảng 400 đơn vị gồm 4 chữ C – G – A – T sắp xếp với nhau thành một trình tự thẳng. Nếu như là người nhà thì cả 400 chữ ấy sắp xếp giống hệt nhau, không được chệch một chữ nào, ngược lại thì trình tự đó có thể sai lệch 2 –6 chữ”, GS Lương phân tích.

 

Lấy mẫu theo dòng mẹ

GS.TS Lê Đình Lương cho biết, hầu hết các cơ sở xét nghiệm ADN ở Việt Nam thường chỉ dùng một công nghệ duy nhất để giám định là lấy ADN ty thể (ADN ngắn, nằm ở ngoài nhân tế bào), riêng Trung tâm Phân tích ADN và công nghệ di truyền, ngoài ADN ty thể còn dùng cả ADN nhân tế bào (ADN dài, nằm bên trong nhân tế bào) và đã thành công. Hai công nghệ này khác nhau ở chỗ: ADN ty thể rất dễ thành công ra được kết luận,  còn ADN nhân tế bào chỉ ra 5 – 10% kết quả nhưng độ chính xác của ADN tế bào cao hơn rất nhiều và nhanh hơn. Cụ thể, ADN ty thể mất 7 ngày thì ADN nhân tế bào chỉ mất 1 – 2 ngày. Kinh phí giám định cho một trường hợp một tuần là mất 11 triệu, còn 5 tuần thì mất 7 triệu đồng.

Để việc giám định ADN của liệt sỹ được thuận lợi, chính xác, Bộ LĐ, TB&XH vừa ra Quyết định số 702/QĐ-LĐTBXH, ngày 06/6/2012 quy định: Chỉ được lấy mẫu sinh phẩm đối với những hài cốt còn cốt (còn xương) và theo trình tự ưu tiên: Răng, xương. Trong trường hợp hài cốt đã mủn nát, không thể thu nhập được răng hoặc các mảnh xương nguyên vẹn thì cố gắng chọn lựa các mẩu xương tốt nhất còn sót lại.  Mẫu hài cốt sau khi lấy được bảo quản trong túi nilon, có niêm phong xác nhận của Sở LĐ,TB&XH -nơi quản lý mộ...

 

GS Lương cho biết, hiện Trung tâm đang phối hợp với chương trình “Trở về từ ký ức” của Đài THVN, những trường hợp tham gia chương trình này thì được Trung tâm miễn phí khi xét nghiệm. Với những trường hợp đến tự túc mà có hoàn cảnh khó khăn thì Trung tâm sẽ liên hệ giúp tới chương trình để được thực hiện giám định miễn phí.

Đối với mẫu sinh phẩm của thân nhân liệt sỹ: Chỉ thực hiện nếu lấy được mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sỹ. Ít nhất lấy mẫu của 2 trong số những người thân có mối quan hệ huyết thống theo dòng mẹ của liệt sỹ, cụ thể: Mẹ liệt sỹ; bà ngoại của liệt sỹ; Anh chị em cùng mẹ với liệt sỹ; Bác, cậu, dì là anh chị em ruột của mẹ liệt sỹ. Trong trường hợp không có thân nhân là những đối tượng nêu trên, có thể lấy của những người có quan hệ họ hàng xa hơn nhưng vẫn có quan hệ huyết thống theo dòng mẹ với liệt sỹ như: Anh em con dì, con già với liệt sỹ; Con của chị gái, em gái của liệt sỹ. Mẫu sinh phẩm được lấy là: Mẫu tóc (lấy từ 10 đến 20 sợi tóc có cả chân tóc); Mẫu móng tay hoặc móng chân (cắt từ 5 – 10 mẫu móng tay hoặc móng chân sau khi đã rửa sạch móng nơi cắt bằng xà phòng và bàn chải). Mẫu sinh phẩm của thân nhân lấy xong phải được gói trong giấy sạch, cho vào túi nilon có nắp kín, bảo quản ở nhiệt độ phòng. Đặt mẫu sinh phẩm của mỗi thân nhân trong một bì thư, ngoài bì ghi rõ họ tên người được lấy mẫu, tuổi, nguyên quán, trú quán và quan hệ với liệt sỹ, điện thoại liên hệ.

Sau khi tiến hành lấy đủ mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sỹ và mẫu sinh phẩm của thân nhân liệt sỹ, trong thời gian không quá 5 ngày, Sở LĐ,TB&XH nơi quản lý mộ hoặc Sở LĐ,TB&XH nơi thân nhân liệt sỹ đang cư trú có trách nhiệm gửi ngay bộ mẫu sinh phẩm kèm công văn và các giấy tờ liên quan đến Cục Người có công để chuyển mẫu đến trung tâm giám định thực hiện việc xác định danh tính hài cốt liệt sỹ. Trường hợp thân nhân liệt sỹ có nguyện vọng trực tiếp mang mẫu sinh phẩm đến Cục Người có công thì Sở LĐ,TB&XH cấp giấy giới thiệu. Kinh phí thực hiện việc giám định ADN để xác định danh tính liệt sỹ do ngân sách Nhà nước tài trợ.

 

Phương Thuận