Những viên kim cương bị nguyền rủa

Đào kim cương ở Marange.

Bước xuống cầu thang trong một khách sạn nhỏ, tôi hỏi người hầu bàn về vụ kim cương. Anh ta cầm điện thoại lên, và một người đàn ông cao lớn xuất hiện, anh ta tự giới thiệu là Francisco.

 

Francisco dẫn tôi đến một nhà kho ở phía sau khách sạn và chỉ cho tôi một đống nhỏ những viên đá màu hồng và màu nâu đựng trong mẩu giấy báo. Anh ta kể lại cách đây ba năm, nền kinh tế của Zimbabwe đã sụp đổ như thế nào trong tình trạng lạm phát quá nhanh. Những người dân ở khu vực biên giới Mutare, chỉ cách Manica 12 dặm, đã phát hiện ra những viên kim cương trị giá bạc tỷ đô-la ở dưới chân của họ.

 

Francisco nói, những viên kim cương thô tìm thấy được chào hàng ở Manica. Chúng thu hút những tay buôn lậu đến từ Botswana, Namibia, Angola, Cộng hòa Dân chủ Congo, kể cả Guinea-Conakry ở Tây Phi. Trong vài tháng, khu vực Manica nhỏ bé (cư dân khoảng 20.000 người) đã trở thành một trung tâm toàn cầu về mua bán kim cương bất hợp pháp.

 

Người ta xem xét và đánh giá những viên đá. Sau đó họ mua những viên ưng ý và bán lại cho những người mua thứ hai đến từ Mỹ, châu Âu, Israel, Lebanon và Ấn Độ. Những con buôn trung gian này đem kim cương về đánh bóng ở đất nước họ, tại đây những viên kim cương thô được cắt, pha lẫn với đá quý và bán tại các hiệu kim hoàn cao cấp.

 

Bán kim cương thô trên đường tại Mozambique.

Năm 2009, nhà phân tích ngành kinh doanh kim cương Tacy ước tính sản lượng kim cương toàn cầu hàng năm là 8,46 tỷ USD và doanh số bán lẻ là 58,7 tỷ USD. Zimbabwe ước tính sản lượng của Marange có thể tới 1,7 tỷ USD/năm, không dưới 1/5 sản lượng kim cương của thế giới. Vào cuối thập niên 1990, Tổ chức giám sát tài nguyên thiên niên Global Witness đã vạch trần những cuộc xung đột đẫm máu vì kim cương tại những quốc gia như Angola, Congo, Sierra Leone, Liberia và Bờ Biển Ngà. Những cuộc nội chiến khiến số người chết tổng cộng lên tới 4 triệu người.

 

Người ta thành lập ra Tổ chức Cấp giấy chứng nhận kim cương hợp pháp Kimberley Process (KPCS), nhằm chứng nhận những viên kim cương thô không phải là “kim cương máu”, nghĩa là không có xuất xứ từ những khu vực xung đột, vi phạm nhân quyền, hay bóc lột sức lao động. Các quốc gia thành viên của KPCS chỉ giao dịch với những nước đồng khối. Nhờ vậy, trong vòng bảy năm quá trình đã diễn tiến thành công, không còn những cuộc chiến kim cương nữa.

Trở lại Mutare, anh Gamma, 29 tuổi, thường xuyên bị cưỡng bức đi lao động bởi những băng nhóm ở Zimbabwe, anh ta phải dùng búa đập đá và đào bới đất. Gamma nói có lần anh ta đã tìm được một viên kim cương 23 carats trị giá bạc triệu đô-la, nhưng không bao giờ được trả công. Tôi hỏi anh ta nghĩ gì về kim cương. Anh đáp: “Nó rất khác. Kim cương có giá trị với anh và cũng có giá trị ở đây. Ở đây đồng nghĩa với đánh đập, bắn bỏ và chúng tôi phải cố gắng làm một điều gì đó để sinh tồn”.

 

Theo CAND/Time