Phát huy tối đa lợi thế cơ cấu “dân số vàng”, thoát viễn cảnh già trước khi giàu

"Vàng" về số lượng nhưng chưa "vàng" về chất lượng

Trong nhân khẩu học, thời kỳ cơ cấu "dân số vàng" là dân số trong độ tuổi lao động chiếm tỷ lệ cao trên tổng dân số. Thời kỳ này chỉ xuất hiện duy nhất trong lịch sử phát triển dân số khi trải qua thời kỳ quá độ và sau đó không lặp lại.

Theo nghiên cứu, cơ cấu "dân số vàng" thường kéo dài từ 30 - 35 năm, thậm chí là 40 - 50 năm. Điều đó đồng nghĩa với chừng ấy thời gian đất nước có được lực lượng lao động trẻ hùng hậu, đủ sức làm xoay chuyển nền kinh tế đất nước nếu chúng ta biết khai thác tối đa nguồn tài nguyên quý giá này. Cơ hội "dân số vàng" được phát huy khi tỷ lệ lao động có việc làm cao.

Năm 2007, Việt Nam chính thức bước vào giai đoạn cơ cấu "dân số vàng" và kéo dài đến hiện tại khi dân số trong độ tuổi lao động ở nước ta đang chiếm khoảng 69% tổng dân số. Thời kỳ này đem đến cơ hội là nguồn lao động dồi dào, tạo ra lượng của cải vật chất lớn để tích lũy cho tương lai, góp phần tăng trưởng kinh tế cho đất nước.

Theo quy luật, thời kỳ dân số vàng là cơ hội "có một không hai" đối với các quốc gia để phát triển kinh tế - xã hội và cơ hội này chỉ xảy ra một lần trong lịch sử phát triển của các quốc gia. Tuy nhiên ở Việt Nam đang có lợi thế về "số lượng dân số vàng" nhưng chưa "vàng về chất lượng" nên chất lượng nguồn nhân lực là một thách thức lớn nhất trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Trên thực tế, lực lượng lao động Việt Nam đông về số lượng nhưng chất lượng chưa cao do thiếu lao động có tay nghề cao, sức bền còn hạn chế, kỹ năng quản lý còn nhiều bất cập.

Hiện nay, mỗi năm, nước ta có từ 1,5 - 1,6 triệu người bước vào độ tuổi lao động. Tuy nhiên, lực lượng này vẫn chưa tạo nên sức bật cho nền kinh tế, vì có trên 70% là lao động giản đơn. Sự thiếu hụt trầm trọng lao động kỹ thuật trình độ cao và lao động dịch vụ cao cấp trong các ngành thương mại, tài chính, ngân hàng, du lịch... là những thách thức không nhỏ đặt ra cho giai đoạn cơ cấu "dân số vàng".

Hơn nữa, chất lượng giáo dục, đào tạo nghề chưa cao, chưa đáp ứng được yêu cầu thị trường lao động. Tỷ lệ lao động nông nghiệp cao trong khi diện tích đất nông nghiệp ngày càng thu hẹp do quá trình đô thị hóa và chuyển đổi mục đích sử dụng. Từ đó, dẫn đến tình trạng thiếu việc làm của thanh niên gia tăng. Mặt khác, lao động di cư thanh niên tăng nhanh song các chính sách lao động, việc làm và các dịch vụ xã hội liên quan còn nhiều bất cập.

Cần có chiến lược phát huy tối đa lợi thế cơ cấu "dân số vàng"

Các chuyên gia cho rằng, Việt Nam cần có kế hoạch tận dụng cơ hội "dân số vàng" và ứng phó với những thách thức của giai đoạn già hóa hiện nay trước khi quá muộn… Nếu không tận dụng được cơ cấu "dân số vàng", Việt Nam sẽ gặp nhiều khó khăn khi tỷ số phụ thuộc chung lại có xu hướng tăng với tác động chủ yếu từ sự gia tăng tỷ số phụ thuộc người già.

Theo phân tích của các chuyên gia kinh tế, trong vòng 20 – 30 năm nữa, tận dụng cơ hội "dân số vàng" để tăng năng suất lao động là vô cùng quan trọng. Điều này không thể chờ đợi được nữa, nếu như chúng ta không muốn già trước khi giàu, thậm chí già mà vẫn nghèo.

Trên cơ sở đó, Nghị quyết số 21-NQ/TW về công tác dân số trong tình hình mới của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII đã nhấn mạnh: Phát huy tối đa lợi thế cơ cấu "dân số vàng", tạo động lực mạnh mẽ cho sự phát triển đất nước nhanh, bền vững.

Điều này được củng cố hơn nữa trong Chiến lược Dân số Việt Nam đến năm 2030 do Thủ tướng Chính phủ ban hành, trong đó nêu rõ: Tiếp tục thực hiện tốt, hướng đến đạt mục tiêu cao hơn các chiến lược, chương trình về chăm sóc sức khỏe (bao gồm cả chăm sóc sức khỏe sinh sản, an toàn vệ sinh lao động, an toàn thực phẩm...) hiện có; nghiên cứu xây dựng các chiến lược, chương trình về những lĩnh vực nêu trên cho giai đoạn 2021 - 2030 với mục tiêu đảm bảo mọi người lao động đều được chăm sóc sức khỏe và có sức khỏe tốt.

Cùng với đó, tiếp tục thực hiện tốt, hướng đến đạt mục tiêu cao hơn các chiến lược về giáo dục, đào tạo, lao động, việc làm, xuất khẩu lao động, thu hút nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài... hiện có; nghiên cứu xây dựng các chiến lược, chương trình về những lĩnh vực nêu trên cho giai đoạn 2021 - 2030 với mục tiêu tăng tối đa số lượng việc làm, nâng cao tỉ lệ lao động được đào tạo, cải thiện chất lượng việc làm.

Để đạt được các mục tiêu này, theo các chuyên gia, thời gian tới, nước ta cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp để tận dụng tối đa lợi thế của cơ cấu "dân số vàng" như: Xây dựng và hoàn thiện hệ thống các chính sách sử dụng lao động, lấy hiệu quả làm việc là tiêu chí ưu tiên hàng đầu trong sử dụng và đãi ngộ lao động.

Tăng cường bảo vệ và chăm sóc sức khỏe nhân dân. Thực hiện tốt giải pháp này sẽ nâng cao tỷ lệ những người "trong độ tuổi lao động" có khả năng làm việc. Vì vậy, tăng cường bảo vệ và chăm sóc sức khỏe của toàn dân nói chung và những người "trong độ tuổi lao động" nói riêng là yêu cầu trước tiên, yêu cầu cơ bản nhằm tận dụng cơ hội cơ cấu "dân số vàng".

Bên cạnh đó, tạo đủ việc làm cho người có khả năng làm việc. Nếu những người có khả năng làm việc lại thiếu việc làm hoặc thất nghiệp thì cơ hội "dân số vàng" bị bỏ lỡ; đất nước chậm, thậm chí không thể phát triển. Vì vậy, cần tăng cơ hội việc làm, hướng đến những việc làm tạo giá trị gia tăng cao dựa trên tăng năng suất lao động.

Có chính sách xuất khẩu lao động đảm bảo tạo việc làm và thu nhập cho người lao động một cách bền vững. Ngoài ra, xây dựng xã hội học tập tích cực, đào tạo lực lượng lao động có trình độ chuyên môn góp phần phát triển kinh tế - xã hội.