Phát triển công nghệ bao bì: Chìa khóa thúc đẩy kinh tế tuần hoàn

Tối ưu bao bì thực phẩm góp phần thúc đẩy kinh tế tuần hoàn

Ngày 28/10, Hội Khoa học Kỹ thuật An toàn thực phẩm Việt Nam (VINAFOSA) phối hợp với Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia (NIFC), Công ty Cổ phần Tetra Pak Việt Nam và Tập đoàn TH tổ chức Hội thảo "Bao bì và công nghệ thực phẩm thế hệ mới đáp ứng yêu cầu an toàn thực phẩm và phát triển kinh tế tuần hoàn", nhân dịp kỷ niệm 25 năm thành lập VINAFOSA.

Phát biểu tại sự kiện, ông Lê Văn Giang, Chủ tịch VINAFOSA, nhận định trong bối cảnh yêu cầu về an toàn, chất lượng, đổi mới công nghệ và bảo vệ môi trường ngày càng cao, bao bì không chỉ có chức năng chứa đựng, bảo quản, vận chuyển thực phẩm mà còn liên quan trực tiếp đến kiểm soát nguy cơ mất an toàn thực phẩm, giảm tác động môi trường và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.

Liên quan đến dụng cụ chứa đựng, vật liệu bao gói tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm, Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) đã rà soát toàn bộ 66 QCVN, trong đó có 4 QCVN đối với nhóm bao bì, dụng cụ, vật liệu tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm. Đại diện Cục An toàn thực phẩm trình bày các quy chuẩn này tại hội thảo, đồng thời chia sẻ định hướng quản lý trong dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi).

Tại hội thảo, ông Phạm Thế Quyền - Giám đốc Nghiên cứu và Phát triển Tập đoàn TH chia sẻ con số ước tính khoảng 60% tổng lượng bao bì nhựa toàn cầu được sử dụng cho thực phẩm và đồ uống, trong khi gần 95% bao bì thực phẩm trở thành rác thải sau một lần sử dụng.

Thực trạng này đặt ra yêu cầu đổi mới thiết kế bao bì, nâng cao khả năng tái chế và phát triển các mô hình kinh tế tuần hoàn nhằm giảm chất thải, sử dụng hiệu quả tài nguyên trong chuỗi giá trị thực phẩm.

Theo các dự báo, đến năm 2060, lượng khí nhà kính phát sinh từ nhựa có thể tăng gấp đôi. Vì vậy, cần chuyển sang vật liệu bền vững hơn và xem xét phát thải trong toàn bộ vòng đời bao bì, từ nguyên liệu, sản xuất đến thu gom, xử lý sau sử dụng.

Ông Quyền nhận định, cam kết Net Zero, quy định môi trường ngày càng chặt chẽ và yêu cầu minh bạch của người tiêu dùng đang thúc đẩy ngành bao bì chuyển đổi theo hướng bền vững.

Trên thế giới, các tập đoàn thực phẩm đang tái định hình chiến lược bao bì theo ba hướng chính. Thứ nhất, chuyển sang vật liệu sinh học và nhựa tái chế an toàn (rPET), giảm nhựa nguyên sinh, tăng sử dụng chai nhựa tái chế đạt chuẩn an toàn thực phẩm và phát triển vật liệu có nguồn gốc thực vật.

Thứ hai, thiết kế bao bì thuận lợi cho tái chế (Design for Recycling), đơn giản hóa cấu trúc vật liệu, hạn chế các lớp ghép khó tách, tăng tỷ lệ giấy từ nguồn rừng được quản lý bền vững có chứng nhận FSC và cải thiện khả năng tái chế công nghiệp.

Thứ ba, phát triển mô hình tái sử dụng (Refill & Reuse). Tại các thị trường phát triển như Liên minh châu Âu, mô hình bán lẻ giảm rác thải, trạm chiết rót và sử dụng chai thủy tinh hoặc nhựa cứng nhiều lần đang được thúc đẩy thông qua chính sách và tiêu chuẩn liên quan.

"Tuy nhiên, việc triển khai tại các thị trường đang phát triển vẫn gặp nhiều thách thức, đòi hỏi đầu tư đồng bộ vào hạ tầng thu gom, phân loại, tái chế, công nghệ sản xuất và sự phối hợp giữa các bên trong chuỗi giá trị. Đây cũng là bài toán đặt ra đối với doanh nghiệp Việt Nam trong quá trình chuyển đổi bao bì theo hướng bền vững", ông Phạm Thế Quyền cho biết.

Cải tiến bao bì giúp doanh nghiệp giảm hàng trăm tấn nhựa mỗi năm

Chia sẻ giải pháp thúc đẩy kinh tế tuần hoàn từ thực tiễn doanh nghiệp, ông Phạm Thế Quyền, Giám đốc Nghiên cứu và Phát triển Tập đoàn TH, cho biết TH đang triển khai các cải tiến nhằm giảm sử dụng nhựa, đẩy mạnh tái chế và tăng cường hợp tác giữa các bên trong chuỗi giá trị.

Với triết lý "Trân quý Mẹ Thiên nhiên", ngay từ khi thành lập, TH đã theo đuổi các mô hình kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, chủ động giảm phát thải, sử dụng hiệu quả tài nguyên và bảo vệ môi trường.

Trong chuỗi sản xuất khép kín của TH, phụ phẩm và chất thải từ quy trình này có thể trở thành tài nguyên đầu vào cho quy trình khác, giúp kéo dài vòng đời nguyên vật liệu và giảm chất thải. Vì vậy, bao bì được tối ưu xuyên suốt từ thiết kế, sản xuất đến thu gom, tái chế sau tiêu dùng.

TH triển khai hai hướng giải pháp chính: chuyển đổi vật liệu, khuyến khích tiêu dùng xanh và tối ưu trọng lượng, cấu trúc bao bì. Thay vì chỉ xử lý khi rác thải phát sinh, doanh nghiệp bắt đầu từ khâu thiết kế.

Các nghiên cứu giảm lượng nhựa, giấy trong bao bì được triển khai liên tục. Từ chai nhựa, thùng carton, màng co nắp chai, màng bọc lốc đến nhãn chai đều được cải tiến nhằm giảm nguyên liệu đầu vào và tăng khả năng tái chế.

Từ năm 2023, TH áp dụng giải pháp giảm trọng lượng phôi chai nhựa, giảm độ dày nhãn mác bọc chai từ 50 micromet xuống 35 micromet, tương đương giảm 30%; đồng thời giảm độ dày lớp nhựa trên màng co lốc sản phẩm từ 3-5 micromet, tùy từng loại. Các cải tiến vẫn phải bảo đảm chất lượng và khả năng bảo vệ sản phẩm.

Đáng chú ý, TH đã loại bỏ màng co nắp chai trên toàn bộ sản phẩm nước uống đóng chai TH true WATER, góp phần giảm sử dụng vật liệu khó phân hủy và hạn chế nguy cơ ô nhiễm do thải bỏ không đúng cách.

Nhờ các cải tiến đồng bộ về vật liệu, trọng lượng và cấu trúc bao bì, mỗi năm TH cắt giảm khoảng 600 tấn nhựa thải ra môi trường, đồng thời tiết kiệm hàng chục tỷ đồng chi phí sản xuất. Kết quả này cho thấy tối ưu hóa bao bì có thể mang lại đồng thời hiệu quả môi trường và kinh tế.

Là một trong những thành viên sáng lập Liên minh Tái chế Bao bì Việt Nam (PRO Việt Nam), từ tháng 6/2019, TH đồng hành cùng các doanh nghiệp và đối tác thúc đẩy thu gom, tái chế bao bì. Riêng từ năm 2024 đến nay, hơn 21.000 tấn vỏ hộp sữa đã được thu hồi thông qua hệ thống PRO Vietnam.

Toàn bộ bao bì hộp giấy của TH true MILK sử dụng công nghệ tiệt trùng 6 lớp từ các đối tác như Tetra Pak, giúp bảo toàn dinh dưỡng tự nhiên mà không cần chất bảo quản, đồng thời tối ưu khả năng tái chế. Logo tái chế trên bao bì cũng góp phần khuyến khích người tiêu dùng phân loại sau sử dụng.

Thực tiễn tại TH cho thấy phát triển kinh tế tuần hoàn cần kết hợp đổi mới công nghệ, cải tiến sản phẩm, hợp tác giữa doanh nghiệp và sự tham gia của cộng đồng.

Tại sự kiện, ông Phạm Thế Quyền đề xuất cần có hành lang pháp lý rõ ràng, khả thi để quá trình chuyển đổi từ bao bì truyền thống sang bao bì xanh được triển khai đồng bộ, tạo điều kiện đổi mới công nghệ và thúc đẩy trách nhiệm môi trường trong toàn ngành.

Trước hết, cần hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật đối với vật liệu bao bì sinh học và vật liệu tái chế tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm, bảo đảm an toàn và chất lượng.

Đồng thời, cần thực thi hiệu quả trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR), hoàn thiện cơ chế hợp tác minh bạch, khả thi giữa doanh nghiệp và địa phương, nhất là trong môi trường y tế, giáo dục; làm rõ cơ chế vận hành và tài chính để thúc đẩy thu gom, tái chế bao bì sau tiêu dùng, đồng thời tạo môi trường cạnh tranh công bằng.

PV