Rèn tính kỷ luật cho trẻ: Cương quyết nói "không!"

Theo các chuyên gia tâm lý, việc tạo không gian tự do cho trẻ là rất quan trọng nhưng phải có giới hạn. Tốt nhất là mỗi gia đình nên đặt ra tính kỷ luật và cha mẹ phải là người làm gương.

 

Giới hạn sự tự do

Nhiều quan niệm cho rằng để trẻ tự do phát triển trí thông minh, đợi khi trẻ vào tiểu học mới đặt ra tính kỷ luật cũng chưa muộn. Tuy nhiên, cũng chính vì lý do này mà không ít bậc cha mẹ than phiền là "hết hơi, khản tiếng" rèn con vào nề nếp.

Vợ chồng chị Phương (quận Tân Bình, TP HCM) có cậu con trai học lớp 1. Do con đầu cháu sớm nên Khôi Minh được bố mẹ và ông bà chiều hết mực. Khi Minh học lớp lá ở trường mầm non, buổi sáng ngủ dậy Minh không phải vào phòng vệ sinh cá nhân mà chỉ việc ngồi trên giường nhe răng để mẹ đánh răng trong khi hai mắt vẫn nhắm nghiền. Đi học về, hôm nào Minh cũng đòi mua "một thứ gì đó" trong xe đẩy đồ chơi bán rong trước cổng trường. Dù lo lắng vì độ an toàn nhưng chị Phương vẫn phải "cắn răng" chiều con nếu không Minh sẽ lăn lộn ở cổng trường mà không đếm xỉa đến vũng nước mưa hay rãnh bẩn trước mặt.

Chưa hết, về nhà Minh bày đủ thứ đồ chơi từ phòng khách đến phòng ngủ và mẹ sẽ là người theo sau dọn dẹp bãi "chiến trường". Vì vẫn giữ thói quen bừa bãi này nên khi Minh vào lớp 1, cả nhà "bở hơi tai". Sáng sớm cả nhà chị Phương đã phải hò nhau dậy mỗi người một tay để phục vụ quý tử: Bố đi mua đồ ăn sáng, mẹ đánh răng cho con (để Minh tự đánh thì muộn học). Khi đồ ăn sáng về thì mẹ cho con ăn, bố thay quần áo. Đi học về nhà, cu cậu quăng giầy dép mỗi nơi một chiếc, quần áo đồng phục Minh trút ngay ở cửa phòng...

Tương tự, bé Thu Nga (7 tuổi) đến nhà bạn đồng nghiệp của mẹ chơi nhưng bé chạy hết các phòng trong nhà để lục lọi đồ đạc. Thấy phòng của chị Nhím có con búp bê xinh xắn, Thu Nga giấu ngay vào túi xách của mẹ, mặc người mẹ luôn mồm nhắc con trả lại cho chị. Để chữa ngượng cho mẹ con Thu Nga, chị bạn đã bảo con gái cho em con búp bê mặc dù cả hai mẹ con chị bạn đều không thấy hài lòng.

Theo BS Phạm Ngọc Thanh, đơn vị Tâm lý, BV Nhi Đồng 1 TP HCM, kỷ luật cần được dạy cho trẻ từ nhỏ và được thích nghi tùy theo tuổi phát triển của trẻ. Điều này sẽ giúp trẻ lớn lên trong sự tự lập.

 

Khi nào cho trẻ vào nề nếp?

Theo BS Phạm Ngọc Thanh, khi trẻ được 16-18 tháng tuổi, cha mẹ cần có một quy định giới hạn đối với trẻ trong gia đình như: Cấm trẻ không được đụng vào một số đồ vật như ổ điện, hoặc những đồ dễ vỡ. Từ 18-24 tháng tuổi, trẻ bắt đầu dùng lời nói hoặc tiếng la hét để đòi hỏi theo ý trẻ, hoặc chỉ bằng ngón tay điều trẻ muốn. Lúc này, nếu cha mẹ đáp ứng ngay thì sẽ tạo cho trẻ thói quen vòi vĩnh, muốn gì được nấy.

Tốt nhất là nếu những đòi hỏi không hợp lý như trước bữa ăn cơm đòi ăn bánh hoặc đi chơi khi trời đang mưa... thì nên tập cho trẻ biết chờ đợi. "Đây cũng là cách để dạy chúng tự quản lý sự ấm ức của bản thân. Khi trẻ 2 tuổi trở lên, cha mẹ cần cương quyết nói "không" với trẻ một cách nghiêm túc và để trẻ hiểu những giới hạn của mình, chứ không muốn gì cũng được", BS Ngọc Thanh cho biết.

Trong trường hợp trẻ không chịu nghe lời, BS Ngọc Thanh khuyến cáo cha mẹ không nên nhượng bộ mà cần phải cương quyết bảo vệ quan điểm của mình. Bởi chỉ cần tỏ ra lúng túng, nhân nhượng trẻ một lần thì lần sau trẻ sẽ "diễn" lại vở này. Nếu trẻ nổi giận la hét, cha mẹ nên cảnh cáo: "Nếu con nổi giận, con sẽ bị phạt...". Và cha mẹ phải giữ lời, chứ không hăm dọa rồi không thực hiện việc phạt, làm cho trẻ không sợ.

Khi trẻ nổi cơn thịnh nộ, tốt nhất là cách ly trẻ trong một thời gian ngắn để trẻ "hạ hỏa", người lớn tránh không đánh trẻ. Bởi việc đánh trẻ thường xuyên có thể gây những rối loạn hành vi, sự căng thẳng, lo âu cho trẻ và có thể dẫn đến một số triệu chứng như đau đầu, đau bụng. Người lớn đánh trẻ còn cho thấy sự bất lực, thiếu kiềm chế bản thân, vô tình dạy trẻ ứng xử bằng bạo lực.

 

Không nên đề ra nhiều quy tắc   Bắt trẻ tuân theo một vài quy tắc một cách kiên định, công bằng thì tốt hơn là có nhiều quy tắc nhưng không được áp dụng thường xuyên. Bởi có quá nhiều quy tắc phải tuân thủ thì trẻ sẽ dễ dàng quên chúng và cha mẹ lại thường phải la mắng, phê phán hành vi của trẻ. Những trẻ láu cá có thể nghiệm ra rằng, né tránh những quy tắc và không sống theo những quy tắc đó thì dễ hơn là tuân thủ chúng. BS Phạm Ngọc Thanh

Phương Lan