Vì sao trẻ nói dối?

Trẻ nói dối là do sợ hãi

Bé Linh, 5 tuổi chơi đá bóng trong nhà làm vỡ chiếc ly thuỷ tinh trên bàn. Khi mẹ hỏi ai làm vỡ ly, mặt Linh tái xanh nhưng vẫn cố cãi không phải do mình gây ra.

Dũng, 6 tuổi chạy vung tay làm rơi bức tượng đất nung trên kệ xuống đất vỡ tan tành liền đổ luôn cho cậu em đang chạy phía sau làm vỡ. Lan 12 tuổi tan học đến nhà bạn chơi về muộn đã nói dối bố là đi học thêm...

Theo nhà tâm lý Nguyễn Bá Đạt, giảng viên tâm lý trường ĐH KHXH&NV, Giám đốc Trung tâm tâm lý Trẻ em và Gia đình CEPC (Hà Nội), thông thường trẻ em nói dối do tâm lý sợ hãi. Bởi khi phát hiện trẻ nói dối, các bậc cha mẹ thường trừng phạt bằng đòn roi, mắng chửi, nhẹ nhàng cũng càu nhàu hoặc phàn nàn. Vì vậy, nếu bị đánh mắng khi mắc lỗi thì trẻ càng nói dối ở những lần sau để tránh bị đòn roi.

 

Cơ chế bắt chước

Có rất nhiều nguyên nhân khiến trẻ sinh tật nói dối. Tuy nhiên, nguyên nhân đầu tiên chính là bắt chước từ người lớn. Có nhiều ông bố không muốn tiếp khách liền sai con ra cổng bảo bố không có nhà; Có những bà vợ vừa đếm tiền xoèn xoẹt trước mặt con, nhưng khi chồng về lại chìa ra chiếc ví rỗng toếch, kêu hết tiền; Có trường hợp người giúp việc cả buổi đưa trẻ sang nhà hàng xóm buôn chuyện, cười khanh khách, song khi chủ nhà về lại nhăn nhó than mệt... Những hành vi rất đơn giản này tưởng như vô hại nhưng vô tình ăn sâu vào tâm trí của trẻ, khiến trẻ bắt chước một cách vô thức.

Theo nhà tâm lý Nguyễn Bá Đạt, trường hợp trẻ học nói dối từ người lớn chính là cơ chế bắt chước thuần tuý, rất hay gặp ở trẻ có độ tuổi từ 4-6. Tuy nhiên, nếu thường xuyên nói dối, thói quen này sẽ theo trẻ trưởng thành. Vì vậy, muốn trẻ không nói dối thì người lớn đừng nói dối trước mặt trẻ.

Ngoài ra, có thể giúp trẻ không nói dối bằng việc không hỏi trực diện: "Ai làm vỡ ly nước? mà nên hỏi ly nước này bị vỡ như thế nào? để trẻ nói về quá trình ly nước vỡ. Biện pháp này sẽ giúp trẻ nói ra suy nghĩ của mình mà quên đi sự sợ hãi"- nhà tâm lý Nguyễn Bá Đạt gợi ý.

Giải thích, khuyến khích trẻ nói thật những gì đã trải qua với thái độ bình tĩnh cũng là biện pháp giúp trẻ không nói dối. Nếu trẻ bỏ học đi chơi bị cha mẹ trừng phạt bằng đòn roi, thì lần sau lâm vào trường hợp tương tự, trẻ sẽ "né" đòn bằng cách bịa đặt lý do.

Tránh dồn trẻ vào thế bí khiến trẻ hoảng sợ cũng là biện pháp hữu hiệu giúp trẻ không nói dối. Bởi khi mắc lỗi, thông thường trẻ đã rất sợ hãi, nếu làm cho trẻ thêm hoảng sợ trẻ sẽ thêm bất an và dối quanh để tự vệ. Ngoài sự sợ hãi bị trừng phạt như đánh đập, mắng chửi, trẻ còn sợ bị mất tình yêu thương của cha mẹ. Đừng vì thấy trẻ mắc lỗi lầm mà quy kết trẻ hư, xấu hoặc doạ đuổi đi... Làm như vậy sẽ khiến trẻ không những không sửa được mà ngược lại, sẽ chìm sâu trong nỗi sợ hãi và tiếp tục nói dối để tạo một lớp áo giáp bảo vệ. Lúc này, các bậc cha mẹ càng khó gần con hơn, khó hiểu trẻ hơn.

 

Phân biệt trẻ nói dối 1. Mẹ cháu Nhi, 5 tuổi, bảo cháu dọn dẹp phòng của cháu. 20 phút sau, trẻ ra phòng khách và nói với mẹ là cháu đã dọn xong rồi. Khi mẹ vào kiểm soát phòng, mẹ thấy phòng vẫn mất trật tự. Mẹ rầy la con đã nói dối. Thực tế: Trẻ không nói dối. Đối với trẻ, trẻ chỉ cần dời vài đồ vật và cho rằng như thế đã là dọn dẹp phòng. 2. Tuấn, 4 tuổi, được mẹ cho về quê chơi dịp nghỉ lễ 30/4-1/5. Khi lên Hà Nội, bà nội hỏi có vào thăm nhà bác Hà không? Em cu nhà bác Hà biết nói chưa? Tuấn đáp rành rọt: "Em cu nhà bác Hà gọi cháu là: Anh Tuấn! anh Tuấn!, cháu còn trèo lên cây ổi nhà bác Hà bứt quả to nhất ăn". Nhưng thực tế, mẹ Tuấn lại trả lời bà nội là nhà bác Hà đi nghỉ mát ở Đồ Sơn nên hai mẹ con đến không có ai ở nhà, cửa khoá kín mít. Không nên quy kết trẻ nói dối. Thực tế, do trí tưởng tượng của trẻ đang phát triển mạnh nên thích bịa chuyện nọ, chuyện kia (không phải bịa để né đòn vì lỗi trẻ gây ra) cho thoả sức tưởng tượng. Nếu sự lẫn lộn giữa sự thật và tưởng tượng thường xuyên kéo dài sau 6 tuổi thì cần phải cho trẻ đi khám ở các đơn vị tâm lý và uốn nắn.

 

Câu chuyện kể cho bé hay nói dối Một cậu bé chăn cừu rất thích thú kêu đùa: "Có chó sói, có chó sói!" để được chứng kiến cảnh dân làng tay cầm gậy gộc trên tay để đuổi chó sói. Lần sau khi con chó sói đến thật bắt cừu thì dân làng đã chán trò kêu cứu của cậu bé chăn cừu. Con sói đã ngon lành bắt một con cừu béo nhất trong đàn của cậu bé tha đi. Thông qua câu chuyện này, trẻ sẽ thấy hậu quả của việc thường xuyên nói dối sẽ khiến mọi người sẽ không tin trẻ, thậm chí chính bản thân trẻ sẽ phải chịu hậu quả từ việc nói dối.

 

Hồng Trà