Cái kết có hậu của hai mảnh đời từng một thời lầm lỡ ở nơi miền nắng gió

 

Những ngày cuối năm, mùa gió chướng ùa về khiến con đường ngai ngái bụi đất đỏ ở một nơi từng được coi là có nhiều trọng phạm nhất cả nước dẫn chúng tôi đến những phận đời đặc biệt ấy. Nhiều người bảo đặc sản chỉ có "nắng, gió, và muỗi đốt" ở xã Ea Pin này có rất nhiều những phận đời lầm lỗi, họ đã đánh mất những tháng ngày tươi đẹp của mình trong quá trình cải tạo để được trở về hòa nhập với cộng đồng. Tôi đi sâu vào làng, trời chiều cao nguyên trong veo, bên trái bếp nhỏ là gia đình của anh Bùi Văn Đoán, một trong những công dân đặc biệt ở đây nói với tôi sau cái chép miệng khi nhắc về quá khứ một thời của mình. Câu chuyện của cựu trại viên quê gốc Hòa Bình khét tiếng có cái tên rất "kêu" này cho tôi biết về quá khứ lỗi lầm của anh. Cái tên mới nghe đến đã thấy khác lạ, như dự báo một tương lai khó đoán định. Quả thực, đời anh đầy những ngã rẽ, mà có lẽ tiếc nuối nhất có lẽ là gây án giết người khi tuổi đời còn rất trẻ.

Tuổi trẻ của Đoán chỉ biết ăn chơi lêu lổng, bao nhiêu lời dạy bảo của cha mẹ và thầy cô đều bỏ ngoài tai. Và trong một lần "rong chơi ngoài luật pháp", anh đã phạm tội giết người và phải trả giá cho những ngày tháng đó bằng hình phạt 20 năm tù. Mẹ anh buồn quá lâm bệnh nặng mà chết. Trong tù nghe tin mẹ mất, anh chỉ biết khóc, thầm hứa với linh hồn của mẹ là ra tù anh sẽ làm lại từ đầu, sẽ thành người tốt để tạ lỗi với mẹ. Anh Đoán buồn buồn cho biết: "Mình đã đánh mất tuổi trẻ của mình trong trại giam, đã khiến gia đình mình đau đớn vì đứa con như mình, rồi mẹ mình buồn quá mà đổ bệnh mất mà mình cũng chẳng về để chịu tang được. Mình thấy mình bất hiếu quá!".

 

Hai mươi năm trả án là quãng thời gian dài đằng đẵng, cũng đã không ít lần anh Đoán đã định buông xuôi cuộc đời mình cho số phận đẩy đưa, nhưng chính anh cũng không ngờ rằng, trại giam không chỉ là nơi gột rửa tâm hồn mà còn là bến đậu hạnh phúc của cuộc đời mình. Những ngày thụ án tại trại giam này, được sự khích lệ, động viên của cán bộ quản giáo, anh đã tu tâm cải tạo, trở thành một phạm nhân ngoan hiền nên theo năm tháng, anh đã được giảm án. Thụ án được 17 năm, anh được ân xá. Ngày ra khỏi cánh cửa nhà giam, anh bắt đầu viết nên một câu chuyện tình đẹp và đó cũng là lý do đã níu giữ gã ở lại mưu sinh, lập nghiệp ở mảnh đất nghèo này.

 

Chị Vũ Thị Tươi (42 tuổi, vợ anh Đoán bây giờ) là người phụ nữ đã cứu rỗi cuộc đời anh, hay ngược lại cũng vậy, bởi hai người đều phải thụ án trong trại giam này. Lúc đầu chỉ là mua ma túy về bán lẻ, sau thấy lợi nhuận ngất trời, chị đã lao vào con đường tội lỗi, đồng tiền đã làm cho người đàn bà vốn nghèo khổ từ nhỏ này mờ mắt. Đi đêm lắm cũng có ngày gặp ma, buôn bán thứ hàng trắng chết người này được một thời gian, chị bị bắt trong lúc đang vận chuyển ma túy. Với tội danh buôn bán, sử dụng và tàng trữ trái phép chất ma túy, chị cũng phải vào đây cải tạo.

 

Vợ anh Đoán (ảnh T.D - T.T).

Ngày chị mới vào trại, anh đã "ở" được vài năm. Ngày đó hai phân trại nam và nữ chỉ cách nhau một bức tường thấp, phía trên chằng dây thép gai chằng chịt. Những buổi chiều sau giờ lao động ra sân đi dạo, chị không thể rời mắt khỏi một người đàn ông dáng vẻ khắc khổ, gương mặt ảm đạm cứ ngồi bần thần ở góc sân phía bên kia. Anh ta hầu như không cười, không nói, ánh mắt xa xăm như đang thoát khỏi thực tại. Sự cô độc biểu hiện trong dáng vẻ của người tù nam ấy khiến mỗi đêm về chị đều thao thức không ngủ, lòng băn khoăn tự hỏi cái gì đã biến anh thành một người như thế.

Nhiều ngày tháng đã trôi qua như thế, chiều nào chị cũng kiên nhẫn đứng ở bên này bức tường nhìn sang chỗ anh ngồi cho đến giờ cấm trại. Cái ngày ánh mắt anh ngước lên, nhìn đăm đắm về phía chị và nở một nụ cười hiền trong một buổi biểu diễn văn nghệ của trại, đó là lần đầu tiên chị thấy anh cười trong suốt những tháng ngày ở đây, lúc đó chị gần như sắp khóc, trái tim run lên, loạn nhịp. Hai người âm thầm đến với nhau, trò chuyện cùng nhau, ban đầu chỉ là những nụ cười, những cái gật đầu chào nhau khi cùng được ra ngoài lao động.

Lâu dần, những lá thư gửi qua gửi lại giữa hai phân trại nam nữ cứ nhiều lên. Mà đặc biệt dường như có thần giao cách cảm nên những bức thư anh chị gửi cho nhau thường có nội dung rất giống nhau. Chị viết thư tâm sự với anh về những sai lầm của mình, khi lá thư chưa đến tay anh thì chị đã nhận được thư anh gửi động viên chị cố gắng vượt qua những sai lầm để làm lại cuộc đời. Chị viết thư hỏi anh về hoàn cảnh gia đình, thì gần như ngay lập tức, chị nhận được thư anh tâm sự về bố mẹ với bao muộn phiền ân hận. Mấy năm yêu nhau trong trại giam, cả chị và anh đều thấy thời gian cải tạo như ngắn lại. Họ cùng động viên nhau cố gắng phục thiện để xây đắp tương lai.

Ngày chị Tươi hết thời gian cải tạo, gặp nhau, chị đã nói với anh Đoán một câu "tỏ tình hay nhất" khiến anh không khỏi bối rối vì bất ngờ: "Em ra trước, sẽ đợi anh. Anh hãy ở lại mảnh đất H'ra này. Đất này tuy nghèo nhưng con người tình cảm lắm. Mình sẽ sống chung một nhà, mình sẽ nuôi con, sẽ làm lại từ đầu!". Chính lời tỏ tình đặc biệt ấy đã khiến anh Đoán thấy yêu hơn cuộc sống và con người ở đây, và chỉ gần 4 năm sau, nhờ cải tạo tốt anh đã được ân xá. Ngày ra trại, chị Tươi đến đón anh về căn nhà nghèo khó của mình trong những giọt nước mắt hạnh phúc và hy vọng. Chẳng mấy thời gian sau, anh và chị lập gia đình với nhau, đám cưới nhỏ nhoi ấy có sự hiện diện của cán bộ giám thị trại giam, của các bạn tù đã hoàn lương cũng chọn ở lại mảnh đất này. Chưa bao giờ như ngày vui hôm ấy anh và chị khóc nhiều đến thế. Anh khóc vì hạnh phúc được trở lại cuộc sống bình thường, khóc vì có một người phụ nữ đã yêu và chờ đợi mình để làm nên một gia đình, điều mà chưa bao giờ trong những ngày tháng đó anh dám nghĩ tới.

 

Hơn 8 năm sinh sống tại đây, vợ chồng anh Đoán trở thành một công dân "lúc nào cũng ngẩng cao đầu" như cách nói của anh Đoán. "Hồi mới lập nghiệp ở đây, phải sáu rưỡi, bảy giờ tối, vợ chồng tôi mới lọ mọ từ rẫy mì về. Đi tối ngày như vậy cũng không đủ nuôi sống gia đình, nhưng vẫn phải cố thôi, còn lũ trẻ, còn tương lai nữa chứ!", anh Đoán cho chúng tôi biết như vậy. Thời gian đầu, cuộc sống của hai vợ chồng rất khó khăn mà nói như anh là "sáng chống gối, tối đổ nồi" mới có cái ăn. Hai vợ chồng đi kiếm củi từ khi sương núi chưa tan, mãi tận đỏ đèn mới về nhà, nhưng mỗi ngày chỉ kiếm được mươi ngàn đồng mua gạo. Nhưng từng ngày một, hai vợ chồng cùng động viên nhau cố gắng, cố gắng hơn cả mức bình thường để có được ngày hôm nay.

 

Dù còn nhiều khốn khó, nhưng với anh Đoán ngày hoàn lương là ngày hạnh phúc nhất (ảnh T.D - T.T).

Trong tất thảy những Đoán tính tương lai, điều họ khao khát nhất của vợ chồng anh vẫn là có một đứa con để làm sợi dây nối tình cảm thêm bền chặt. Khát khao ấy càng cháy bỏng hơn khi nhìn lại mấy năm chung sống, họ đã làm được điều mình muốn khi có được một mầm hy vọng đã được gần 5 tuổi. Trải qua bao khó khăn, vất vả và cả đắng cay, tủi hờn, sau cùng anh chị đã tìm được cho mình hạnh phúc chẳng thể lớn lao hơn. Tiếng trẻ con bi bô chính là cầu nối cho tình cảm vợ chồng thêm bền chặt, để anh chị càng quyết tâm cao hơn trong việc phục thiện.

Bên chén rượu nhạt, anh Đoán không ngần ngại kể về quá khứ buồn của mình và không hề có ý giấu. Anh Đoán ngồi ngẩn ngơ nhìn xa xa ra khoảng rừng thông xanh thẫm trước mặt trong đêm trăng cuối năm mà ngậm ngùi: "Hạnh phúc với tôi là một cái gì đó rất giản dị, bởi khi con người ta thực sự vượt qua được chính mình, vượt qua được những khinh bỉ, sự toan tính, dị nghị, và cả những bất hạnh của đời thường để rồi sống thật với con người của chính mình. Ở đây ngoài những người từng là trại viên, còn có cả những người đã biết vượt qua tất cả quá khứ để sống một cuộc sống êm ấm nơi này bằng tình yêu thương và sự sẻ chia. Điều đó không dễ đâu nhà báo ạ!".

Tôi hiểu những con người đã thức tỉnh như vợ chồng anh muốn quên đi quá khứ, và quan trọng hơn là xã hội đã không quên họ, không xa lánh mà ngược lại giúp họ hòa nhập cộng đồng. Ngày lại ngày, họ rau cháo nuôi nhau, cùng sẻ chia sướng khổ, vui buồn, học tập, giúp đỡ nhau phát triển kinh tế, phát triển đồi rừng. "Sống bên nhau như vậy là hạnh phúc rồi. Chúng tôi bây giờ ai cũng cầu mong cái ngày buồn xưa ấy sẽ ngủ yên, để hướng tới một cuộc đời mới tươi sáng hơn, tốt đẹp hơn, và mong cho lũ trẻ mai này không còn mặc cảm vì cuộc đời cha mẹ chúng nữa!" chị Tươi thủ thỉ.

Nhìn cảnh sau bữa ăn, anh Đoán ngồi trước màn hình ti vi xem thời sự, hai đứa nhỏ lúi húi học bài trong phòng với sự trợ giúp của mẹ, có thể thấy được sự đầm ấm của gia đình anh. Nhìn những giọt nước mắt hạnh phúc trên mắt anh, tôi hiểu được rằng tất cả những gì những người như anh, như chị đang làm chỉ là để chứng minh rằng, quá khứ đã lùi xa và họ đang sống tốt, sống thiện lương như những con người bình thường khác. Và ở cái xóm nhỏ ấy đã có bóng dáng những đứa trẻ con chạy đi chạy lại, và tiếng trẻ ê a học bài. Ở nơi này con cái họ đã trưởng thành, lập gia đình, sinh con. Có nhiều cháu đã đạt được những thành tích trong học tập. Cuộc sống đã đổi thay, những người dân lầm lỡ này cũng đang tích cực hòa nhập với cuộc sống, cần mẫn làm việc và tìm thấy niềm vui bên xóm nhỏ.

Bây giờ, vợ chồng anh có thu nhập gần vài triệu đồng một tháng, đó không phải là một số tiền quá lớn nhưng cũng chẳng phải là điều dễ dàng với những người như các gia đình này. Ở lại lập nghiệp trên mảnh đất đã cho anh được "trở lại làm người", theo cách nói của anh Đoán, với anh là cách chọn hợp lý và cách lựa chọn này đã đúng khi bây giờ, dù chưa giàu, nhưng vợ chồng anh đã được những giọt mồ hôi của chính mình đền đáp. Nhiều năm trôi qua nhưng anh vẫn chẳng thể quên được những ngày tháng nơi đất trại, không đơn thuần là quãng thời gian đánh dấu sự sa ngã trong cuộc đời, mà đó còn là lúc anh được làm cha, làm chồng một cách đúng nghĩa. Hai bàn tay trắng cùng những lời động viên, chia sẻ ban đầu của người vợ, vùng núi rừng đã "biến" thành một cơ ngơi khang trang cùng 3 đứa con chăm ngoan. Hiện, vợ chồng anh có thu nhập gần 100 triệu đồng mỗi năm từ kinh tế trang trại. Nhưng anh vẫn nói với vẻ tự tin: "Tôi sẽ lo cho mấy đứa con học hành đến nơi đến chốn. Chúng nó chính là tương lai của tôi, mà một thời, tôi không dám nghĩ đến trước đây!".

Nghe lời tâm sự của anh, tôi hiểu tình người nói chung, nghĩa vợ chồng nói riêng ở nơi mảnh đất này đã giúp họ tìm ra bản ngã của mình để thương yêu và chăm sóc những mái ấm gia đình mà họ đã từng đánh mất hoặc  không có. Hai vợ chồng anh Đoán tiếp khách tự nhiên, không như chúng tôi suy nghĩ, và anh bảo, nếu muốn viết về quá khứ lầm lỗi của anh để mọi người nhìn vào đó như một tấm gương xấu, anh cũng sẵn lòng. Nhưng tôi biết điều đó là không cần thiết, bởi điều quan trọng hơn là sau những chuỗi ngày tăm tối ấy, anh đã thật sự thay đổi để trở thành một con người tốt. Điều đó mới đáng hoan nghênh.

Đêm cao nguyên trời cao lồng lộng, trăng tháng ba xanh ngắt, chúng tôi ngồi bên nhau cùng "lai rai ba xị đế" như đã hứa với anh. Trong cuộc nhậu, khi đã đến độ "sương sương", trong câu chuyện hôm ấy không có những quá khứ lầm lỗi nữa, mà tôi chỉ nghe thấy những lời bàn về rẫy cà phê cuối năm nay thu được nhiều trái, sẽ sắm sửa thêm cho lũ trẻ manh áo mới, sẽ sửa lại mái nhà bị dột từ mùa mưa trước… hay câu chuyện về con anh này học giỏi được cô giáo khen, con anh kia chẩn bị thi đại học. Những câu chuyện cứ râm ran mãi như thế.

Trong câu chuyện với anh, tôi hiểu rằng xã hội hôm nay đã thực sự xích lại gần hơn với những người một thời lầm lỗi, cho họ một đời thường để sống một cuộc sống bình thường như bao nhiêu con người khác. Nhìn những con người đã từng một thời lầm lỗi bây giờ đang rạng ngời niềm hân hoan, tôi hiểu rằng, trên đời không có ai là không một lần lầm lỡ, những con người ở đây có thể đã từng lầm lỡ với xã hội, với chính họ, nhưng bây giờ họ là những con người đầy nghị lực thật đáng cảm phục trên nẻo đường hoàn lương chân chính. Cuộc đời rồi sẽ sang trang, bóng tối sẽ khép lại phía sau lưng, nếu họ có ý thức bắt đầu từ những con số không. Họ sẽ bước sang một trang mới của cuộc đời, với nắng vàng rực rỡ, với những bông hoa tươi thắm, và với hạnh phúc đang chờ họ phía trước. Những mảng màu đen tối của cuộc đời sẽ được đẩy lùi lại phía sau, để cho ánh sáng, cho niềm vui lan tỏa. Đó chính là cầu nối giúp các phạm nhân trở lại với cuộc đời.