Cô đỡ thôn bản người dân tộc được công nhận là nhân viên y tế: Cơ hội sống còn của nhiều bà mẹ, trẻ em

Cô đỡ thôn bản góp phần giảm tỷ lệ tử vong cho sản phụ và trẻ sơ sinh tại những vùng khó khăn.         Ảnh: Dương Ngọc

Tất cả đều vì sự yếu kém và thiếu thốn của dịch vụ y tế. Nhằm giảm tối đa tử vong mẹ và trẻ sơ sinh, đặc biệt là ở khu vực dân tộc ít người và miền núi, Bộ Y tế vừa có Thông tư 07/2013/TT-BYT, đưa cô đỡ thôn bản là một chức danh trong hệ thống y tế.

Tại hội thảo triển khai Thông tư 07 sáng 23/4 tại Hà Nội, bà Mandeep K.O’Brien – Quyền Trưởng đại diện Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc tại Việt Nam (UNFPA) vui mừng khẳng định: “Thông tư này thể hiện sự cam kết mạnh mẽ và nỗ lực to lớn của Chính phủ trong việc thực hiện nhằm đạt được các Mục tiêu Thiên niên kỷ về  y tế, thông qua việc cải thiện nguồn nhân lực cho y tế tuyến cơ sở”.

Theo Thông tư 07/2013/TT-BYT do Bộ trưởng Bộ Y tế vừa ban hành 8/3/2013, cô đỡ thôn bản có chức danh là nhân viên y tế thôn bản làm công tác chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em. Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Viết Tiến nhấn mạnh, Thông tư ra đời để động viên, ổn định đội ngũ cô đỡ thôn bản đã được đào tạo quản lý, chăm sóc thai sản, chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em ở các vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn còn tồn tại phong tục đẻ tại nhà. Chính đội ngũ này đã góp phần làm giảm tỷ lệ tử vong mẹ và trẻ sơ sinh, giảm tai biến sản khoa tại cộng đồng.

Hình ảnh của anh L.V.T ở xã Cốc Pàng (huyện Bảo Lạc, Cao Bằng) cứ mỗi buổi sáng lại thắp một nén hương cho người vợ và đứa con bị chết bởi sinh tại nhà vẫn còn là nỗi ám ảnh cho nhiều bà con ở nơi đây. Vợ anh T chết trong khi trở dạ tại nhà, để lại người chồng và 3 đứa con nhỏ. Anh nói day dứt: "Giá như tôi chăm sóc khi cô ấy mang thai và giá như vợ tôi được đưa đến trạm xá thì đã không có chuyện này".

Cao Bằng cũng như nhiều tỉnh miền núi khác vẫn còn phong tục người dân sinh con tại nhà. Sự nghèo đói, giao thông khó khăn, thiếu thông tin liên lạc, việc tiếp cận dịch vụ y tế còn hạn chế cộng với tập tục sinh đẻ tại nhà hoặc chỉ cho người nhà, người cùng dòng tộc đỡ đẻ đã khiến nhiều sản phụ gặp tai biến trong sinh nở dẫn đến cả mẹ và trẻ đều tử vong. Từ ngày có cô đỡ thôn bản, những cái chết đau lòng như của vợ T đã giảm đi rất nhiều. Các cô đỡ đã giúp các bà mẹ hiểu được việc thăm khám thai định kỳ tại các trạm y tế là rất quan trọng. Ở những nơi quá xa cơ sở y tế, đường sá khó khăn, sản phụ trở dạ quá nhanh đã được các cô đỡ thôn bản đỡ đẻ kịp thời, an toàn với những kỹ năng đã được tập huấn và gói đẻ sạch được trang bị sẵn.

 Đầu tư hiệu quả

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Viết Tiến, Thông tư 07 ra đời đảm bảo tính bền vững của một chương trình phù hợp với thực tiễn. Gần 1.300 cô đỡ thôn bản được các chương trình, dự án đào tạo từ năm 1998 đến nay đã góp phần không nhỏ vào công tác chăm sóc bà mẹ và trẻ em, giảm tai biến sản khoa tại cộng đồng.

Đại diện của các tỉnh có tỉ lệ người dân đẻ tại nhà cao cũng chia sẻ kinh nghiệm về cách tổ chức đào tạo cho cô đỡ thôn bản người dân tộc và sử dụng họ như thế nào giúp cải thiện sức khỏe bà mẹ, trẻ em ở khu vực dân tộc miền núi. Cần thiết phải củng cố hệ thống y tế và đầu tư cho cán bộ y tế thôn bản với các kỹ năng hộ sinh, đảm bảo tất cả mọi người đều được cấp cứu kịp thời khi có tai biến xảy ra. Theo đó, nếu các can thiệp này được thực hiện một cách toàn diện ở Việt Nam thì không những sẽ giúp cứu sống được rất nhiều người mà còn giúp cải thiện hiệu quả kinh tế, xã hội của quốc gia.  

Đánh giá cao về kết quả này, bà Mandeep K. O'Brien nhấn mạnh: "Đầu tư nhân lực cho y tế là một trong các đầu tư hiệu quả nhất mà mỗi quốc gia có thể làm. Chúng tôi hy vọng mô hình đào tạo cho cán bộ y tế thôn bản, bao gồm cô đỡ thôn bản người dân tộc và vai trò chính thức của họ trong hệ thống y tế nên được nhân rộng tại các khu vực miền núi, vùng khó khăn. Nếu làm được việc này thì chúng ta có thể đạt được các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ về y tế ở mỗi tỉnh, trong các nhóm dân tộc thiểu số, cả nông thôn và thành thị".

Còn chưa đầy 1.000 ngày đến thời hạn Việt Nam phải đạt được các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ vào năm 2015, Bộ Y tế và  Liên Hợp Quốc tại Việt Nam cam kết thực hiện Chiến lược toàn cầu về sức khoẻ bà mẹ và trẻ em do Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc phát động bằng việc tăng cường chăm sóc sức khỏe bà mẹ và đạt được các mục tiêu về  5a và 5b “Cải thiện sức khỏe bà mẹ và Tăng cường phổ cập tiếp cận dịch vụ chăm sóc SKSS”.