Đầu năm kể chuyện “săn” cọp

Những ngày đầu xuân Nhâm Thìn, chúng tôi trở lại một số vùng đất xưa kia là lãnh địa "chúa tể rừng xanh" tung hoành để được nghe những câu chuyện về săn cọp, quần thảo với cọp; gặp những nhân chứng đã từng vác giáo, cầm chiêng,… tiêu diệt, xua đuổi "ông ba mươi" nổi tiếng hung dữ... Cọp nay đã "đi" vào Sách Đỏ. Nhưng mới chỉ 30- 50 năm về trước, ở những ngôi làng thuộc miền sơn cước trên dải đất Việt, việc bắt cọp, "sống chung với cọp" được xem là chuyện thường ngày. Những vùng đất, những danh nhân, nhân chứng chúng tôi đề cập trong bài viết này chưa hẳn là tiêu biểu nhưng cũng đã đi vào huyền tích, ghi vào sách sử địa phương và hằn in trong lòng dân chúng để kể mãi muôn đời sau…

 

Chúa tể rừng xanh

 

Trong một lần đi công tác, chúng tôi nghe được câu chuyện ở Đồng Lạc (xã Hiệp Hòa- Hiệp Đức- Quảng Nam) có ông Trần Bình xưa kia nổi tiếng "oánh" cọp, hiện người dân lập miếu thờ. Từ câu chuyện đó, chúng tôi quyết tâm đến với vùng đất vang danh một thủơ, nơi thượng nguồn con sông Thu Bồn. Mùa mưa bão, nếu đi đò qua sông, gặp lũ tràn về bất chợt có thể ở lại bên kia cả tuần là chuyện thường. Tuy nhiên cảm giác hưng phấn khiến chúng tôi không còn quản ngại cho quãng đường đi xe, cuốc bộ gần một ngày đường từ Đà Nẵng thượng sơn!

 

Nơi cả làng "oánh" cọp

Đưa chúng tôi qua sông về làng để trú ngụ qua đêm trong nhà mình, Bí thư xã Hiệp Hòa, ông Lê Xuân Thiết dẫn ngay vào đền thờ Tiền Hiền, nơi vị võ sư đất Bắc Trần Bình đến vùng đất này cư ngụ, khai hoang mở đất. Phía bên ngoài miếu thờ "ông cọp" đã bị võ sư Trần Bình hạ đo ván. Miếu thờ nằm ngay đầu làng, nơi xưa nay được xem là linh thiêng, ai đi qua cũng phải lấy mũ nón cúi chào, lễ phép.

 

Ông Lê Tư và thế võ độc trụ khiến cọp khiếp đảm.

Ông Trần Phước Hòa (phải) và ông Lê Tư cho rằng: “ 50 năm về trước cọp thường xuyên xuất hiện trên khu vực núi Phước Thuận”.

Qua giới thiệu, chúng tôi gặp ông Mai Thành Long (SN 1942, người làng gọi là Năm Long) và ông Nguyễn Văn Đây (SN 1930, tức Ba Đây) được xem là những người am hiểu về sử làng và từng chứng kiến cọp về làng. Với sự dẫn dắt của ông Ba Đây, để đến được ngôi mộ của vị Tiền Hiền Trần Bình và "ông cọp", chúng tôi mất 3 tiếng đồng hồ đi bộ trong rừng, lội qua 3 khe suối, nước ngập lên đến thắt lưng. Do ảnh hưởng của đợt bão số 9 nên cây cối bị ngã đổ đã chặn, che những con đường người dân thường đi nên chúng tôi phải tận dụng tất cả các khả năng bò, chui, luồn... dưới những thân cây ngã rạp với vắt, sên bu bám lên khắp người...

Theo ông Năm Long và Ba Đây thì chuyện ông Trần Bình "oánh" cọp là sự thật và đã trở thành giai thoại, đi vào tâm thức dân làng. Cách thời ông Năm Long và Ba Đây ba đời về trước, ông Trần Bình cùng những người anh em của mình đến xứ Quảng sinh cơ lập nghiệp (ông Trần Hủ về vùng Gia Cát, Quế Phong, Quế Sơn; ông Trần Am về vùng Quế Thọ, Quế Sơn).

 

Chuyện kể lại, một lần vào vụ gặt, ông Trần Bình gọi những trai tráng của làng Sơn Tây (thuộc Gia Cát, Quế Phong) đến gặt để đưa lúa về cứu giúp cho những làng lân cận (vì nơi đây là vùng đất ven sông quanh năm đất đai tươi tốt nên thường xuyên được mùa). Khi toán thanh niên này vào triền làng, phía khu vực Đồng Lạc thấy có một "con cáo gì mà to quá" nên về mách lại cho ông Trần Bình. Khi ông đến địa điểm trên thì vẫn thấy "ông cọp" đang hừm hừm gầm rú ghê sợ, thách thức. Ông Trần Bình giỏi võ nên "xổ" những chiêu điêu luyện đã rèn từ thủa thiếu thời. Còn "ông cọp" là chúa sơn lâm nên cũng không kém cạnh. Hai bên "oánh" từ tờ mờ sáng đến lúc trời tối. Cả khu rừng ầm vang bởi tiếng la hét, những cú đánh tuyệt hảo của hai phía; đất đai cây cỏ bị quần nát cả một khoảng rừng rộng thênh thang.

Đến lúc cả hai mệt nhoài, ông Trần Bình nói: "Khát quá, đi uống nước đã!". "Ông cọp" cũng hiểu ý, gục gục đầu đồng ý. Khi "ông cọp" vừa bước xuống suối thì không còn sức nữa đã đổ gục, lăn kềnh ra chết. Thắng trận, ông Trần Bình cũng lội qua khe suối để về làng. Nhưng khi vừa qua bên kia khe thì cũng ngã gục vì đã quá kiệt sức. Sau đó, người làng Sơn Tây muốn mang Trần Bình về thờ phụng (vì có người anh là Trần Hủ cư ngụ, khai hoang nơi đây) nhưng dân làng Đồng Linh, Đồng Lạc không chấp nhận. Người dân chôn ông Trần Bình và "ông cọp" ngay tại địa điểm mà hai bên nằm xuống. Từ đó người dân địa phương gọi nơi này là mả Ngài. Về sau người làng lập miếu thờ Tiền Hiền (Trần Bình) và "ông cọp" ở đầu làng Trà Linh. Cứ đến rằm tháng Giêng hàng năm, người làng lại tổ chức lễ giải mả (cúng giỗ) để cúng Tiền Hiền và "ông cọp". Năm nào cũng vậy, khi cúng, người làng để lại cái đầu heo treo trên thân cây bí bái ở sau miếu. Nếu năm nào cọp leo lên ăn thì người làng làm ăn phát đạt, thuận buồm xuôi gió. Còn năm nào cọp không vào ăn thì người làng thường gặp tai ương. Bởi vậy, người dân xem "ông cọp" như một vị thần đỡ đần dân làng.

Ông Năm Long cho biết, ông đã từng chứng kiến dấu chân cọp bấu, xé toạc vỏ cây bí bái sau khi dân làng bỏ lễ cho "ông cọp" mỗi khi cúng giỗ. Ông Năm Long kể rằng, lúc nhỏ, ông từng gặp cọp nhiều lần khi đi theo cậu ruột là Trần Lại. Có lần đi rừng, con chó cùng đi bị 'ông cọp" ăn mất, Trần Lại bực mình nói: "Ăn thì ăn quần vợ tao chứ ăn gì con chó của tao". Nói thế "ông cọp" nghe thế nào mà đêm đến "ông" ngồi ở trong khe cạnh nhà nơi có phơi dãy áo quần. Thấy thế, Trần Lại khiếp vía, một mạch chạy vào làng trong. Sáng hôm sau khi người làng trở lại thì căn nhà tranh bị "ông cọp" quậy cho toanh toe. Từ đó Trần Lại không về ở nhà đó ở nữa...

 

Ông Lê Xuân Khiết - Bí thư xã Hiệp Hòa vốn là người gốc của làng Trà Linh bên miếu thờ TIền Hiền Trần Bình và “Ông cọp”.

Chuyện kể ở "thung lũng cọp"

Một lần, chúng tôi được nghe người dân truyền tụng về vùng đất Cao Mại (tức cao mãi) tại xã Cao Quảng (huyện Tuyên Hóa, Quảng Bình) xưa kia là "thung lũng cọp". Nơi đây được xem là vùng nổi tiếng nhất của Bình Trị Thiên về sự hoành hành của chúa sơn lâm. Dân làng cho biết, cách đây chừng 15 - 20 năm, vùng này vẫn còn cọp về bắt heo, bò, chó... thậm chí cả người. Ở đây cọp nhiều đến mức mà các cụ cao niên kể lại câu chuyện rằng: Có nhiều đêm, người làng ngồi vây quanh nói chuyện phiếm. Cọp cũng hí hửng lại ngồi gần vểnh tai nghe. Trong lúc say chuyện, có người vỗ vào vai... cọp, nhưng ngoảnh lại thì ai nấy giật cả mình hét toáng lên vì đó là "vị chúa tể rừng xanh".

 

Theo người dân vùng cao huyện Tuyên Hóa, tỉnh Quảng Bình nơi đây trước kia cọp thường xuyên lui về. Ảnh: PV

Cụ Nguyễn Khảm (SN 1920), một trong những nhân chứng sống của làng nhớ như in những câu chuyện liên quan đến cọp. Theo cụ Khảm thì xưa kia dân số làng này đông nhưng "rơi rớt" rất nhiều vì... cọp. Để phòng trừ cọp, thậm chí cứ gộp 3-5, thậm chí 10 gia đình cùng ở nhưng vẫn... neo người. Khu vực mà cọp hay về làng là vùng khe Phuốc Vãi (vùng nửa ẩm ướt, nửa trũng, thích hợp cho cọp nghỉ ngơi) và vùng Hà Rau Lốt (đầm nhiều rau lốt). Bởi thế người làng phải tìm cách bẫy cọp để chống lại sự hoành hành của "ông ba mươi".

Qua đúc rút kinh nghiệm, người dân làng Cao Mại làm bẫy bằng săng (một cây gỗ cực kỳ cứng), lấy rìu đục rồi kết hai lớp chồng lên nhau, lấy con lanh làm vít và một sợi dây níu lại. Phía sau, cách một đoạn cho một vài người giả vờ may quần áo, thắp đèn sáng lất phất. Có khi thả con chó, con nghé phía sau bẫy. Mỗi xóm làm vài ba sập như vậy. Cọp thấy đó là miếng mồi ngon nên nhào vô, mắc bẫy. Cụ Khảm là người từng tham gia bẫy cọp nên nhớ có lần con lanh bật ngược, khiến hai con cọp lăn đùng ra chết.

Hoặc có cách bẫy khác cũng rất hiệu nghiệm là lấy dây mây ở trong rừng khoanh lại làm tròng sau đó phủ lên một lớp đất hoặc cây cối cạnh vườn nhà. Trước khi bẫy đo trước bước chân, nếu cọp bị dính bẫy thì đâm thẳng vào khi nó xuất hiện, gục ngay tại chỗ. Cách này chỉ dùng với những người có sức khỏe và giỏi võ. Một cách khác mà người dân thường dùng đó là đào hố thật sâu, con cọp nào rớt vào thì coi như chết chắc. Còn có cách đào 12m đan hình chữ thập để đón cọp. Hoặc người làng dùng lưới quấn lại thành sợi giăng bẫy cũng khiến cọp khiếp vía. Với những cách bẫy trên nên chỉ trong thời gian ngắn đã có hàng trăm con cọp mắc bẫy nên từ đó cọp cũng khiếp đảm không dám mò về làng này nữa.

Đã mấy chục năm qua, người dân Cao Mại và khắp vùng Quảng Bình không thể quên được chuyện kể ông Vượng "diệt" cọp vang danh tứ xứ. Theo cụ Khảm kể lại: Thời đó, ông Vượng là người vùng Nam Trung Bộ sau khi bôn ba chốn rừng xanh đã chọn Cao Mại làm chốn nương thân. Vào những năm 1970, tuy đã tuổi 60 nhưng có đến 12 con cọp gục ngã trước mưu kế bẫy cọp của ông. Ông Vượng có khuôn mặt to bè; chiếc mũi to, đỏ lừ; bộ ngực căng phồng; chân tay cuồn cuộn từng múi cơ bắp với dáng người thấp, da đen.

Ông Vượng có lần đi bẫy cọp, chọn con đường độc đạo xuyên qua hai hẻm núi rồi bảo người đi cùng đào hố, chặt cây dền to bằng cổ tay, thứ cây có độ đàn hồi rất lớn. Ông Vượng cắm một đầu xuống đất, còn đầu ngọn buộc dây bằng cáp pháo sáng. Người đi cùng và ông cố sức vít cong cần bẫy, cài con lanh vào miệng hố rồi khỏa đất xóa sạch mọi dấu vết phòng cọp đánh hơi, nghi ngờ. Phải mất 10 ngày sau, ông mới gài hết 50 cái bẫy phong tỏa trong bán kính 10km2. Ở đâu có chân cọp, ở đó ông chặn đường bằng vòng bẫy sắt tinh vi, khó mà phát hiện.

Mấy ngày sau, con cọp xám bị dính "chàm", chân trước dính bẫy cứng khư, giãy đành đạch. Lập tức ông Vượng xuất hiện. Hai hàm răng cọp đánh cành cạch, lập khập vào nhau, cây cối xung quanh bị cọp quật nát tanh bành. Ông Vượng giật cây đao nhọn hoắt hướng thẳng, lao vào mặt nó. Cọp xám bứt được chân trước ra bẫy lao bạt mạng vào ông Vượng. Ông Vượng thủ thế cầm giáo giương sẵn. Cọp vồ lên liền bị đâm phụp lút cổ, những tia máu phun xối xả. Cọp xám rống lên một tiếng kinh hồn, ghê rợn rồi... lịm dần. Sau đó ông đưa xuống suối, róc thịt đưa về ăn, xương để nấu cao. Và hơn chục con cọp khác cũng bị sập bẫy tương tự khiến danh ông Vượng càng vang xa... 

(Còn nữa)

Bình Gianh