Độc đáo bảo tàng đá trong Thiền Linh tự

Thầy Thích Thanh Thắng. Ảnh: T.D

Đại đức 25 năm sưu tầm đá

Ngôi chùa đặc biệt ẩn chứa trong mình hàng nghìn hiện vật đá có tên Đồng Ngọ ở xã Tiền Tiến (Hải Dương). Ngay trước tam quan, một chú nghê bằng đá nặng hơn một tấn mời chào khách thập phương, phật tử vào chùa khám phá những điều thú vị.

Chùa Đồng Ngọ là một trong hai ngôi chùa cổ nhất của Hải Dương. Chùa rộng hơn 1ha, quanh năm u tịch, rợp bóng cây, bình yên như không hề vương chút bụi trần. Con đường vào chùa thơm ngát hoa chanh, cơ man cối đá, cột nhà bằng đá xếp dọc hai bên đường. Chiếc giếng hình tròn tọa lạc giữa sân chùa. 200 cột đá có chữ “phúc”, hàng dài cối đá giã gạo cổ “rào” quanh giếng. Gần đó, những bộ bàn ghế đá dành cho du khách, Phật tử dừng bước nghỉ chân. Những chiếc tai cối được xếp vòng quanh một chiếc ao nhỏ khác trong chùa. Cối bằng đá này được người nông dân xưa buộc vào chiếc chày bằng gỗ để giã gạo. Người xưa dùng toàn bộ sức nặng cơ thể nhún người bật tai cối lên rồi nhả ra để tai cối giã xuống hạt thóc. Hàng trăm trục cán lúa bằng đá được dựng thành những chiếc lan can ở tường trong sân chùa hết sức độc đáo, lạ mắt. Xa xa là ngọn tháp khổng lồ bằng đá vững chãi thách thức với thời gian.

Hàng nghìn hiện vật đá như: trụ đá, cột đá, tháp đá, trục đá, bia đá, phiến đá, thống đá, hương đá, cầu đá, chó đá, gạch lát đường bằng đá…đều được trưng bày trong sân, ngoài vườn chùa. Kỳ lạ thay, những chiếc cối cũ kỹ, những thống đá sứt mẻ khi được sắp đặt bỗng trở nên có hồn. Vẻ đẹp từ sự sắp đặt hình khối, những khối đá bạc màu thời gian, xù xì thô ráp... tạo cho người xem cảm giác về quá khứ và hoài niệm.

Tam quan chùa Đồng Ngọ.

Đại đức Thích Thanh Thắng (50 tuổi), giản dị trong trang phục nâu sồng ôn tồn kể về bảo tàng đá độc đáo này. Theo Đại đức Thích Thanh Thắng, chùa Đồng Ngọ, còn có một tên dân gian nữa là chùa Cửu Phẩm, vì bên trong có cây tháp Cửu Phẩm Liên Hoa đã hơn 300 năm tuổi. Ngôi chùa được Khuông Việt Thiền Sư xây dựng năm 971 theo chiếu lệnh của vua Đinh Tiên Hoàng. Năm 1988, thầy Thích Thanh Thắng về làm trụ trì chùa. Khi ngắm những công trình cổ cũng như các bậc đá có từ hàng trăm năm, thầy dặn lòng phải gìn giữ.

Đại đức Thích Thanh Thắng cho hay, cơ duyên có bảo tàng đá bắt nguồn từ sự tiếc nuối những món đồ đá bỏ đi của người nông dân vùng Bắc Bộ. 25 năm trước, trong một lần đi cầu siêu, giải hạn cho chúng sinh ở huyện bên, Đại đức Thích Thanh Thắng phát hiện một phiến đá xanh to ven đường. Phiến đá có chữ khắc từ thời Lê Trung hưng. Xót xa phiến đá quý bị “bỏ rơi” bên đường, Đại đức liền nhờ người và xe chở về chùa. Toàn bộ tiền phát tâm của dân được Đại đức dùng để thuê vận chuyển đá. Một lần khác đi đến huyện Tam Điệp (tỉnh Ninh Bình), Đại đức Thích Thanh Thắng thấy một chiếc cầu đá cổ rất đẹp nằm chỏng chơ dưới bờ ruộng. Toàn bộ chiếc cầu đá nặng hàng chục tấn nên thầy đã nhờ chính quyền địa phương trông coi, sau đó quay lại chùa tìm thuê xe tải hạng nặng đến mang cầu đá về.

Hàng trăm cối giã ngự trị sân chùa.

Cứ mỗi lần đi lễ hay giải hạn, Đại đức Thích Thanh Thắng lại thấy rất nhiều chiếc cối đá, trục đá… nằm chỏng chơ góc sân, ngoài vườn, vệ đường, bờ ruộng. Xót xa những nông cụ gắn bó với nhà nông một thời, Đại đức tìm cách vận chuyển về chùa. Lại có lần, thấy người dân đang hò nhau di chuyển một tấm bia đá thời Lê chuẩn bị phá ra nung vôi, một hiện vật có giá trị tâm linh, lịch sử ấy sẽ bị nghiền nát, Đại đức Thích Thanh Thắng hoảng hốt chạy tới thuyết phục mọi người dừng tay. Đại đức dốc hết tiền trong túi đề nghị họ nhượng lại cho mình chiếc bia ấy. Những người dân đã tặng và giúp Đại đức vận chuyển tấm bia ấy về chùa.

“Chẳng có bất cứ sách Phật nào hay sư phụ nào khuyên tôi đi sưu tầm đá cổ để tu hành, nhưng tôi thấy tiếc, rất tiếc những giá trị văn hóa. Nếu những nét xưa cũ của người dân nông thôn Bắc bộ bị mai một thì thế hệ sau không còn ai biết tới nữa”- thầy nhỏ nhẹ. Bộ sưu tập đồ đá như một nơi lưu dấu thời gian, phác họa lại cả một thời kỳ dài trong đời sống tín ngưỡng, lao động, sinh hoạt của bà con vùng đồng bằng Bắc bộ cả ngàn năm qua. Thầy coi chúng là “bảo bối”, yêu quý vô cùng. Mỗi lần ngắm nghía, thầy lại như thấy cuộc sống ngày xưa yên bình. Ví dụ như khi ngắm những cối đá xay bột, nhớ lại mấy anh em lúc nhỏ ngồi quây quần chờ mẹ xay bột bằng tay làm bánh bên bếp lửa những hôm trời mưa.

Mãn nhãn khi được trở về “thời kỳ đồ đá”

Cầu đá cổ có từ hàng trăm năm.

Như con kiến tha lâu đầy tổ, số lượng đồ đá ngày càng nhiều, tình yêu những hiện vật cổ của Đại đức Thích Thanh Thắng càng nhân lên. Mỗi một hiện vật đá đều có giá trị, ý nghĩa về mặt văn hóa - lịch sử nhất định. Trong suốt 25 năm sưu tầm đá, nhẩm tính đến nay, Đại đức Thích Thanh Thắng sở hữu hơn 1.500 hiện vật đá với hàng trăm loại khác nhau. Trong đó, có rất nhiều hiện vật quý. Chỉ tay vào chiếc thống đá, Đại đức cho hay: “Chiếc thống đá đựng nước nặng trên 2 tấn, niên đại từ thời Tiền Lê. Đây là một trong số ít những chiếc thống đá còn sót lại cho đến ngày nay, hay đôi cây cầu đá khá độc đáo có niên đại hơn 400 năm”.

Bộ sưu tập khổng lồ ấy, chủ nhân của nó nhớ tên từng món đồ cũng như nguồn gốc của nó từ đâu. Những lúc rảnh rỗi, Đại đức Thích Thanh Thắng lại kể những câu chuyện ấy cho khách thập phương. Ngôi chùa có bảo tàng đá độc đáo thu hút nhiều khách đến chiêm bái mỗi ngày.

Sưu tầm đã vất vả, để vận chuyển hơn 100 tấn hiện vật đá về chùa vất vả nhiều lần. Đại đức Thích Thanh Thắng kể, rất nhiều hiện vật nặng vài tấn thày sưu tầm ở các tỉnh vùng cao: Cao Bằng, Bắc Kạn, Hà Giang, Lào Cai. Phải mất hàng tuần trời, bao nhiêu công sức của các thanh niên mới mang về chùa. Rất may, khi hiểu thầy muốn gìn giữ giá trị cổ, hầu hết mọi người phát tâm giúp Đại đức mang về chùa với chi phí rất nhỏ. Những chuyện Đại đức bị xước xát, gẫy chân khi vận chuyển đá không phải là hiếm. Đại đức Thích Thanh Thắng cười hiền: “Uống thuốc và ngắm những hiện vật quý, chân thầy khỏi lúc nào chẳng hay”. Sau những giờ kinh, Đại đức Thích Thanh Thắng ngắm từng hiện vật lòng thấy an nhiên và khám phá những vẻ đẹp ẩn sau những xù xì, rêu phong.

“Phi cổ bất kim" xã hội phát triển nhưng không ngoài những hòn đá này, đó là một quá trình tích lũy, phát triển lâu dài và theo bước tiến hóa”- Nghĩ như thế đã khiến sư thày “lao vào” một niềm đam mê cổ vật bằng đá không chút ngại ngần.

Ngắm bộ sưu tập “hồn đá” khổng lồ, độc đáo, ai nấy đều kính phục Đại đức Thích Thanh Thắng. Đại đức đã gìn giữ những nét văn hóa, đã làm sống dậy cả một thời đã qua, khi cha ông còn dùng những đồ đá đó để sinh hoạt trong cuộc sống làng quê Bắc Bộ thuở nào. Bảo tàng đá khiến cho Thiền Linh tự - chùa Đồng Ngọ thêm cổ kính, thâm nghiêm dưới những tán cây bồ đề.

Thùy Dương