Hé lộ bí ẩn về các xác ướp của mỗi nền văn hóa

Ngoài những xác ướp nổi tiếng thế giới của Ai Cập cổ đại, việc cố ý ướp xác lại chính là biểu hiện của nhiều nền văn hóa cổ đại ở khu vực Nam Mỹ và Châu Á, tại những nơi có khí hậu khô ráo. Xác ướp nhân tạo cổ nhất từng được biết đến là của một đứa trẻ. Còn xác ướp tự nhiên lâu đời nhất lại là một cái đầu bị cắt rời có niên đại 6.000 năm.

Phần lớn xác ướp được tìm thấy là của người Ai Cập, nhưng trên thực tế, đó chỉ là một phần của thuyền thống văn hóa trên toàn thế giới. Nhiều nhà nghiên cứu tiết lộ những bí ẩn về việc này. 

Ngoài các xác ướp tìm thấy ở Ai Cập, còn có một lượng lớn khác ở các nơi khác nhau trên lục địa Châu Phi. Các xác ướp này cho thấy sự pha trộn giữa việc tiến hóa và ướp xác tự phát, trong số đó có những xác ướp có niên kỉ hàng ngàn năm.

Xác ướp một trẻ nhỏ được phát hiện trong cuộc thám hiểm của nhà khảo cổ Fabrizio Mori tới Libya, vào mùa đông năm 1958-1959, tại hang động tự nhiên vùng Uan Muhuggiag. Sau khi phát hiện dấu vết đáng ngờ và các bức vẽ trong hang. Người cầm đầu nhóm thám hiểm quyết định khai quật chung quanh.Họ đã đào bới cho đến tận khi tìm thấy bên cạnh những dụng cụ bằng xương động vật là một xác ướp trẻ em được bọc trong da thú và trên cổ đeo chiếc vòng làm tử vỏ trứng đà điểu.

Những xác ướp ở Châu Á thường chỉ là do cơ duyên tình cờ mà thành. Người chết được chôn cất đúng vào chỗ có yếu tố môi trường phù hợp với điều kiện bảo quản. Đặc biệt ở khu vực sa mạc thuộc lòng chảo Tarim và Iran. Khi các xác này bị đào lên khỏi mộ, tiếp xúc với khí hậu ẩm ướt của Châu Á, chúng thường nhanh chóng bị phân hủy.

Một phiên bản xác ướp của một phụ nữ Trung Quốc cổ vẫn còn được bảo quản nguyên vẹn đến tận hôm nay mặc dù được chôn ở chỗ có môi trường không thuận lợi cho việc hình thành xác ướp vùng Xin Zhui. Xác này có tên là quý bà Dai, bà được phát hiện đầu năm 1970 ở địa điểm khảo cổ học Mawangdui, Changsha. Bà là vợ của Hầu tước Dai triều đại nhà Hán, người cũng được chôn cùng với bà.

Trong năm 2012, ít nhất 8 xác ướp người còn nguyên vẹn đã được tìm thấy ở khu mỏ muối Douzlakh tại Chehr Abad, tây bắc Iran. Do được bảo quản bởi muối, các xác này được gọi chung là “Người muối”. Năm 2008, qua phương pháp thử nghiệm Carbon-14, 3 trong số xác này có niên đại vào khoảng 400 năm trước công nguyên. Sau đó, dùng phương pháp đồng vị xác định được các xác còn lại cũng có cùng niên địa tương đương. Tuy nhiên trong những vùng cách xa khu mỏ muối, cũng tìm thấy một số xác ướp khác.

Cách ướp xác ở Siberi cũng là một khám phá rất thú vị. Năm 1993, một nhóm khảo cổ học người Nga do Tiến sĩ Natalia Polosmak dẫn đầu đã phát hiện xác một phụ nữ Siberi thời đại Băng hà Maiden, thuộc chủng tộc Scytho-Siberian, trên cao nguyên Ukok ở dãy núi Altay gần với biên giới Mông Cổ. Xác được bảo quản vì đông lạnh do điều kiện khí hậu khắc nghiệt của vùng thảo nguyên Siberi.

Lục địa châu Âu lại phản ánh hình ảnh sự đa dạng về xác ướp. Ở đây có cả hai loại xác ướp: tự nhiên và nhân tạo. Các xác ướp được bảo quản tốt nhất là ở các vùng đầm lầy phân bố trên toàn lục địa. Các tu sĩ Capuchin, những người đã sống ở những khu vực này đã để lại hàng trăm xác ướp nhân tạo, cung cấp cho chúng ta cái nhìn sâu sắc về phong tục, văn hóa của người dân các thời kì khác nhau.