Hủ tục đẻ tại nhà và những suy nghĩ lạc hậu về kết hôn, sinh nở cần được loại bỏ

Từ xa xưa, ông cha ta đã có ý thức rõ ràng về những nguy hiểm mà người phụ nữ phải đối mặt trong quá trình mang thai và vượt cạn, thể hiện qua câu tục ngữ: "Người chửa, cửa mả". Hiện nay, theo thống kê, tại Việt Nam, trung bình mỗi ngày, có từ 5 đến 7 phụ nữ bị thiệt mạng do biến chứng thai sản và sinh nở. 

Tuy nhiên, ngay cả khi hệ thống bệnh viện, trung tâm y tế đang ngày càng được hiện đại hoá và có mặt ở những địa bàn xa xôi, khuất nẻo nhất, nhưng không hiếm phụ nữ, đặc biệt là phụ nữ vùng cao, chưa bao giờ đi khám thai hoặc đến trạm y tế để sinh nở. Bên cạnh đó, tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống vẫn diễn ra, dẫn đến những nguy hại nghiêm trọng về chất lượng giống nòi.

Không phải là ngẫu nhiên khi pháp luật hiện hành của nhà nước quy định nam giới dưới 20 tuổi và phụ nữ dưới 18 tuổi không được phép kết hôn. Về mặt sinh lý, cơ thể nam, nữ ở những độ tuổi trên chưa phát triển hoàn thiện, nên việc quan hệ tình dục, mang thai, sinh đẻ, nuôi con quá sớm sẽ làm chậm quá trình phát triển thể chất tự nhiên của con người, dẫn tới thoái hóa và các di chứng bệnh tật, làm suy kiệt sức khỏe của bố, mẹ và con, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống tương lai của những bà mẹ và những đứa trẻ được sinh ra. 

Những trẻ em được sinh ra từ những cặp vợ chồng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thường mắc các dị tật bẩm sinh, chậm phát triển, suy dinh dưỡng. Ngoài ra, trong quá trình mang thai, nếu sức khỏe của người mẹ không đảm bảo, rất dễ dẫn đến tình trạng tử vong ở mẹ và trẻ sơ sinh.

Ở các xã vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số tình trạng tảo hôn, đông con còn phổ biến. Ảnh: T.L

Hôn nhân cận huyết thống cũng có ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng dân số. Hôn nhân cận huyết thống là việc kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng giữa những người có cùng dòng máu về trực hệ; giữa những người có họ trong phạm vi ba đời (Những người cùng dòng máu về trực hệ là những người có quan hệ huyết thống, trong đó, người này sinh ra người kia kế tiếp nhau; Những người có họ trong phạm vi ba đời là những người cùng một gốc sinh ra gồm cha mẹ là đời thứ nhất; anh, chị, em cùng cha mẹ, cùng cha khác mẹ, cùng mẹ khác cha là đời thứ hai; anh, chị, em con chú, con bác, con cô, con cậu, con dì là đời thứ ba). 

Những cặp kết hôn cận huyết thống dù khoẻ mạnh nhưng khi kết hôn cận huyết làm tăng tỷ lệ bệnh tật do kết hợp gen mang lại. Họ có thể sinh ra những đứa con bị dị dạng hoặc bệnh tật di truyền như bệnh mù màu (không phân biệt được màu xanh, màu đỏ), bệnh bạch tạng, da vẩy cá, bệnh tan máu bẩm sinh...

Bên cạnh đó, vấn đề chăm sóc sức khoẻ sinh sản cho những người đang trong độ tuổi sinh nở cũng chưa được chú trọng. Không chỉ mang thai ngoài ý muốn, khoảng cách giữa các lần có thai quá gần nhau, không theo dõi thai kỳ, phụ nữ dân tộc thiểu số còn chủ quan với những sự cố khó có thể đảm bảo là chắc chắn không xảy ra lúc sinh nở. Hủ tục đẻ tại nhà là nguyên nhân hàng đầu gây tai biến thai sản và tử vong ở sản phụ, nhưng số trường hợp đẻ tại nhà ở nhiều địa phương còn khá cao. 

Theo số liệu của Khoa Sức khoẻ sinh sản, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Lào Cai, trong 9 tháng năm 2019, huyện Bắc Hà có 258 ca đẻ tại nhà, chiếm 30,1%; huyện Sa Pa có có 482/883 ca là đẻ tại nhà, chiếm 54,6%; huyện Bát Xát có 393 ca đẻ tại nhà, chiếm 36,1%. 

Lý giải về tình trạng này, Y sĩ Giàng Seo Nhà, Trưởng Trạm Y tế xã Lùng Cải, huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai chia sẻ: Khoảng cách từ nhà tới trạm xá khá xa không phải là lý do duy nhất khiến người dân không đến trạm xá để sinh con, mà tập tục lấy nhau thai chôn dưới gầm giường hay một nơi nào đó là yếu tố tác động lớn nhất, vì khi sinh tại trạm xá thì không được mang nhau thai về nhà. Tuân theo tập tục ấy, nhiều phụ nữ dân tộc thiểu số chấp nhận để mẹ chồng hoặc một phụ nữ trong bản hỗ trợ trong quá trình vượt cạn, thay vì cán bộ y tế, dù việc sinh con tại nhà không chỉ đe doạ tính mạng của người mẹ mà còn tiềm tàng nhiều mối nguy hiểm và hệ luỵ cho con như uốn ván sơ sinh.

Dù mục đích nguyên thuỷ và căn bản của sự kết hợp giữa một người đàn ông và một người đàn bà là sinh con đẻ cái, nối dài dòng giống gia đình, nhưng trên thực tế, vấn đề làm thế nào để sinh ra những đứa trẻ khoẻ mạnh, nâng cao chất lượng nòi giống dường như chưa được quan tâm một cách thoả đáng ở các cộng đồng dân tộc thiểu số. 

Tảo hôn và kết hôn cận huyết thống vẫn được duy trì như một truyền thống ở nhiều địa bàn vùng cao, vùng sâu vùng xa, bất chấp những hậu quả nguy hiểm khôn lường của các hình thức kết hôn này. Nhiều người trong số họ cho rằng, việc cho con cái dựng vợ gả chồng sớm sẽ có thêm nhân lực để đảm đương các công việc trong gia đình và tham gia lao động sản xuất (với trường hợp tảo hôn), và không để tài sản của gia đình, dòng họ mình bị lọt vào tay gia đình, dòng họ khác (với trường hợp kết hôn cận huyết thống). 

Những nếp nghĩ không còn phù hợp này cần nhanh chóng được xoá bỏ, vì chúng không những không bảo vệ người trong cuộc, mà còn dẫn đến nguy cơ tử vong, bệnh tật, chấn thương trong quá trình sinh nở, suy giảm chất lượng dân số và sâu xa hơn là đe doạ sự tồn vong của cộng đồng.

Xuân Hiệp