Kenya: Quyền được chăm sóc của trẻ em gái

Nụ cười trẻ em gái vị thành niên Kenya (Nguồn: The Huffington Post).

Trẻ em gái thất học vì... bầu bí

Điều tra Nhân khẩu và Sức khỏe (DHS) cho thấy, tại Kenya, tuổi trung bình có quan hệ tình dục lần đầu ở nam giới là 17.6 và nữ giới là 18.2 tuổi. Tuy nhiên, 37% nữ vị thành niên và 44% nam vị thành niên đã từng có quan hệ hệ tình dục, đặc biệt là có đến 12% các em gái và 22% các em trai có quan hệ tình dục ở độ tuổi 15.

Trong số các em gái vị thành niên có chồng, chỉ có 40% đang sử dụng các biện pháp tránh thai và trong đó có 37% là các biện pháp tránh thai hiện đại. Như vậy, có tới 1/3 (30%) các em gái đang có chồng chưa được đáp ứng nhu cầu về tránh thai. Nếu tính cả số vị thành niên nói chung thì nhu cầu chưa được đáp ứng này còn cao hơn rất nhiều!

Tỷ suất sinh hiện nay của vị thành niên Kenya là 121%o, có nghĩa: Cứ trong 1.000 nữ vị thành niên (15 - 19 tuổi) thì có tới 121 trẻ được sinh ra bởi các bà mẹ vị thành niên. Mặc dù mức sinh này đã và đang giảm xuống nhưng tỷ suất sinh vẫn rất cao tại những vùng nghèo nàn, lạc hậu, trình độ giáo dục kém. Khoảng 30% vị thành niên mang thai là thất học và 10% có học vấn cấp 2. Rất nhiều trường hợp mang thai là do kết hôn quá sớm hoặc hậu quả của việc bị ép buộc tình dục, lạm dụng tình dục. Sự thiếu hụt các dịch vụ chăm sóc SKSS/SKTD cho vị thành niên và đặc biệt là sự thiếu hiểu biết, sự không sẵn có các dịch vụ cung cấp biện pháp tránh thai cho vị thành niên là những nguyên căn dẫn tới tình cảnh đáng lo ngại trên tại Kenya.

Tỷ lệ kết hôn trẻ em, kết hôn sớm ở Kenya là rất cao, có tới 15% các bé gái kết hôn từ tuổi 15 và 26% kết hôn từ tuổi 18. Điều tra DHS nói trên cũng cho thấy, có tới 98% các em ở độ tuổi 18 khi bắt đầu mang thai thì đều bỏ học. Mỗi năm, Kenya có khoảng 13.000 bé gái bỏ học giữa chừng vì liên quan đến chuyện bầu bí.

Nhức nhối tình trạng bạo lực tình dục, HIV và ma túy

Kenya có khoảng gần 2 triệu người nhiễm HIV, trong đó vị thành niên và thanh niên chiếm khoảng 16%. Tuy nhiên, vị thành niên và thanh niên lại chiếm tới 29% số người nhiễm mới hàng năm. Điều đáng chú ý là từ tuổi 15 , tỷ lệ nhiễm HIV của nữ lại cao hơn nam. Đặc biệt, ở nhóm tuổi 20 - 24, tỷ lệ nữ nhiễm HIV cao gấp 4 lần so với nam giới. Điều đó chứng tỏ việc bất bình đẳng giới nghiêm trọng là nguyên nhân dẫn đến tỷ lệ lây nhiễm HIV trong nữ giới cao hơn. Đối với những nữ vị thành niên từng có quan hệ tình dục trước 15 tuổi thì tỷ lệ lây nhiễm là 5,3%. Số liệu tính toán cho thấy, có tới 20 - 40% gái mại dâm bắt đầu hành nghề từ trước tuổi 18 bị nhiễm HIV và nhóm MSM cũng cho kết quả tương tự.

Hiểu biết về HIV/AIDS, về các bệnh lây truyền qua đường tình dục của các em còn nhiều hạn chế, làm gia tăng các nguy cơ mắc bệnh. Trong khi đó, các em lại phải đối mặt với việc ép buộc, lạm dụng tình dục. Gần 11% em gái và 4,2% em trai (13 - 17 tuổi) cho biết đã từng bị bạo lực tình dục và gần một nửa các vị thành niên bị bạo lực về thể chất. Hậu quả của bạo lực tình dục sẽ dẫn đến mang thai ngoài ý muốn, phá thai không an toàn và các bệnh lây nhiễm qua đường tình dục, trong đó có HIV.

Hiện tại, Kenya có hàng triệu em đang làm việc như một lao động thực thụ, đặc biệt là ở vùng nông thôn lên đến 90%. Nhiều vùng còn tồn tại những tập tục lạc hậu, đối xử bất bình đẳng với trẻ em gái như cắt bỏ âm vật, không cho trẻ em gái đến trường… Đây thực sự là một thách thức rất lớn đối với Kenya..

Cam kết và hành động quyết liệt của Chính phủ

Đối diện với những thách thức về cải thiện và nâng cao chất lượng dịch vụ chăm sóc SKSS/SKTD của vị thành niên, Chính phủ Kenya đã sớm có hành động. Từ năm 2003, Kenya đã ban hành Chính sách SKSS vị thành niên và phát triển. Tiếp đó là một loạt các chính sách có liên quan.

Mục tiêu của Kenya là nâng cao tình trạng SKSS của vị thành niên và góp phần vào việc phát huy tiềm năng của họ trong sự phát triển của quốc gia. Từ đó được cụ thể hóa bằng những mục tiêu cụ thể, những khu vực ưu tiên.

Hàng loạt các hoạt động đã được triển khai nhằm thực hiện Chính sách Quốc gia về SKSS/SKTD của vị thành niên. Nhiều mô hình can thiệp đã được triển khai như: Lồng ghép kiến thức chăm sóc SKSS/SKTD cho vị thành niên vào trong nhà trường; đưa trẻ em gái tới trường; SKSS/SKTD của vị thành niên và chăm sóc hậu phá thai; tăng cường cung cấp dụng cụ tử cung; lồng ghép kế hoạch hóa gia đình vào các trung tâm xét nghiệm và tư vấn tự nguyện…

Mặc dù những kết quả mới chỉ là bước đầu và ở một nước thu nhập thấp nhưng đã cho thấy sự cam kết rất mạnh mẽ của Chính phủ Kenya trong việc cải thiện chăm sóc SKSS/SKTD cho vị thành niên, điều mà ít chính phủ trên thế giới làm được. Đó cũng chính là lý do vì sao Kenya được cộng đồng quốc tế đánh giá cao và luôn được nhắc đến như một điển hình trong nỗ lực cải thiện chất lượng sống cho giới trẻ.

Tổng thống đương nhiệm của Kenya, ông Uhuru Kenyatta nói: “Hiến pháp của chúng ta bảo đảm rằng, mọi trẻ em đều có quyền được học tập, chăm sóc y tế và được bảo vệ trước mọi hình thức phân biệt đối xử. Những đầu tư của chúng ta là mang đến sự bảo đảm an toàn cho trẻ em của chúng ta và cho chính tương lai của chúng ta”.

THS Lương Quang Đảng