Lai Châu: Ngăn ngừa tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống gặp khó khăn vì thiếu kinh phí

Giảm tỷ lệ nghèo thấp vì tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống

Vừa qua, UBND tỉnh Lai Châu đã có Báo cáo sơ kết 5 năm thực hiện đề án "Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng dân tộc thiểu số" giai đoạn 2015-2020. Theo số liệu báo cáo của các huyện, thành phố, từ năm 2015-2020, trên địa bàn tỉnh Lai Châu có 2.845 cặp tảo hôn, chiếm tỷ lệ 17% (tảo hôn vợ hoặc chồng 1.663 cặp, tỷ lệ chiếm 58%; tảo hôn cả vợ và chồng 1.182 cặp, tỷ lệ chiếm 42%). Số lượng các trường hợp kết hôn cận huyết thống giai đoạn này là 21 cặp.

Tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống chủ yếu xảy ra ở các địa bàn có đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống như dân tộc Mông, Dao, Thái, Mảng... và phổ biến ở độ tuổi từ 15 đến 17 tuổi. Hậu quả của các trường hợp tảo hôn và kết hôn cận huyết gây ra là tỷ lệ trẻ em sinh ra bị suy dinh dưỡng thể nhẹ cân vẫn còn 21%, thể thấp còi 30%. Việc này khiến các mục tiêu, kế hoạch giáo dục của địa phương bị ảnh hưởng, khả năng đóng góp kinh tế của các thành viên tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống thấp, dẫn đến việc giảm tỷ lệ nghèo thấp (hiện tỷ lệ hộ nghèo trong dân tộc thiểu số của tỉnh Lai Châu là 25,13%).

Tuyên truyền về hệ lụy của tảo hôn, hôn nhân cận huyết với đồng bào dân tộc thiểu số ở Lai Châu Ảnh: Ban Dân tộc tỉnh Lai Châu

Theo ông Hoàng Bình Nhưỡng – Phó Trưởng ban Dân tộc tỉnh Lai Châu, tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống làm suy giảm chất lượng dân số, suy thoái nòi giống, ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nhân lực và là một trong những lực cản đối với sự phát triển kinh tế - xã hội, tiến bộ xã hội và sự phát triển bền vững của vùng dân tộc thiểu số.

"Nguyên nhân chính của tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống là do phong tục, tập quán lạc hậu của một số dân tộc thiểu số chưa được xóa bỏ. Ngoài ra, ý thức pháp luật và tiếp cận phương tiện truyền thông của người dân còn nhiều hạn chế; tình trạng học sinh bỏ học đã tác động một phần làm gia tăng tình trạng tảo hôn.

Đặc biệt, đối với đồng bào dân tộc thiểu số thì kết hôn sớm do nhu cầu về lao động là rất lớn. Những phản ứng từ phía cộng đồng còn rất yếu, hầu hết đều coi đây là việc riêng của từng gia đình, thậm chí có nơi không những không phản đối mà còn đồng tình ủng hộ. Bên cạnh đó, sự phát triển của công nghệ thông tin, mạng xã hội, sự du nhập của văn hóa ngoại lai, lối sống thử, thiếu kinh nghiệm giới tính… đã ảnh hưởng trực tiếp đến học sinh, nên xảy ra những trường hợp mang thai ngoài ý muốn phải nghỉ học, dẫn đến tảo hôn", ông Nhưỡng phân tích thêm.

Kết quả bước đầu đã có chuyển biến tích cực về nhận thức, ý thức của người dân đối với tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Ảnh: Ban Dân tộc tỉnh Lai Châu

Theo ông Hoàng Bình Nhưỡng, sau 5 năm triển khai thực hiện Đề án "Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng dân tộc thiểu số giai đoạn 2015 - 2020" trên địa bàn tỉnh Lai Châu, kết quả bước đầu đã có chuyển biến tích cực về nhận thức, ý thức của người dân đối với tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Cấp ủy, chính quyền, các tổ chức đoàn thể địa phương từng bước nâng cao ý thức trách nhiệm trong thực hiện các quy định của pháp luật về hôn nhân và gia đình; các bậc phụ huynh, học sinh được cung cấp thông tin về tác hại của tảo hôn và hôn cận huyết thống, tạo sự đồng thuận trong xã hội, nhằm ngăn ngừa tình trạng này góp phần nâng cao chất lượng dân số, nguồn nhân lực vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Vẫn gặp khó khăn vì thiếu kinh phí

Để giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, trên cơ sở hướng dẫn của Ủy ban Dân tộc, UBND tỉnh Lai Châu giao Ban Dân tộc là Cơ quan thường trực, chủ trì phối hợp với các sở, ngành liên quan và UBND các huyện triển khai thực hiện.

Trong 5 năm, UBND tỉnh Lai Châu đã có nhiều văn bản như Quyết định số 1070/QĐ-UBND ngày 28/9/2015 về ban hành Kế hoạch thực hiện Đề án "Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng dân tộc thiểu số giai đoạn 2015 - 2020"; Quyết định số 476/QĐ-UBND ngày 25/4/2016 về việc thành lập Ban Chỉ đạo thực hiện Đề án "Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng dân tộc thiểu số giai đoạn 2015-2020"; Quyết định số 1504/QĐ-UBND ngày 02/11/2016 về việc phê duyệt mô hình điểm giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Lai Châu giai đoạn 2016-2018;...

Ngoài ra, tỉnh Lai Châu cũng đã thành lập Ban Chỉ đạo mô hình Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng dân tộc thiểu số tại một số xã; hướng dẫn các huyện ban hành kế hoạch thực hiện các nội dung tại Quyết định số 1070/QĐ-UBND ngày 28/9/2015 về việc Ban hành Kế hoạch thực hiện Đề án "Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng dân tộc thiểu số giai đoạn 2015 - 2020" trên địa bàn tỉnh Lai Châu; ban hành các văn bản thực hiện Đề án "Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng dân tộc thiểu số giai đoạn 2015-2020" nhân rộng 15 xã trên địa bàn tỉnh Lai Châu (trong đó tiếp tục duy trì 4 mô hình điểm/4 xã giai đoạn 2016-2018; 11 xã thực hiện nhân rộng trong năm 2019).

Các cán bộ tuyên truyền Đề án "Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng dân tộc thiểu số giai đoạn 2015 - 2020" ở Lai Châu. Ảnh: Ban Dân tộc tỉnh Lai Châu

Ông Nhưỡng cho rằng việc triển khai thực hiện Đề án "Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng dân tộc thiểu số, giai đoạn 2015-2025" trên địa bàn tỉnh luôn nhận được sự quan tâm hướng dẫn của Trung ương; sự lãnh đạo, chỉ đạo của Tỉnh ủy, HĐND tỉnh. Việc triển khai thực hiện Đề án trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số luôn được các cơ quan, ban, ngành, đoàn thể tỉnh, UBND các huyện, thành phố phối hợp triển khai thực hiện và được nhân dân đồng tình ủng hộ, hưởng ứng.

Tuy nhiên, vì địa bàn tuyên truyền rộng, trình độ dân trí không đồng đều giữa các vùng, giữa các dân tộc, nhận thức của một số bộ phận người dân còn hạn chế, một số hủ tục lạc hậu vẫn còn tồn tại; tỷ lệ hộ nghèo người dân tộc thiểu số cao; người dân sinh sống chủ yếu ở vùng sâu, vùng xa, địa hình đi lại khó khăn nên đã ảnh hưởng tới việc triển khai thực hiện đề án giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống.

Ngoài ra, ngân sách Trung ương cấp cho tỉnh cũng chưa đảm bảo nhu cầu kinh phí theo kế hoạch được phê duyệt. Theo Báo cáo của UBND tỉnh Lai Châu, tổng nhu cầu kinh phí theo kế hoạch thực hiện Đề án giai đoạn 2015-2020 của địa phương này là 6.092 triệu đồng, tuy nhiên, đến nay mới bố trí 1.460 triệu đồng (đạt 23,97%). Việc kinh phí hạn hẹp, gián đoạn qua các năm phần nào ảnh hưởng tới việc triển khai công tác tuyên truyền cũng như thực hiện Đề án giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trên địa bàn tỉnh Lai Châu.

Quỳnh Mai