Hà Nội
23°C / 22-25°C

Mức sinh thấp và bài học "khát" nguồn nhân lực từ các nước đang phát triển

Thứ ba, 15:42 07/12/2021 | Dân số và phát triển

GiadinhNet - Đây không phải là vấn đề của riêng Việt Nam mà là vấn đề của nhiều nước trên thế giới như Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, các nước Tây Âu... Mức sinh giảm trong thời gian kéo dài dẫn đến nhiều nước thiếu nguồn lực lao động, tốc độ tăng trưởng kinh tế không đáng kể trong những năm qua.

Mối lo nhân lực sụt giảm trong khi già hóa tăng lên

Nói về những tác động của mức sinh thấp đến sự phát triereenr kinh tế - xã hội, PGS.TS Nguyễn Đức Vinh, Viện trưởng Viện Xã hội học, Viện Hàn lâm khoa học Việt Nam chia sẻ: Những năm 90 trở về trước Việt Nam có mức sinh cao, gia đình đông con, phụ nữ và xã hội phải dành rất nhiều thời gian để chăm sóc và nuôi dạy trẻ. Mức sinh quá cao là sự cản trở rất lớn về sự phát triển kinh tế, xã hội. Chính vì thế trong những năm vừa qua Việt Nam đã có những chính sách rất quyết liệt để mức sinh giảm xuống.

Ngược lại, mức sinh thấp, các gia đình có ít con, thậm chí dưới 2 con có nhiều điều kiện, thời gian, thu nhập trung bình sẽ cao hơn, đầu tư cho việc học hành và sự nghiệp sẽ tốt hơn.

Tuy nhiên, theo PGS.TS Nguyễn Đức Vinh "về lâu dài thì mức sinh thấp lại có tác động tiêu cực, bởi mức sinh quá thấp sẽ dẫn đến tình trạng già hóa dân số quá nhanh, tỷ lệ lao động trong tương lai sẽ giảm sút và tỷ lệ người già sẽ tăng". Rất nhiều vấn đề về an sinh xã hội sẽ phát sinh, thiếu lực lượng lao động, không có nguồn lực chăm sóc người cao tuổi, gây ảnh hưởng đến phát triển kinh tế xã hội.

Mức sinh thấp và bài học "khát" nguồn nhân lực từ các nước đang phát triển - Ảnh 1.

Thiếu hụt nguồn nhân lực đang là bài toán khiến nhiều quốc gia có mức sinh thấp đang phải đau đầu. Ảnh minh hoạ: Danh Lam/TTXVN


Theo chuyên gia, đây không phải là vấn đề của riêng Việt Nam mà là vấn đề của nhiều nước trên thế giới như Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, các nước Tây Âu... Mức sinh giảm trong thời gian kéo dài dẫn đến nhiều nước thiếu nguồn lực lao động, tốc độ tăng trưởng kinh tế không đáng kể trong những năm qua.

Tuy nhiên, PGS.TS Nguyễn Đức Vinh cũng nhấn mạnh sự khác biết là: Hầu hết những nước này khi mức sinh mới giảm, họ đã trở thành nước phát triển nên họ có sự tích lũy, nên hậu quả không nặng nề lắm. "Trong khi đó, Việt Nam chưa thành nước công nghiệp phát triển nhưng dân số đã già nên sẽ để lại hậu quả nặng nề về phát triển kinh tế, xã hội", PGS.TS Nguyễn Đức Vinh nói.

Trao đổi về vấn đề này, ThS Lương Quang Đảng, Vụ trưởng Vụ Tổ chức cán bộ, Tổng cục DS-KHHGĐ, Bộ Y tế cho biết: Báo cáo số liệu dân số thế giới năm 2021 của Văn phòng Tham chiếu dân số (Hoa Kỳ) công bố cho thấy, suốt 30 năm qua (1990-2020), trong số hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới thì chỉ 3 quốc gia và vùng lãnh thổ: Monaco tăng từ 1,1 con lên 1,5 con; Đức là tăng từ 1,3 con lên 1,5 con; Slovenia từ 1,5 lên 1,6 con. Sáu quốc gia và vùng lãnh thổ vẫn giữ nguyên là Pháp (1,8), Đan Mạch (1,7), Bỉ, Hà Lan (1,6) và Thụy Sỹ, Channel Islands (1,5). Như vậy, chỉ khoảng 10 quốc gia và vùng lãnh thổ có giữ nguyên hoặc tăng nhưng vẫn đều là mức sinh thấp.

Như vậy, có tới 200 quốc gia và vùng lãnh thổ đều có mức sinh giảm, bao gồm kể cả những quốc gia không can thiệp vào mức sinh hay có chính sách tăng sinh. Đó là thực tiễn 30 năm qua còn tương lai thì sao?

Các nhà nhân khẩu học của Liên hợp quốc cũng dự báo xu hướng mức sinh toàn thế giới đi xuống (phương án trung bình), bất kể khu vực, châu lục nào. Sự gia tăng nào đó chỉ mang tính "đột biến" trong quỹ đạo mức sinh chung của cả hành tinh hơn 7 tỷ người này.

Thiếu hụt lao động và mối lo "chưa giàu đã già"

Nghiên cứu về mức sinh thấp trên thế giới, ThS Lương Quang Đảng chia sẻ: Không một quốc gia và vùng lãnh thổ nào áp dụng một chính sách (tăng sinh) đơn nhất hoặc cho rằng chính sách đó là ưu việt mà phải có nhiều chính sách và tất cả các chính sách đều liên kết với nhau theo hướng khuyến khích kết hôn, hỗ trợ mang thai, sinh con, nuôi con, hỗ trợ cha mẹ, ông bà, môi trường gia đình, xã hội, nhà trường, nơi làm việc thân thiện, bình đẳng và chính sách nhập cư. Hầu như tất cả các biện pháp, chính sách can thiệp đối với mức sinh thấp đều chưa có kết quả tích cực như mong đợi. Nguyên nhân của sự thất bại chính sách cũng khó có câu trả lời rốt ráo và nhiều chính sách được lặp lại tại nhiều quốc gia. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là các quốc gia không nên hoặc không đưa ra chính sách can thiệp và thực thi những chính sách đó.

Về hiện trạng nhiều quốc gia như Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore hay các nước ở châu Âu do mức sinh thấp nên đang gặp nhiều thách thức trong vấn đề già hoá dân số, nhân lực lao động. ThS Lương Quang Đảng phân tích: Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Singapore, Châu Âu, Bắc Mỹ, một số quốc gia châu Úc nữa đều đối diện với vấn đề mức sinh thấp và dân số già. Đó như là cặp phạm trù nguyên nhân và kết quả.

Trong chương trình giao lưu trực tuyến "Mức sinh thấp, hệ lụy và giải pháp" trên trang điện tử Giadinh.net.vn, ThS Lương Quang Đảng đã phân tích về hệ lụy của mức sinh thấp ở các nước trên: "Thiếu hụt nguồn nhân lực thì vấn đề dân số già lại làm gia tăng nguồn nhân lực chăm sóc người cao tuổi. Điều đó càng làm cho những thị trường này "khát" lao động hơn".

Theo đó, một Nhật Bản "siêu già" điển hình trên thế giới, một châu Âu "già nua" chật vật vực mức sinh không thành công, một Hàn Quốc chưa vội mừng đạt mức sinh thay thế đã rớt xuống mức sinh thấp ngay sau hai năm.

Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Đức là những thị trường mà di cư lao động của nước ta đến nhiều nhất so với các thị trường khác. Bản thân những thị trường này cũng phải cạnh tranh với nhau về chính sách tiền lương, bảo hiểm, y tế, nhà ở và những ưu đãi khác để thu hút lao động. Ví dụ như Nhật Bản đã phải thay đổi chính sách visa để hút được nhiều lao động nước ngoài đến hơn.

"Điểm chung là họ đều là những quốc gia phát triển, đất nước giàu có khi đối diện với vấn đề già hóa dân số, dân số già, họ có tiềm lực kinh tế, kinh tế tri thức để thu hút lao động nước ngoài còn chúng ta và nhiều nước đang phát triển khác thì chưa giàu đã già. Đó là khác biệt và thách thức cũng nhiều hơn!" - ThS Lương Quang Đảng nhấn mạnh.

Mai Anh
Bình luận
Xem thêm bình luận
Ý kiến của bạn
Suy giảm chất lượng tinh trùng vì thói quen để điện thoại trong túi quần

Suy giảm chất lượng tinh trùng vì thói quen để điện thoại trong túi quần

Dân số và phát triển - 11 giờ trước

Thói quen thường xuyên để điện thoại trong túi quần có thể gây những ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe sinh sản, sinh lý của nam giới.

Người phụ nữ lần đầu làm mẹ ở tuổi 52

Người phụ nữ lần đầu làm mẹ ở tuổi 52

Dân số và phát triển - 1 ngày trước

Bốn năm trước, chị Hòa bắt đầu đi chữa vô sinh. Sau 2 lần làm thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) thất bại, tới lần thứ 3, chị đã được làm mẹ ở tuổi 52.

1.454 người trên trăm tuổi tiết lộ 3 bí quyết sống thọ

1.454 người trên trăm tuổi tiết lộ 3 bí quyết sống thọ

Dân số và phát triển - 1 ngày trước

Nghiên cứu dựa trên những người đặc biệt sống thọ ở Trung Quốc đã tiết lộ 3 lựa chọn lối sống cần thiết nếu bạn hy vọng được đón sinh nhật tuổi 100.

Thích ứng với già hóa dân số qua mô hình liên thế hệ tự giúp nhau

Thích ứng với già hóa dân số qua mô hình liên thế hệ tự giúp nhau

Dân số và phát triển - 1 ngày trước

GĐXH - Nhân rộng mô hình Câu lạc bộ Liên thế hệ tự giúp nhau, qua đó góp phần chăm sóc và phát huy vai trò của người cao tuổi trong gia đình và xã hội… được xem là một trong những giải pháp thích ứng với già hóa dân số nhanh trong giai đoạn hiện nay.

Polyp tử cung có ảnh hưởng đến khả năng sinh sản?

Polyp tử cung có ảnh hưởng đến khả năng sinh sản?

Dân số và phát triển - 3 ngày trước

Đa số các trường hợp polyp tử cung là lành tính nhưng bệnh có ảnh hưởng đến khả năng sinh sản của người phụ nữ. Cần làm gì để phát hiện sớm polyp tử cung?

Nam giới suy giảm ham muốn tình dục do đâu?

Nam giới suy giảm ham muốn tình dục do đâu?

Dân số và phát triển - 4 ngày trước

Suy giảm ham muốn tình dục có thể là dấu hiệu cảnh báo của một số bệnh lý liên quan đến tinh hoàn hoặc cũng có thể do lối sống kém khoa học gây ra.

Chồng xét nghiệm ADN, phát hiện sự thật về con gái từ hành động lạ của vợ

Chồng xét nghiệm ADN, phát hiện sự thật về con gái từ hành động lạ của vợ

Dân số và phát triển - 4 ngày trước

Sau khi biết vợ ngoại tình, người chồng lập tức đi xét nghiệm ADN của các con. Kết quả giám định cho thấy đứa trẻ anh yêu nhất không phải là con ruột.

Nâng chất lượng dân số bằng đẩy mạnh khám sức khoẻ tiền hôn nhân

Nâng chất lượng dân số bằng đẩy mạnh khám sức khoẻ tiền hôn nhân

Dân số và phát triển - 5 ngày trước

Hà Nội đẩy mạnh tư vấn khám sức khoẻ tiền hôn nhân, tầm soát 4 loại bệnh, tật bẩm sinh phổ biến cho phụ nữ mang thai; tầm soát 5 loại bệnh, tật bẩm sinh phổ biến trẻ sơ sinh...

Khám tầm soát, sàng lọc trước sinh miễn phí cho phụ nữ mang thai người dân tộc thiểu số

Khám tầm soát, sàng lọc trước sinh miễn phí cho phụ nữ mang thai người dân tộc thiểu số

Dân số và phát triển - 5 ngày trước

GĐXH - Ngày 19/6, Trung tâm Y tế huyện Chư Sê (tỉnh Gia Lai) tổ chức khám tầm soát, sàng lọc trước sinh cho 60 phụ nữ mang thai là đồng bào dân tộc thiểu số tại 15 thôn, làng đặc biệt khó khăn ở huyện Chư Sê.

9 cách tăng tiết sữa mẹ một cách tự nhiên

9 cách tăng tiết sữa mẹ một cách tự nhiên

Dân số và phát triển - 6 ngày trước

Nhiều mẹ có thể sản xuất đủ sữa mẹ để nuôi con nhưng có một số mẹ lại gặp khó khăn trong việc tiết sữa. Vậy làm cách nào để tăng tiết sữa mẹ giúp mẹ đủ sữa để nuôi con dễ dàng và khỏe mạnh?

Top