Nghệ nhân Nhã nhạc cung đình cuối cùng của triều Nguyễn: Ký ức xưa lộng lẫy
GiadinhNet - Đã bước sang tuổi "xưa nay hiếm", những nốt nhạc du dương của nghệ nhân cuối cùng của triều Nguyễn vẫn không bao giờ tắt.
 |
|
Cụ Thi có thể chơi được nhiều nhạc cụ |
Cụ kể: "Học nghề ni gian khổ lắm, để thuộc một nốt nhạc, phách,... người có năng khiếu thì cũng phải mất một ngày, ai mà kém thì 2 - 3 ngày. Sau đó, lại luyện đi luyện lại cho thuần thục mới đi diễn. Họ đã bỏ tiền ra thuê mình diễn thì mình phải diễn thật chu đáo. Điều cấm kỵ nhất của một nghệ nhân khi lên sân khấu không được quên lời, quên nhạc,... Để đạt đến trình độ "nghệ nhân" giỏi ngoài lòng kiên trì, chịu khó thì người chơi nhạc cũng phải có năng khiếu bẩm sinh và có những sáng tác "kiệt xuất".
Khi đã thành thạo các thể loại nhạc và có thể chơi bất cứ mọi nhạc cụ nào, hễ có ai mời đi diễn là sẵn sàng lên đường. Cụ Thi tâm sự: "Gia đình tôi lúc ấy đã chọn nghề kèn, trống để mưu sinh. Hàng ngày bố con đi diễn khắp nơi, tối về lại luyện tập, sáng tác những tác phẩm mới. Trước khi đi ngủ, cũng phải nhẩm lời cho thuộc, hoặc có hôm trời rét căm căm đang nằm trong chăn cứ phân vân nốt nhạc mình luyện chưa thạo cũng phải trườn dậy để tập cho bằng được khi đó mới ngủ ngon giấc".
Trình độ của cụ ngày càng đạt đến độ "siêu phàm", tiếng tăm "lẫy lừng" về "cụ Thi kèn, trống" vang xa khắp mọi miền. Trong một lần đến biểu diễn cho nội thần nhà vua ở cung An Định, tiếng đàn, tiếng sáo của cụ biểu diễn với vở “Tam Quốc”, “Lưu Bình - Dương Lễ”,... âm thanh, lời ca thật ngọt ngào, sâu lắng đã chinh phục được các quan triều Nguyễn. Nhận thấy được khả năng chơi đàn "xuất chúng", nên cụ đã được mời gia nhập vào đội nhạc cụ Hòa Thanh (thuộc Chánh ban nhạc cung đình).
Cụ Thi cho biết: "Đội nhạc Hòa Thanh bao gồm các nhạc cụ dân tộc như: đàn tam, tỳ, nhị, nguyệt, kèn bóp, sáo và các bộ gõ như trống bảng,... chỉ phục vụ cho nhà vua trong các dịp lễ, tết, như đăng quang, vạn thọ, triệu miếu, chúc tuổi Hoàng Thái Hậu (mẹ của Vua Bảo Đại),... Thời Bảo Đại khi văn hóa phương Tây du nhập vào nước ta thì tôi có thể thổi được kèn Sexsophonne, Clarinet, Sáo bạc Flute,... nên triều đình rất trọng dụng".
Khi đã vào đội nhạc trong triều đình, người nghệ nhân chỉ chú tâm vào công việc của mình, phải tập luyện các làn điệu, nốt nhạc thuần thục và nghi lễ ở trong cung. Từ ăn uống cho đến sinh hoạt,... cũng phải giữ lễ. Đặc biệt nghệ nhân luôn trong trang phục chỉnh tề, áo dài, đầu quấn khăn đen,... theo một quy cách nhất định khi đứng biểu diễn cho vua xem.
"Vào trong cung đình mọi quy tắc rất khắt khe, đội biểu diễn thì phải đứng ngay hàng, thẳng lối, khi đang diễn mà bị kiến, muỗi chích cũng cố mà chịu đau, không được cử động. Bất cứ thời gian, ngày hay đêm nếu vua yêu cầu thì ban nhạc phải sẵn sàng có mặt ngay để biểu diễn", Cụ Thi nhớ lại.
Cụ Thi có nhớ lại lúc mới vào cung: "Vua Bảo Đại rất thích nghe các làn điệu ca hò Huế, có hôm vua ngồi nghe say sưa. Cả đội nhạc cứ chơi làn điệu này đến làn điệu khác, dù ban nhạc đói bụng cồn cào hoa cả mắt, chân tay rũ rời mà không một ai dám kêu ca, cứ thế mà chơi cho tận khuya".
Theo đánh giá của UNESCO, " trong các thể loại nhạc cổ truyền thống ở Việt Nam, chỉ có Nhã nhạc đạt tầm vóc quốc gia". Cụ Thi, nhạc công cuối cùng trong đội nhạc triều nguyễn là nhân chứng sống biểu diễn lại những bản nhạc cung đình cho khách trong và ngoài nước thưởng thức.
Với niềm đam mê học hỏi, sự khổ luyện qua nhiều năm tháng, cộng với quá trình diễn tấu, truyền thụ vốn tinh hoa âm nhạc cho thế hệ trẻ, Nghệ nhân Lữ Hữu Thi đã tích lũy cho mình một bề dày nghệ thuật, góp phần vào việc bảo tồn, xây dựng và phát triển loại hình âm nhạc cung đình Huế và nghệ thuật ca Huế.
Đã bước sang tuổi "xưa nay hiếm", những nốt nhạc du dương của nghệ nhân cuối cùng của triều Nguyễn vẫn không bao giờ tắt. Ngọn lửa đam mê vẫn cứ âm ỉ chảy trong tâm hồn nghệ nhân "kiệt xuất" và tài ba này.
 |
|
Cụ Lữ Hữu Thi, nhạc công cuối cùng của triều Nguyễn. Ảnh: T.G |
|
Nhã nhạc cung đình Huế được UNECO công nhận là "Kiệt tác truyền khẩu và phi vật thể nhân loại" vào năm 2003. Theo đánh giá của UNESCO " trong các thể loại nhạc cổ truyền thống ở Việt Nam, thì có Nhã nhạc đạt tầm vóc quốc gia". Cụ Thi, nhạc công cuối cùng trong đội nhạc triều nguyễn là nhân chứng sống biểu diễn lại những bản nhạc cung đình cho khách trong và ngoài nước thưởng thức. |
Cụ Thi cho biết: "Đến bây giờ, nghề Nhã nhạc đã trải qua 4 thế hệ. Nhã nhạc đối với gia đình tôi như chảy trong huyết cảm rồi. Từ đời cha, cho đến đời con, đời cháu, đời chắt. Vừa sống vì nghề nhưng cũng là giữ không để nghề thất truyền đi".
Anh Lữ Hữu Minh (con trai cả) hiện đang trong đội nhạc công Nhã nhạc cung đình Huế (thuộc Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô) cho biết: "Lúc lên 5 tuổi đã được bố tui dạy nhạc, do có gien di truyền nên tôi học rất nhanh. Do có các nhạc cụ và các bản nhạc bố để lại, nên 10 anh em đều theo nghề bố hết. Đến bây giờ con, cháu, chắt đã thành lập một đội nhạc phục vụ các ngày lễ, tết,... trong xã nói riêng và cả tỉnh nói chung".
Trong ngôi nhà nhỏ ấy, hàng ngày vẫn vang lên tiếng đàn, tiếng trống, tiếng nhị,... Ngồi sum vầy bên cụ là những đứa chắt vẫn đang hăng say tập luyện từng nốt nhạc, từng điệu hò vọng cổ,... Cụ tỉ mỉ sửa từng âm điệu sai, rồi bày nốt này âm vực cao, nốt kia âm vực thấp... Có những hôm thời tiết nắng ấm sức khỏe cho phép, cụ lại được mời đến nhà hát Duyệt Thị Đường để dạy cho các nghệ nhân ở Nhà hát.
Cụ Thi chia sẻ: "Tuổi tôi đã cao, nhưng tôi còn sức khỏe thì tôi truyền lại cho con cho cháu,... để giữ lại nghề không bị mai một. Tôi là người trong đội Nhã nhạc cung đình duy nhất đến nay còn sống. Nếu như không truyền lại cho thế hệ trẻ thì Nhã nhạc sẽ biến mất".
Có thể nói, nghệ nhân Lữ Hữu Thi là người đã trực tiếp giữ được hồn cho Nhã nhạc cung đình. Bởi chính cụ là người đã có nhiều đóng góp để Nhã nhạc cunh đình Huế vẫn luôn giữ mãi được tinh hoa mà nó vốn có. Tâm huyết vì nghề mà cụ đã truyền lại cho thế hệ trẻ, để đến khi cụ nhắm mắt xuôi tay "dòng máu Nhã nhạc" vẫn cứ chảy mãi không bao giờ ngừng.
Ông Trương Tuấn Hải, Giám đốc Nhà hát Nghệ thuật truyền thống cung đình Huế, cho hay: "Cụ Lữ Hữu Thi là nhân chứng sống còn sót lại của triều Nguyễn. Mặc dầu tuổi đã cao nhưng cụ vẫn miệt mài truyền Nhã nhạc lại cho thế hệ trẻ. Ban nghệ thuật truyền thống Huế đang dự thảo hồ sơ để đề nghị phong tặng nghệ sĩ ưu tú cho cụ".
Hai du khách mắc kẹt trong thang máy khách sạn ở Sầm Sơn
Thời sự - 45 phút trướcĐang di chuyển, chiếc thang máy tại một khách sạn ở Sầm Sơn (Thanh Hóa) bất ngờ gặp sự cố dừng đột ngột khiến 2 du khách mắc kẹt bên trong
Hà Nội: Hoàn thành Vành đai 4 vào tháng 9/2026
Thời sự - 1 giờ trướcGĐXH - Phấn đấu hoàn thành đoạn đường song hành Vành đai 4 qua địa bàn Hà Nội vào tháng 9/2026, sớm khoảng 3 tháng so với yêu cầu.
Tài xế ở Hà Nội vừa bị xử phạt 67 triệu đồng vì một lỗi rất nguy hiểm
Thời sự - 2 giờ trướcLực lượng CSGT đã ra hiệu lệnh yêu cầu dừng phương tiện để kiểm tra. Tuy nhiên, lái xe không chấp hành mà tăng tốc bỏ chạy.
Từ 1/7: Thay đổi cách tra cứu phạt nguội khi đăng kiểm xe
Thời sự - 3 giờ trướcGĐXH - Từ ngày 1/7/2026, việc kiểm tra thông tin phương tiện vi phạm khi thực hiện đăng kiểm sẽ được thực hiện thống nhất trên hệ thống quản lý của Cục Đăng kiểm Việt Nam. Quy định mới được kỳ vọng sẽ rút ngắn thủ tục, nâng cao tính minh bạch và tạo thuận lợi cho cả người dân lẫn doanh nghiệp.
Sét đánh gây cháy rừng phòng hộ ở Ninh Bình, hơn 200 người căng mình dập lửa
Thời sự - 4 giờ trướcGĐXH - Đám cháy rừng phòng hộ trên núi Cao San, phường Tam Chúc (Ninh Bình) bùng phát do sét đánh, sau đó tái cháy vào sáng 28/6. Hơn 200 người cùng nhiều phương tiện được huy động để khống chế ngọn lửa.
Miền Bắc sẽ đón không khí lạnh đầu mùa vào tháng 10
Thời sự - 5 giờ trướcGĐXH - Trung tâm Khí tượng Thủy văn đã đưa ra nhận định thời điểm không khí lạnh có thể xuất hiện và dự báo về mùa mưa bão năm nay.
Phẫn nộ cảnh con dâu đánh, chửi mẹ chồng già yếu ở Quảng Ninh
Pháp luật - 6 giờ trướcĐoạn clip ghi cảnh người phụ nữ liên tục chửi bới, hành hung mẹ chồng già yếu, không còn khả năng phản kháng, khiến nhiều người phẫn nộ.
135 người ở Hà Tĩnh bị mời làm việc vì tương tác với trang phản động
Xã hội - 6 giờ trướcGĐXH - Qua xác minh, công an xác định 135 người từ năm 2020 đến nay tham gia tương tác, bình luận nội dung tiêu cực trên các trang mạng phản động của Lê Trung Khoa, Nguyễn Văn Đài.
Đâm vào xe đầu kéo dừng bên đường, hai vợ chồng thương vong
Xã hội - 7 giờ trướcGĐXH - Vụ tai nạn giao thông nghiêm trọng giữa xe tải và xe đầu kéo xảy ra trên địa bàn Hà Tĩnh khiến hai vợ chồng thương vong, hai phương tiện hư hỏng.
Công an điều tra vụ khách nước ngoài tử vong trước cửa khách sạn ở TPHCM
Pháp luật - 8 giờ trướcNgười dân nghe tiếng động mạnh trước một khách sạn ở khu dân cư Việt - Sing, TPHCM rồi phát hiện một người đàn ông nước ngoài tử vong.
Công an truy tìm cô gái đi xe máy nghi gây tai nạn bỏ chạy
Thời sựSau khi xảy ra tai nạn, người điều khiển xe máy đã không xuống cứu nạn nhân mà tiếp tục phóng xe bỏ chạy khiến dư luận phẫn nộ. Công an xã Quỳnh Anh (Nghệ An) đã phát thông báo tìm kiếm người gây ra tai nạn nói trên để xác minh làm rõ.
