Nghệ nhân Nhã nhạc cung đình cuối cùng của triều Nguyễn: Ký ức xưa lộng lẫy
GiadinhNet - Đã bước sang tuổi "xưa nay hiếm", những nốt nhạc du dương của nghệ nhân cuối cùng của triều Nguyễn vẫn không bao giờ tắt.
 |
|
Cụ Thi có thể chơi được nhiều nhạc cụ |
Cụ kể: "Học nghề ni gian khổ lắm, để thuộc một nốt nhạc, phách,... người có năng khiếu thì cũng phải mất một ngày, ai mà kém thì 2 - 3 ngày. Sau đó, lại luyện đi luyện lại cho thuần thục mới đi diễn. Họ đã bỏ tiền ra thuê mình diễn thì mình phải diễn thật chu đáo. Điều cấm kỵ nhất của một nghệ nhân khi lên sân khấu không được quên lời, quên nhạc,... Để đạt đến trình độ "nghệ nhân" giỏi ngoài lòng kiên trì, chịu khó thì người chơi nhạc cũng phải có năng khiếu bẩm sinh và có những sáng tác "kiệt xuất".
Khi đã thành thạo các thể loại nhạc và có thể chơi bất cứ mọi nhạc cụ nào, hễ có ai mời đi diễn là sẵn sàng lên đường. Cụ Thi tâm sự: "Gia đình tôi lúc ấy đã chọn nghề kèn, trống để mưu sinh. Hàng ngày bố con đi diễn khắp nơi, tối về lại luyện tập, sáng tác những tác phẩm mới. Trước khi đi ngủ, cũng phải nhẩm lời cho thuộc, hoặc có hôm trời rét căm căm đang nằm trong chăn cứ phân vân nốt nhạc mình luyện chưa thạo cũng phải trườn dậy để tập cho bằng được khi đó mới ngủ ngon giấc".
Trình độ của cụ ngày càng đạt đến độ "siêu phàm", tiếng tăm "lẫy lừng" về "cụ Thi kèn, trống" vang xa khắp mọi miền. Trong một lần đến biểu diễn cho nội thần nhà vua ở cung An Định, tiếng đàn, tiếng sáo của cụ biểu diễn với vở “Tam Quốc”, “Lưu Bình - Dương Lễ”,... âm thanh, lời ca thật ngọt ngào, sâu lắng đã chinh phục được các quan triều Nguyễn. Nhận thấy được khả năng chơi đàn "xuất chúng", nên cụ đã được mời gia nhập vào đội nhạc cụ Hòa Thanh (thuộc Chánh ban nhạc cung đình).
Cụ Thi cho biết: "Đội nhạc Hòa Thanh bao gồm các nhạc cụ dân tộc như: đàn tam, tỳ, nhị, nguyệt, kèn bóp, sáo và các bộ gõ như trống bảng,... chỉ phục vụ cho nhà vua trong các dịp lễ, tết, như đăng quang, vạn thọ, triệu miếu, chúc tuổi Hoàng Thái Hậu (mẹ của Vua Bảo Đại),... Thời Bảo Đại khi văn hóa phương Tây du nhập vào nước ta thì tôi có thể thổi được kèn Sexsophonne, Clarinet, Sáo bạc Flute,... nên triều đình rất trọng dụng".
Khi đã vào đội nhạc trong triều đình, người nghệ nhân chỉ chú tâm vào công việc của mình, phải tập luyện các làn điệu, nốt nhạc thuần thục và nghi lễ ở trong cung. Từ ăn uống cho đến sinh hoạt,... cũng phải giữ lễ. Đặc biệt nghệ nhân luôn trong trang phục chỉnh tề, áo dài, đầu quấn khăn đen,... theo một quy cách nhất định khi đứng biểu diễn cho vua xem.
"Vào trong cung đình mọi quy tắc rất khắt khe, đội biểu diễn thì phải đứng ngay hàng, thẳng lối, khi đang diễn mà bị kiến, muỗi chích cũng cố mà chịu đau, không được cử động. Bất cứ thời gian, ngày hay đêm nếu vua yêu cầu thì ban nhạc phải sẵn sàng có mặt ngay để biểu diễn", Cụ Thi nhớ lại.
Cụ Thi có nhớ lại lúc mới vào cung: "Vua Bảo Đại rất thích nghe các làn điệu ca hò Huế, có hôm vua ngồi nghe say sưa. Cả đội nhạc cứ chơi làn điệu này đến làn điệu khác, dù ban nhạc đói bụng cồn cào hoa cả mắt, chân tay rũ rời mà không một ai dám kêu ca, cứ thế mà chơi cho tận khuya".
Theo đánh giá của UNESCO, " trong các thể loại nhạc cổ truyền thống ở Việt Nam, chỉ có Nhã nhạc đạt tầm vóc quốc gia". Cụ Thi, nhạc công cuối cùng trong đội nhạc triều nguyễn là nhân chứng sống biểu diễn lại những bản nhạc cung đình cho khách trong và ngoài nước thưởng thức.
Với niềm đam mê học hỏi, sự khổ luyện qua nhiều năm tháng, cộng với quá trình diễn tấu, truyền thụ vốn tinh hoa âm nhạc cho thế hệ trẻ, Nghệ nhân Lữ Hữu Thi đã tích lũy cho mình một bề dày nghệ thuật, góp phần vào việc bảo tồn, xây dựng và phát triển loại hình âm nhạc cung đình Huế và nghệ thuật ca Huế.
Đã bước sang tuổi "xưa nay hiếm", những nốt nhạc du dương của nghệ nhân cuối cùng của triều Nguyễn vẫn không bao giờ tắt. Ngọn lửa đam mê vẫn cứ âm ỉ chảy trong tâm hồn nghệ nhân "kiệt xuất" và tài ba này.
 |
|
Cụ Lữ Hữu Thi, nhạc công cuối cùng của triều Nguyễn. Ảnh: T.G |
|
Nhã nhạc cung đình Huế được UNECO công nhận là "Kiệt tác truyền khẩu và phi vật thể nhân loại" vào năm 2003. Theo đánh giá của UNESCO " trong các thể loại nhạc cổ truyền thống ở Việt Nam, thì có Nhã nhạc đạt tầm vóc quốc gia". Cụ Thi, nhạc công cuối cùng trong đội nhạc triều nguyễn là nhân chứng sống biểu diễn lại những bản nhạc cung đình cho khách trong và ngoài nước thưởng thức. |
Cụ Thi cho biết: "Đến bây giờ, nghề Nhã nhạc đã trải qua 4 thế hệ. Nhã nhạc đối với gia đình tôi như chảy trong huyết cảm rồi. Từ đời cha, cho đến đời con, đời cháu, đời chắt. Vừa sống vì nghề nhưng cũng là giữ không để nghề thất truyền đi".
Anh Lữ Hữu Minh (con trai cả) hiện đang trong đội nhạc công Nhã nhạc cung đình Huế (thuộc Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô) cho biết: "Lúc lên 5 tuổi đã được bố tui dạy nhạc, do có gien di truyền nên tôi học rất nhanh. Do có các nhạc cụ và các bản nhạc bố để lại, nên 10 anh em đều theo nghề bố hết. Đến bây giờ con, cháu, chắt đã thành lập một đội nhạc phục vụ các ngày lễ, tết,... trong xã nói riêng và cả tỉnh nói chung".
Trong ngôi nhà nhỏ ấy, hàng ngày vẫn vang lên tiếng đàn, tiếng trống, tiếng nhị,... Ngồi sum vầy bên cụ là những đứa chắt vẫn đang hăng say tập luyện từng nốt nhạc, từng điệu hò vọng cổ,... Cụ tỉ mỉ sửa từng âm điệu sai, rồi bày nốt này âm vực cao, nốt kia âm vực thấp... Có những hôm thời tiết nắng ấm sức khỏe cho phép, cụ lại được mời đến nhà hát Duyệt Thị Đường để dạy cho các nghệ nhân ở Nhà hát.
Cụ Thi chia sẻ: "Tuổi tôi đã cao, nhưng tôi còn sức khỏe thì tôi truyền lại cho con cho cháu,... để giữ lại nghề không bị mai một. Tôi là người trong đội Nhã nhạc cung đình duy nhất đến nay còn sống. Nếu như không truyền lại cho thế hệ trẻ thì Nhã nhạc sẽ biến mất".
Có thể nói, nghệ nhân Lữ Hữu Thi là người đã trực tiếp giữ được hồn cho Nhã nhạc cung đình. Bởi chính cụ là người đã có nhiều đóng góp để Nhã nhạc cunh đình Huế vẫn luôn giữ mãi được tinh hoa mà nó vốn có. Tâm huyết vì nghề mà cụ đã truyền lại cho thế hệ trẻ, để đến khi cụ nhắm mắt xuôi tay "dòng máu Nhã nhạc" vẫn cứ chảy mãi không bao giờ ngừng.
Ông Trương Tuấn Hải, Giám đốc Nhà hát Nghệ thuật truyền thống cung đình Huế, cho hay: "Cụ Lữ Hữu Thi là nhân chứng sống còn sót lại của triều Nguyễn. Mặc dầu tuổi đã cao nhưng cụ vẫn miệt mài truyền Nhã nhạc lại cho thế hệ trẻ. Ban nghệ thuật truyền thống Huế đang dự thảo hồ sơ để đề nghị phong tặng nghệ sĩ ưu tú cho cụ".
Hà Nội: Bắt giữ 7 đối tượng chủ chốt của Công ty Sky Media về hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản
Pháp luật - 3 phút trướcGĐXH - Công an thành phố Hà Nội vừa tiến hành điều tra, bắt giữ ổ nhóm lừa đảo tại Công ty Sky Media dưới hình thức lôi kéo người dân mua điện thoại giá cao để chiếm đoạt tài sản.
Tài khoản người phụ nữ SN 1960 bị trừ hơn 20,5 triệu nhưng tiền không đến cửa hàng xe máy: Chi tiết đáng ngờ từ 2 thanh niên đi xem phòng trọ
Thời sự - 1 giờ trướcNgười phụ nữ nhờ 2 thanh niên lạ thao tác chuyển khoản giúp mua xe máy đã bị chiếm đoạt hơn 20,5 triệu đồng, nhưng Công an nhanh chóng truy tìm, buộc đối tượng trả lại toàn bộ số tiền.
Từ miếng thịt 'lạ' tại Trường Mầm non Hòa Bình ở Thái Nguyên: Đơn vị cung ứng thực phẩm dần hé lộ?
Thời sự - 2 giờ trướcGĐXH - Đơn vị cung cấp thực phẩm đã được chỉ rõ, quy trình tiếp nhận được khẳng định “đúng chuẩn”, nhưng thực tế phát sinh ngoài quy trình từ việc mang thịt đi xay nhờ, đến nghi vấn chất lượng đang đặt ra nhiều câu hỏi về lỗ hổng trong kiểm soát an toàn thực phẩm tại Trường Mầm non Hòa Bình (xã Văn Lăng, tỉnh Thái Nguyên).
Cảnh báo nguy cơ vi phạm pháp luật từ ‘cơn sốt’ săn lùng cây muội hồng
Pháp luật - 3 giờ trướcGĐXH – Người dân bất chấp nguy hiểm treo mình trên những vách đá săn lùng cây muội hồng. Lực lượng chức năng cảnh báo đây là hành vi vi phạm pháp luật, có thể bị xử phạt nặng hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.
Người lao động có được nghỉ 9 ngày dịp lễ 30/4 - 1/5?
Đời sống - 4 giờ trướcGĐXH - Lãnh đạo Bộ Nội vụ cho biết, không có chủ trương hoán đổi nghỉ 9 ngày dịp lễ 30/4 – 1/5.
Hà Nội: Phường Chương Mỹ nói gì về vụ 300 tấn thịt lợn bệnh bị tuồn vào trường học trên địa bàn
Đời sống - 7 giờ trướcGĐXH - Ngay sau khi đường dây tiêu thụ hơn 300 tấn thịt lợn bệnh của Công ty Cường Phát bị phanh phui, một danh sách gồm nhiều trường học được cho là có liên quan đang lan truyền chóng mặt trên mạng xã hội, trong đó có 6 trường tại phường Chương Mỹ (TP Hà Nội).
Vì sao Bộ Xây dựng đề nghị Hà Nội chưa vội triển khai sân bay phía Nam?
Thời sự - 7 giờ trướcGĐXH - Ngày 03/4, Bộ Xây dựng vừa có văn bản phản hồi UBND TP Hà Nội liên quan đến định hướng quy hoạch sân bay thứ hai của Thủ đô, đồng thời đề nghị thành phố rà soát lại quy hoạch hệ thống đường sắt nhằm bảo đảm tính đồng bộ, tránh chồng chéo trong đầu tư hạ tầng.
Bắt cụ bà sinh năm 1959 cùng nam thanh niên 2002 phá két sắt trộm 195 triệu đồng
Pháp luật - 7 giờ trướcGĐXH - Công an TP Hà Nội đã bắt giữ được 2 đối tượng trộm cắp là Nguyễn Văn Sơn (SN 2002) và Đinh Thị Hải (SN 1959) cùng trú tại xã Đan Phượng để điều tra hành vi trộm cắp tài sản.
3 khung giờ sinh mang 'mệnh an yên': Phụ nữ sinh ra đã có phúc khí, gia đạo êm ấm
Đời sống - 9 giờ trướcGĐXH - Những cô gái sinh vào các khung giờ đặc biệt thường mang trong mình khí chất riêng, dễ gặp thuận lợi trong cuộc sống và có hậu vận bình an.
Sau Rằm tháng 2 Âm lịch, vận đỏ gọi tên 3 con giáp: Cung Tài Bạch mở, tiền tài tăng vọt
Đời sống - 11 giờ trướcGĐXH - Sau Rằm tháng 2 Âm lịch, khi tiết trời dần ấm áp và vận khí chuyển mình, một số con giáp bắt đầu cảm nhận rõ rệt sự thay đổi trong công việc và tài chính.
Đáp ứng điều kiện này mới được tham gia thi sát hạch bằng lái xe năm 2026
Đời sốngGĐXH - Thi sát hạch bằng lái xe là kỳ thi nhằm đánh giá năng lực và kỹ năng lái xe của học viên trước khi được cấp giấy phép lái xe. Để được tham gia thi sát hạch bằng lái xe cần đáp ứng điều kiện gì?
