Người vợ “tuổi cháu” kể gì về danh họa Nguyễn Tư Nghiêm?

Vợ chồng họa sĩ Nguyễn Tư Nghiêm – Thu Giang (ảnh nhân vật cung cấp).

Mang tiếng “tư hữu” gia tài của chồng

Gương mặt thông minh, thanh thoát nhưng luôn vương vất nỗi buồn sâu thẳm là ấn tượng đầu tiên khi chúng tôi gặp họa sĩ Thu Giang tại căn nhà 90B2 phố Trần Hưng Đạo (Hoàn Kiếm, Hà Nội), nơi gia đình nhà văn Nguyễn Tuân từng sống, nay thành không gian lưu niệm. Trước khi đến gặp bà, chúng tôi đã nghe không ít lời “cảnh báo” về độ khó tính, khắt khe của bà Thu Giang. Danh họa Nguyễn Tư Nghiêm qua đời chưa đầy một tháng, người phụ nữ ấy không giấu được nỗi buồn đau, trống trải trong ánh mắt. Bà trải lòng, người ta không ưa bà vì cho rằng từ ngày bà bước vào cuộc đời họa sĩ Nguyễn Tư Nghiêm đã trở thành rào cản với các mối quan hệ của ông vì “vợ gì mà toàn… tiếp khách thay chồng”. Thậm chí, thị phi đời sống còn gán cho bà “tội danh” phong tỏa những tác phẩm của chồng làm… của riêng.

“Tôi đã từng xót xa lắm, nhưng khi cái tâm của mình trong sáng, ngay thẳng thì phó mặc thôi. Người thân, bạn bè lắm lúc cứ băn khoăn nhìn tôi mong manh, yếu đuối thế này sao chống đỡ được miệng đời. Ngẫm lại, đâu phải khi tôi đến với ông Nghiêm mới có thị phi. Thị phi đã bắt đầu từ lúc tôi lấy người chồng đầu tiên, rồi đổ vỡ, bước vào cuộc hôn nhân thứ hai… Ngay cả lúc chính mình đã thoát khỏi tham - sân - si, thì thị phi vẫn chưa dừng lại”, họa sĩ Thu Giang tâm sự.

Được mệnh danh là bậc thầy hội họa nhưng họa sĩ Nguyễn Tư Nghiêm lại quá ngây thơ trước cuộc đời. Có lần, ông cầm USD ra đầu phố chỉ để mua vài cái bánh mì mà không nhận lại tiền thừa. Ông cặm cụi vẽ tranh nhưng hễ có ai đến xin là cho hết… Từ ngày bà Thu Giang về sống cùng, một thế giới gọn ghẽ, bình yên luôn hiện hữu trong ngôi nhà. Hơn 20 năm làm vợ họa sĩ Nguyễn Tư Nghiêm, nhờ tài vun vén, bà Thu Giang đã sưu tập được kho tàng tranh cho chồng lên tới hơn 300 bức. Với bà, đó là di sản không của riêng ai mà thuộc về thế hệ mai sau. Ngày chồng bà chưa qua đời, họ vẫn xưng “anh – em” rất ngọt. Bà tâm sự, nếu chỉ đơn thuần là tình yêu đôi lứa, chắc ông đã không sống cùng bà cho đến hơi thở cuối cùng và bà cũng không tựa vào đời ông ở quãng tuổi xế chiều, mỏi mòn đau đớn, trải nghiệm.

Trước khi nên duyên với bà Thu Giang, họa sĩ Nguyễn Tư Nghiêm sống độc thân, thỉnh thoảng cũng thấp thoáng “bóng hồng” qua lại nhưng không ai đủ sức hút để thay đổi cuộc đời ông. Người trong giới đồn đại, ông sợ khi gắn bó với người phụ nữ nào đó mà họ không hiểu công việc sáng tạo nghệ thuật của mình sẽ “dâu bể một gia tài”. Bà Thu Giang thì khác. Bà nên duyên với “chú Nghiêm” – bạn của cha mình - nên cách bà trân quý tác phẩm nghệ thuật của chồng cũng như bà từng nâng niu gia tài của cụ Nguyễn. Cuộc đời ngang trái lắm thay, không bị tiếng “phá” gia tài tranh của chồng thì lại bị nghi ngờ “tư hữu”. Nhưng thực sự, nếu người phụ nữ ấy chỉ ôm ấp tham vọng tư hữu gia tài của chồng thì sao có thể chạm tới trái tim người đàn ông đã trải nghiệm gần hết cuộc đời?

“Ma lực” của một người phụ nữ…

Khi đã chán chê bàn tán về cuộc hôn nhân “kì lạ” của vợ chồng họa sĩ Nguyễn Tư Nghiêm thì dư luận lại đặt câu hỏi về sức hút từ người vợ duy nhất của ông. Một người phụ nữ thế nào mới trở thành người duy nhất trong 7 người con được cố nhà văn Nguyễn Tuân giao lại gia tài nghệ thuật và đến họa sĩ Nguyễn Tư Nghiêm, không phải chỉ khi ông qua đời mà ngay khi họ chung sống, ông cũng đã rất mực tin tưởng và gửi trọn gia tài cho vợ.

Sinh ra trong gia đình nổi tiếng, bà Thu Giang tốt nghiệp ngành mỹ thuật. Bà tự nhận, cả cuộc đời bà như “đứa trẻ lên ba” trước cái bóng cổ thụ là cha mình. Thời điểm bà khủng hoảng nhất là lúc cuộc hôn nhân thứ hai đổ vỡ, nhà văn Nguyễn Tuân qua đời. Gửi lại đứa con trai cho mẹ, bà “thân gái dặm trường”, vật lộn trong cuộc mưu sinh giữa đất Sài Gòn.

Khi trở về Hà Nội với nhiều “vết thương” lòng cũng là lúc bà Thu Giang gặp lại bạn của cha mình. Khi ấy, “chú Nghiêm” gần 70 tuổi, sống độc thân trong căn nhà dăm mét vuông trên phố Nguyễn Thái Học. Hai người bắt đầu lương duyên qua những bức tranh họa sĩ Nguyễn Tư Nghiêm vẽ chân dung bà Thu Giang cùng lời ngỏ ý: “Cháu có thể ở lại ngoài này được không?”. “Ban đầu tôi đã từ chối: Cháu ở ngoài này làm gì? Nhưng ông ấy mở lời chia sẻ về tâm nguyện làm bảo tàng tư nhân và khuyên tôi cứ chịu khó đi, ông sẽ có trách nhiệm. Theo thời gian, đến khi chuyển về sống với nhau, chính tôi cũng không hiểu có nên gọi đó là tình yêu. Chỉ biết, trong mối lương duyên ấy, phần nhiều là sự bao dung”, họa sĩ Thu Giang chia sẻ.

Cho đến thời điểm hiện tại, họa sĩ Thu Giang là người phụ nữ duy nhất ở Việt Nam làm Giám đốc hai bảo tàng tư nhân: Bảo tàng nhà văn Nguyễn Tuân và Bảo tàng tranh Nguyễn Tư Nghiêm. Công việc bận rộn, nhưng họa sĩ Thu Giang có nguyên tắc giờ giấc khá khắt khe: Nửa ngày cho công việc, nửa ngày cho gia đình. Bây giờ, căn phòng trống trải chỉ còn lại một mình, đôi lúc gặp lại nỗi buồn, mi mắt bà cụp xuống rất nhanh nhưng tuyệt nhiên không khóc.

Thùy Phương