Nuôi mèo có thể thay đổi bộ não của bạn và cả của mèo: Khoa học tiết lộ bí mật đằng sau mối liên kết đặc biệt này

Mèo từ lâu đã được xem là những sinh vật độc lập, lạnh lùng và đôi khi "khó hiểu". Nhưng theo các nhà khoa học, mối quan hệ giữa con người và mèo thực ra sâu sắc hơn chúng ta vẫn nghĩ, thậm chí nó có thể làm thay đổi hoạt động hóa học trong não của cả hai phía. Thứ "sợi dây vô hình" kết nối ấy chính là oxytocin, hay còn gọi là hormone tình yêu.

Oxytocin vốn nổi tiếng với vai trò gắn kết giữa mẹ và con, giữa những người bạn thân thiết hay các cặp đôi yêu nhau. Khi bạn ôm ai đó mà mình yêu quý, não sẽ tiết ra oxytocin giúp xoa dịu căng thẳng, tạo cảm giác tin tưởng và an toàn. Giờ đây, các nghiên cứu chỉ ra rằng quá trình tương tự cũng xảy ra khi chúng ta âu yếm thú cưng, đặc biệt là với mèo loài vật vốn được xem là "khó gần".

Một loạt nghiên cứu gần đây cho thấy oxytocin không chỉ đóng vai trò then chốt trong các mối quan hệ giữa người với người, mà còn trong sự gắn bó giữa con người và động vật.

Vào năm 2005, các nhà khoa học từng chứng minh rằng việc tăng oxytocin khiến con người trở nên dễ tin tưởng hơn trong các thử nghiệm về tài chính. Còn với động vật, hormone này cũng giúp điều hòa cảm xúc, giảm căng thẳng và kích hoạt hệ thần kinh phó giao cảm, hệ thống chịu trách nhiệm cho trạng thái thư giãn của cơ thể.

Trước đây, các nghiên cứu chủ yếu tập trung vào mối liên kết giữa chó và người, một mối quan hệ có thể thấy rõ ràng qua những cái liếm, ánh mắt trìu mến hay niềm vui sướng khi chủ trở về. Cả hai cùng giải phóng oxytocin, tạo nên một "vòng phản hồi cảm xúc" mạnh mẽ. Tuy nhiên, với mèo, mọi chuyện tinh tế hơn nhiều.

Khác với chó, mèo hiếm khi biểu lộ cảm xúc công khai. Nhưng điều đó không có nghĩa là chúng không yêu quý chủ nhân của mình. Nghiên cứu tại Nhật Bản vào năm 2021 đã ghi nhận rằng chỉ vài phút vuốt ve hoặc nói chuyện nhẹ nhàng với mèo cũng đủ làm tăng oxytocin trong nước bọt của người. Những người tham gia thí nghiệm đều cảm thấy thư giãn, ấm áp và gần gũi hơn, tương tự như khi họ ôm người thân.

Đến đầu năm 2025, một nhóm nghiên cứu khác đi sâu hơn vào việc đo oxytocin của cả mèo và chủ trong 15 phút tương tác tại nhà. Kết quả rất rõ ràng: khi sự tiếp xúc diễn ra tự nhiên và thoải mái, chẳng hạn như mèo chủ động ngồi lên đùi hoặc cọ đầu vào người, nồng độ oxytocin ở cả hai đều tăng lên đáng kể. Ngược lại, nếu mèo bị ép ôm ấp hoặc tỏ ra căng thẳng, mức oxytocin lại giảm mạnh.

Điều đó cho thấy một sự thật đơn giản nhưng quan trọng: mối quan hệ giữa người và mèo chỉ bền chặt khi có sự tôn trọng lẫn nhau. Mèo, dù nhỏ bé, vẫn cần được "cho không gian" và quyền lựa chọn tương tác theo cách của riêng mình. Khi cảm thấy an toàn, chúng sẽ đáp lại bằng sự gắn bó thật sự, được đo bằng chính sự thay đổi trong hóa học thần kinh của não bộ.

Những chú mèo thân thiện và tin tưởng chủ thường biểu hiện bằng những hành vi nhỏ bé: chớp mắt chậm rãi, kêu "gừ gừ" khi được vuốt ve hay nằm cạnh mà không cần quá nhiều đụng chạm. Đó chính là ngôn ngữ của lòng tin. Tiếng gừ gừ tần số thấp của mèo thậm chí còn được chứng minh là có tác dụng giảm nhịp tim, huyết áp và hormone gây căng thẳng cortisol ở người, nhờ vào chính oxytocin, thứ chất trung gian của sự dịu dàng ấy.

Còn với mèo, việc được vuốt ve và nghe giọng nói nhẹ nhàng từ chủ nhân cũng có tác dụng tương tự: giúp chúng bình tĩnh, giảm sợ hãi và tăng cảm giác an toàn. Về lâu dài, sự trao đổi oxytocin đều đặn này tạo nên một mối liên kết sinh học thật sự giữa hai loài, chứ không chỉ là mối quan hệ tình cảm đơn thuần.

Tuy nhiên, các nhà khoa học cũng lưu ý rằng mức độ phản ứng của mèo thường khiêm tốn hơn so với chó. Trong một thí nghiệm năm 2016, nồng độ oxytocin của chó tăng trung bình tới 57% sau 10 phút chơi đùa với chủ, trong khi ở mèo chỉ khoảng 12%. Điều này phản ánh sự khác biệt trong quá trình tiến hóa.

Chó là loài sống theo bầy đàn, được con người thuần hóa để làm bạn đồng hành nên chúng gần như "lập trình sẵn" để tương tác, tìm kiếm ánh mắt và cái vuốt ve của chủ. Mèo thì khác: chúng tiến hóa từ những kẻ săn mồi đơn độc, nên ít khi phụ thuộc vào cảm xúc tập thể. Nhưng chính vì thế, khi một con mèo tin tưởng bạn, đó là sự lựa chọn thật sự - một dạng gắn kết hiếm hoi và có giá trị.

Các nhà khoa học nhận định, tình bạn giữa mèo và người có thể mang lại những lợi ích tâm lý to lớn, đặc biệt với những người sống một mình hoặc đang chịu áp lực. Việc chăm sóc và nhận lại tình cảm từ mèo (dù chỉ qua một ánh nhìn hay tiếng rừ rừ nhỏ) có thể giúp con người giảm lo âu, cải thiện tâm trạng và chống trầm cảm, tương tự như tác dụng của các mối quan hệ xã hội lành mạnh.

Vì vậy, lần tới khi mèo của bạn chớp mắt chậm rãi hoặc nhẹ nhàng leo lên đùi bạn, hãy hiểu rằng đằng sau những cử chỉ tưởng chừng nhỏ bé ấy là một phản ứng sinh học mạnh mẽ đang diễn ra trong cả hai bộ não. Oxytocin - "hormone của tình yêu" đang hoạt động, giúp gắn kết bạn với sinh vật ấy theo cách mà khoa học chỉ mới bắt đầu khám phá hết.