Phụ nữ nhiễm HIV mới ngày càng tăng: Bất bình đẳng giới là nguyên nhân quan trọng

Theo Cục Phòng, chống HIV/AIDS (Bộ Y tế), phụ nữ chiếm tới 30% tổng số các ca nhiễm được ghi nhận vào năm 2010 trong khi trước năm 2005, tỉ lệ này chỉ dưới 15%. Ước tính, đến năm 2012, có khoảng 77.000 phụ nữ có H tại Việt Nam.

 

Những thông tin này được đưa ra trong Hội thảo các bên liên quan về Giới và HIV do USAID (Cơ quan phát triển quốc tế tại Hoa Kỳ), Liên Hợp Quốc tại Việt Nam và PACT đồng tổ chức ngày 11/5 vừa qua.

 

Tăng cường truyền thông phòng chống HIV/AIDS là góp phần nâng cao chất lượng giống nòi. Ảnh: Chí Cường

 

Gánh nặng "kép"

Cách đây 4 năm, cứ 3  nam thì có 1 nữ sống chung với HIV (tỷ lệ 3:1). Đến nay, các dấu hiệu cho thấy đang có sự gia tăng tỷ lệ nhiễm mới trong nhóm phụ nữ. Theo đó, năm 2012, tỷ lệ này ước đạt 2,6:1.

Một trong những nhân tố khiến cho khoảng cách này ngày càng thu hẹp lại đó là sự lây truyền từ nam giới sang bạn tình thường xuyên của họ.

N.T.B - một thai phụ người Thái Bình, đang mang trong mình căn bệnh thế kỷ. Khi nhận tin "sét đánh" này, chị sắp lên bàn đẻ. Còn chồng chị đang ở giai đoạn cuối cùng của AIDS. Thế nhưng, "tôi vẫn phải "đi làm và làm mọi thứ" cho chồng và con của mình", chị B. chia sẻ.

Cũng có chồng đang ở giai đoạn cuối căn bệnh này và bản thân đang rất ốm yếu, dặt dẹo, chị Y. (Thái Nguyên) bị bố mẹ chồng bắt phải nghỉ việc để chăm sóc chồng. Mặc dù, theo chị, gia đình vẫn có những người khác có thể đảm nhiệm công việc chăm sóc đó.

Y. và B. là 2 trường hợp tiêu biểu cho những bất hạnh mà người phụ nữ có chồng nhiễm H. Khi HIV xâm nhập vào từng ngõ ngách của xã hội, những người như hai phụ nữ trên sẽ phải chịu một gánh nặng "kép" không cân xứng: Bất kể nguồn lây bệnh từ đâu, họ vừa là người bị phân biệt đối xử dù đã bị lây nhiễm; vừa phải hi sinh mình để trở thành những người chăm sóc cho những người thân khác bị nhiễm. Tỷ lệ này, theo báo cáo tại Hội thảo, đạt 75%, bao gồm cả những người vợ, người mẹ...

 

Bất bình đẳng giới tồn tại ở nhiều dạng

Bà Khuất Thị Hải Oanh - Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ sáng kiến phát triển cộng đồng (SCDI) chia sẻ: Một nghiên cứu do Trung tâm thực hiện trên 2.600 người có H. cho thấy, gánh nặng rất lớn của người phụ nữ: Một nửa số phụ nữ có H. có chồng bị chết. Khoảng 70% nhiễm H. đang phải chịu trách nhiệm nuôi dưỡng chồng, con, hoặc cả những người thân trong gia đình. Tỷ lệ này lớn hơn nhiều so với tỷ lệ nam giới có H. "Trong bất cứ trường hợp nào, dù chị ấy ốm cùng, hay ốm sau người chồng, đều phải thực hiện "chuẩn mực giới" trong xã hội và gia đình Việt Nam - như thể họ được sinh ra, được đào tạo để chăm sóc người khác", bà Hải Oanh nhấn mạnh.

Còn theo Điều phối mạng lưới người sống chung với HIV phía Nam thuộc mạng lưới quốc gia những người sống chung với HIV (thuộc Liên hiệp các hội khoa học  kỹ thuật Việt Nam VUSTA - bà Huỳnh Như Thanh Huyền: Hiếm khi có những chương trình dành cho nam giới nhằm nâng cao nhận thức, tư vấn đầy đủ về giới, bình đẳng giới và HIV. "Ngay như chương trình tư vấn và dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con ở một người phụ nữ có H, trên thực tế, tư vấn mang thai an toàn, tiếp cận các dịch vụ hầu như nghiêng về phụ nữ nhiều hơn là chồng hoặc bạn tình. Điều này vô tình trở thành là gánh nặng trách nhiệm của nữ giới", bà Thanh Huyền nói.

"Sự không bằng nhau về quyền lực còn được thể hiện ở khả năng thương thuyết trong quan hệ tình dục của người phụ nữ rất yếu" - ông Vũ Mạnh Lợi (Viện Khoa học Xã hội Việt Nam) khẳng định. Quan niệm phổ biến trong xã hội vẫn mặc định rằng: Phụ nữ chịu trách nhiệm về biện pháp tránh thai, nhưng họ lại không được thương thuyết về các vấn đề kế hoạch hóa gia đình, sức khỏe sinh sản. Thậm chí, vẫn còn những phụ nữ đã lập gia đình có tư tưởng coi sự thiếu chung thủy, quan hệ ngoài luồng của các ông chồng là điều bình thường (?!).

 

Nhu cầu được tư vấn, chăm sóc

Các nghiên cứu tại Hội thảo cũng cho thấy, nhu cầu quan trọng của chị em phụ nữ nhiễm H là được chăm sóc sức khỏe sinh sản. Tuy nhiên, theo bà Trần Thị Lan Anh, Phó Giám đốc Trung tâm Phát triển sức khỏe cộng đồng: Kết quả khảo sát ban đầu trên 300 phụ nữ nhiễm H tại Hải Phòng và TP HCM mới nhất cho thấy, nếu chất lượng dịch vụ, kỹ năng tư vấn  tại các cơ sở chăm sóc sức khỏe sinh sản tăng lên, kín đáo, riêng biệt hơn, thì số chị em phụ nữ có H đến tiếp cận các dịch vụ sinh sản rất lớn.

Chuyên gia của UNFPA, ông Phạm Nguyên Bằng cho hay, bất bình đẳng giới còn là nguyên nhân sâu xa cho một vấn đề xã hội đang rốt ráo quan tâm: Đó là mất cân bằng giới tính khi sinh. Về chất lượng dịch vụ và tư vấn hỗ trợ liên quan đến HIV/AIDS, theo ông Bằng là đã có sự thay đổi lớn. "Theo một cuộc khảo sát của chúng tôi ở Quảng Ninh cho thấy, đã 3- 4 năm nay không có một đứa trẻ nào được sinh ra từ người mẹ nhiễm H mà lại bị H, đó là điều đáng mừng", ông Bằng nói.

 

“Cùng tham gia vào phòng, chống HIV cũng như phòng, chống kỳ thị đối với phụ nữ, tạo điều kiện cho họ được tiếp cận với các dịch vụ chăm sóc sức khỏe tốt hơn, đó vừa là trách nhiệm, vừa là quyền lợi của nam giới”.                                                      Ông Vũ Mạnh Lợi, Viện Khoa học Xã hội Việt Nam   “Những phụ nữ sống với HIV cũng có những quyền như các phụ nữ khác và quyền của họ cần phải được tôn trọng. Để giải quyết vấn đề này, cần giải quyết các vấn đề về thể chế. Trong Nghị định Chính phủ số 12/2003/NĐ-CP ngày 12 tháng 2 năm 2003 về sinh con theo phương pháp khoa học nêu rõ cấm áp dụng các hỗ trợ sinh sản đối với người có HIV, còn Luật phòng chống HIV/AIDS (2006) thì qui định người sống với HIV có quyền tiếp cận đầy đủ đến các dịch vụ về sức khỏe sinh sản và sức khỏe tình dục”.   Bà Khuất Thị Hải Oanh, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ sáng kiến phát triển cộng đồng

Võ Thu