Thứ kỳ lạ đang trồi lên từ lòng đất, làm biến dạng một lục địa

Các nhà khoa học đã phát hiện ra sự hiện diện đáng sợ của Siêu chùm châu Phi, một cột đá nóng khổng lồ đang trồi lên từ lòng đất và làm biến dạng phần phía Đông lục địa này theo cách bất ngờ.

Từ lâu, chúng ta đã biết châu Phi đang thay đổi nhanh chóng. Các đới tách giãn hiện hữu cho thấy lục địa này đang biến dạng, sẽ sớm tách rời trong tương lai.

Nhưng một nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí khoa học Geophysical Research Letters cho thấy "kịch bản" của cuộc chia tách này phức tạp và đáng kinh ngạc hơn nhiều những gì chúng ta từng hình dung.

Trong nhiều thập kỷ, các nhà khoa học đã dự đoán phần lớn sự biến dạng trong các vùng đứt gãy sẽ xảy ra vuông góc với hướng đứt gãy, về cơ bản là kéo lớp vỏ Trái đất ra xa nhau theo chiều ngang, như cách mà hệ thống đứt gãy Đông Phi vận hành.

Nhưng các phép đo GPS dài hạn đã tiết lộ một điều khó hiểu: Một số phần của khu vực cũng đang dịch chuyển song song với chính vết nứt.

Phó giáo sư D. Sarah Stamps, nhà địa vật lý từ Trường Khoa học Virginia Tech (Mỹ), đồng tác giả, cho biết Siêu chùm châu Phi (African Superplume) chính là thủ phạm.

Không chỉ trồi lên từ lòng đất, cột đá nóng này còn tạo ra một luồng chảy hướng về phía Bắc bên dưới thạch quyển, âm thầm kéo các mảng lục địa đi theo nó.

Không chỉ vậy, một nghiên cứu độc lập khác được công bố trên tạp chí khoa học Journal of Geophysical Research: Solid Earth cho thấy quá trình biến dạng phức tạp của châu Phi còn có sự tham gia của các khối vỏ Trái Đất nhỏ, gọi là các vi mảng, đang xoay chuyển một cách độc lập ngay trong lòng đới tách giãn.

Trong đó vi mảng Victoria, một thực thể địa chất nằm kẹt giữa nhánh phía Đông và phía Tây của Hệ thống đứt gãy Đông Phi, đang xoay ngược chiều kim đồng hồ với tốc độ khoảng 0,0583 độ mỗi triệu năm.

Sự xoay chuyển này tạo ra một hiệu ứng kỳ lạ: Trong khi phần lớn biến dạng tập trung dọc theo các cạnh của vi mảng - nơi các vết nứt trượt với tốc độ khoảng 1,8 đến 2,2 mm mỗi năm - thì phần lõi bên trong của nó vẫn duy trì được sự ổn định đáng ngạc nhiên.

Kết hợp lại, các "thế lực ngầm" nói trên cho thấy châu Phi không đơn thuần bị chia tách bởi một vài vết nứt, mà đang trải qua một cuộc tái cấu trúc lục địa đầy phức tạp.