Tiết lộ về bản nhạc dài đúng… 21 phát đại bác

 

Theo lời nhà thơ, họa sĩ Văn Thao, người con trai trưởng của cố nhạc sĩ Văn Cao thì “hai bài hát này sẽ vẽ thêm một nét mới vào chân dung âm nhạc của Văn Cao”. Đó là bài “Dưới ngọn cờ giải phóng” - sáng tác năm 1962 và “Ta đi làm con suối” - sáng tác khoảng năm 1973-1974.

Nói về lý do hai tác phẩm này không được công bố lúc sinh thời nhạc sĩ Văn Cao, họa sĩ Văn Thao cho biết: “Ca khúc “Ta đi làm con suối” bố tôi viết theo “đơn đặt hàng” của hãng phim tài liệu làm về những người công nhân vùng mỏ Quảng Ninh. Nhưng khi bộ phim hoàn thành và mang đi kiểm duyệt thì ca khúc của bố tôi không được phép sử dụng. Lý do có lẽ là vì vụ “Nhân Văn - Giai Phẩm”. Nhiều tác phẩm hội họa, minh họa của bố tôi trong giai đoạn đó cũng không dám ký tên thật mà phải ký bút danh là “Văn”. Ca khúc “Dưới ngọn cờ giải phóng” cũng vì lý do này mà không được phổ biến. Đó là điều rất đáng tiếc vì ca từ của ca khúc rất hay, được viết trong giai đoạn đất nước bị chia cắt, miền Nam vẫn còn trong chiến tranh. Chính vì vậy mà ca từ của nó rất thúc giục lòng người, như Tiến quân ca vậy: “Tiến lên cầm chắc súng trên đường dài/nửa Tổ quốc ta mặt trời lên/Thanh niên ơi, Việt Nam thống nhất còn chờ bàn tay thanh niên/ Mùa xuân vĩnh viễn tiến theo cờ giải phóng trên đường dài…”. Là những tác phẩm tâm huyết của cha mình, suốt nhiều năm qua, gia đình tôi đã giữ gìn cẩn thận, chờ có dịp ý nghĩa sẽ công bố”.

Và dịp trọng đại ấy được gia đình lựa chọn đúng sự kiện kỷ niệm 90 năm ngày sinh của cố nhạc sĩ Văn Cao. Đêm nhạc mang tính kỷ niệm nhiều hơn là tính thương mại. Ở đó, họa sĩ Văn Thao sẽ đóng vai trò là người dẫn chuyện (cùng với MC Lê Anh). Bằng sự gần gũi cũng như hiểu biết về sự nghiệp của cha mình, họa sĩ Văn Thao sẽ công bố nhiều câu chuyện thú vị đằng sau những di cảo của nhạc sĩ Văn Cao, những tình tiết ít người biết về “Tiến quân ca” từ khi nó chưa trở thành Quốc ca cho đến những “thăng trầm” trong quá trình ca khúc được lựa chọn làm bản hùng ca đại diện cho đất nước.

Một trong những thú vị được con trai trưởng của nhạc sĩ Văn Cao tiết lộ, đó là đoạn dạo nhạc mở đầu của Tiến quân ca: “Khi sáng tác ca khúc này, bố tôi không nghĩ nó sẽ trở thành Quốc ca mà chỉ tâm niệm ca khúc này mang tính cổ động, như một hiệu kèn thúc giục đoàn quân cách mạng tiến lên. Cho nên ca từ mới ngắn gọn, dễ hát, dễ thuộc. Giai điệu cũng giống như một tiếng cồng, nên đoạn đầu được viết ngân dài: “Đoàn… quân Việt Minh đi”. Khi Cách mạng Tháng Tám thành công, Bác Hồ đã chọn Tiến quân ca làm Quốc ca, ca từ được sửa thành “Đoàn quân Việt Nam đi”. Nhịp điệu của chữ “đoàn” cũng không ngân dài nữa mà được nhạc sĩ Đinh Ngọc Liên rút gọn lại”. Sau này, con trai thứ hai của nhạc sĩ Văn Cao là nhà văn Nghiêm Bằng còn cho biết một sự trùng hợp thú vị, đó là sự sửa chữa về nhạc và ca từ của Quốc ca lại vừa vặn với 21 phát đại bác diễn ra trong ngày đầu tiên Quốc ca được vang lên ở Quảng trường Ba Đình.

Tuy nhiên, không phải sự sửa chữa nào cũng được nhạc sĩ Văn Cao hài lòng như thế. “Một số câu chữ được sửa lại không thực sự làm cha tôi vừa ý, nhưng biết làm sao được vì khi trở thành Quốc ca thì nó không còn là tác phẩm của riêng nhạc sĩ nữa”, nhà văn Nghiêm Bằng nói.

Trong đêm nhạc tới đây (diễn ra vào tối 22/11 tại Cung Văn hóa Hữu nghị Việt Xô, Hà Nội), họa sĩ Văn Thao sẽ lần đầu tiên nói về quá trình sửa chữa lời từ ca khúc Tiến quân ca đến Quốc ca. Cùng với đó, thay vì trình diễn bản Quốc ca đã trở nên quen thuộc với công chúng, gia đình nhạc sĩ sẽ để Dàn nhạc hợp xướng và ca sĩ Ánh Tuyết biểu diễn “Tiến quân ca” bản nguyên thủy. Khán giả sẽ được hiểu rõ hơn về Quốc ca ngày nay đã từng được “nâng lên đặt xuống” sửa từng nốt, từng chữ như thế nào.

 

Trong ca khúc bất hủ được chọn làm Quốc ca, trước khi được biết là “Đoàn quân Việt Nam đi, chung lòng cứu quốc…”, Tiến quân ca từng được viết dựa vào hoàn cảnh khi đó là “Đoàn quân Việt Minh đi/Sao vàng phấp phới/Dắt giống nòi quê hương qua nơi lầm than…”. Đoạn cuối cùng: “Chí trai là nơi đây ước nguyền” cũng được Ban sửa chữa Quốc ca đổi lại: “Nước non Việt Nam ta vững bền”.