Triển khai Nghị quyết số 20-NQ/TW: Đổi mới mạnh mẽ y tế cơ sở

Với tỷ lệ gần 80% dân số sống ở nông thôn, y tế cơ sở càng đóng vai trò quan trọng, góp phần tăng khả năng tiếp cận của người dân đối với dịch vụ y tế ngay tại cơ sở, bảo đảm công bằng trong chăm sóc sức khoẻ và giảm thấp nhất chi phí cho người dân.

Mạng lưới chăm sóc sức khoẻ rộng khắp

Theo thống kê, đến nay mạng lưới y tế trong cả nước đã có gần 14.000 cơ sở từ tuyến Trung ương - tỉnh/thành - huyện/quận - xã/phường, trong đó, y tế cơ sở có gần 12.000 đơn vị. Hiện nay 99,4% số xã có nhà, trạm y tế (0,6% số xã còn lại chưa có cơ sở riêng phải nhờ cơ sở khác); 98,2% số trạm y tế có nữ hộ sinh hoặc y sĩ sản nhi; 74,3% số thôn, bản, tổ dân phố có nhân viên y tế hoạt động. Khoảng 80% số trạm y tế xã thực hiện khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế, thí điểm quản lý một số bệnh mạn tính như: hen, tăng huyết áp, đái tháo đường...

Với sự có mặt của bác sĩ tại hơn 78,5% số xã trong toàn quốc, y tế là ngành đầu tiên đã đưa cán bộ có trình độ đại học về nông thôn, tạo sự chuyển biến mới về y tế cơ sở, đặc biệt là chất lượng chuyên môn. Nhờ đó, hoạt động chăm sóc sức khỏe ban đầu cho người dân được triển khai thường xuyên, rộng khắp, được các tổ chức quốc tế đánh giá cao.

Dù vậy, cùng với sự phát triển kinh tế xã hội, nhu cầu chăm sóc sức khỏe người dân, nhất là khám, chữa bệnh sẽ đòi hỏi ở mức cao hơn. Ngoài ra, việc đổi mới cơ chế quản lý, cơ chế tài chính, hệ thống y tế cơ sở (tuyến huyện, xã) như hiện nay cũng đã bộc lộ những hạn chế (về cơ sở vật chất thiếu thốn, trình độ chuyên môn của cán bộ y tế, cơ chế và danh mục chi trả BHYT, nguồn lực được cấp để hoạt động…).

Hơn nữa, ngành Y tế cũng đang tiến tới quản lý sức khỏe toàn dân, chăm sóc sức khỏe một cách liên tục và suốt đời, mô hình y tế cơ sở tiếp cận khám, phát hiện, điều trị từng ca bệnh đơn lẻ sẽ không còn phù hợp. Những yếu tố đó đòi hỏi phải có sự đột phá trong giải pháp phát triển y tế cơ sở.

Để mọi người dân đều được quản lý, chăm sóc sức khỏe, Nghị quyết số 20-NQ/TW về tăng cường công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới xác định y tế cơ sở vẫn là nền tảng để thực hiện vai trò là tuyến đầu trong phòng bệnh, chăm sóc sức khỏe cũng như sàng lọc, phát hiện sớm và kiểm soát bệnh tật.

Giải pháp cấp thiết và lâu dài

Nghị quyết đã đề ra nhiều giải pháp vừa mang tính cấp thiết vừa mang tính lâu dài. Đó là việc tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước, phát huy sự tham gia của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các đoàn thể chính trị - xã hội và của toàn xã hội trong bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân. Thực hiện đồng bộ các giải pháp nâng cao sức khỏe nhân dân; nâng cao năng lực phòng, chống dịch bệnh gắn với đổi mới y tế cơ sở.

GS.TS Nguyễn Thanh Long, Thứ trưởng Y tế cho rằng, ngành y tế cần làm tốt việc quản lý toàn diện người bệnh để người dân được tư vấn, theo dõi sức khỏe liên tục, suốt đời và điều trị khi cần thiết. Chính vì vậy, nhiệm vụ của trạm y tế không phải chỉ tập trung và ưu tiên cho việc khám và điều trị các ca bệnh riêng lẻ hoặc chỉ giải quyết các ổ dịch khi có dịch xảy ra như trước đây. Nhiệm vụ y tế xã là triển khai các nhiệm vụ phòng bệnh ngay từ cấp độ "0", nghĩa là dự phòng các yếu tố nguy cơ.

Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thanh Long thăm một bệnh nhi đang điều trị tại Trung tâm y tế xã Đạ Sar, huyện Lạc Dương, Lâm Đồng. Ảnh: V.Thu

Y tế cơ sở cần ưu tiên việc quản lý sức khỏe người dân để làm sao người dân được tư vấn và thực hiện phòng bệnh tốt nhất, nếu có bệnh thì được phát hiện sớm nhất và đến cơ sở y tế phù hợp để điều trị kịp thời. Trong thời điểm hiện nay cũng như giai đoạn tới, ngoài việc tập trung giải quyết các bệnh truyền nhiễm thì các bệnh không lây nhiễm, các bệnh mãn tính, các bệnh liên quan đến lối sống, các hoạt động nâng cao sức khỏe là hết sức cần thiết và y tế tuyến xã đóng vai trò rất quan trọng. Quan điểm mới là không tách rời các nhiệm vụ điều trị và dự phòng tại tuyến cơ sở mà chung “khái niệm” chăm sóc sức khỏe ban đầu cho người dân.

Đổi mới hoạt động của y tế cơ sở để mọi người dân được theo dõi, tư vấn, khám sức khỏe, quản lý các bệnh không lây nhiễm... theo nguyên lý y học gia đình, do trạm y tế xã và bác sĩ gia đình thực hiện. Cơ sở y tế nắm được tình hình sức khỏe, bệnh tật của từng người dân cho nên sẽ làm tốt hơn công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu; người dân được khám sức khỏe, tư vấn về bệnh tật, về các giải pháp phòng bệnh, được khám, phát hiện sớm bệnh, thực hiện được nguyên lý “phòng bệnh hơn chữa bệnh”. Làm tốt việc theo dõi, quản lý sức khỏe thì chắc chắn sức khỏe của người dân sẽ được nâng lên, giảm tỷ lệ mắc bệnh, hoặc nếu có bệnh sẽ được phát hiện sớm, giảm chi phí điều trị, về lâu dài sẽ góp phần quan trọng giảm tình trạng quá tải cho các bệnh viện tuyến trên, giảm chi phí quỹ bảo hiểm y tế.

Ði liền với đó là việc thống nhất trong thực hiện tổ chức, quản lý y tế tuyến xã theo Nghị định 117/2014/NÐ-CP của Chính phủ về y tế xã, phường, thị trấn theo hướng trạm y tế trực thuộc trung tâm y tế huyện và cán bộ làm việc tại trạm là viên chức; chú trọng việc luân chuyển, điều phối cán bộ giữa các tuyến làm việc tại trạm y tế xã để người dân được tiếp cận với cán bộ y tế có năng lực mà không nhất thiết 100% số trạm y tế xã có bác sĩ.

Ðồng thời cần đổi mới toàn diện cơ chế đầu tư tài chính cho trạm y tế xã. Mới đây, Bộ Y tế đã ban hành gói dịch vụ y tế cơ bản tạo điều kiện thuận lợi để y tế cơ sở thực hiện khám chữa bệnh, chăm sóc sức khoẻ nhân dân, tạo sự công bằng trong tiếp cận dịch vụ y tế, giảm mức chi tiền túi của nhân dân cho chăm sóc sức khoẻ.

Ngoài ra, theo Đề án Phát triển y tế cơ sở trong tình hình được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt ngày 5/12/2016, đã đưa ra mục tiêu đến năm 2025: 100% số trạm y tế xã có đủ điều kiện khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế và thực hiện được đầy đủ các nội dung của chăm sóc sức khỏe ban đầu, thực hiện được tối thiểu 90% danh mục dịch vụ kỹ thuật của tuyến xã; 100% số trung tâm y tế huyện thực hiện được tối thiểu 90% danh mục dịch vụ kỹ thuật của tuyến huyện; 100% số xã đạt Tiêu chí quốc gia về y tế xã; 100% số dân được quản lý, theo dõi sức khỏe.

Việc thực hiện được các mục tiêu của Đề án này chính là một trong những bước đi cụ thể góp phần thực hiện thắng lợi các mục tiêu Nghị quyết số 20-NQ/TW đặt ra.

Quỳnh An