Áp lực phải thành công sớm của giới trẻ hiện nay

"Mở Facebook, Tiktok hay Threads lên, mình thấy các bạn bằng tuổi mình đã mua nhà, mua xe, có bạn đã khởi nghiệp riêng và ổn định tài chính từ rất trẻ. Nhìn lại mình, vẫn đang loay hoay với việc học, chưa rõ đam mê là gì, thấy bản thân vô cùng nhỏ bé và chậm chạp", Minh Anh chia sẻ.

Trước hết là sức ép từ kinh tế số - nơi những cơ hội làm giàu nhanh chóng khiến sự kiên trì dần bị thay thế bởi tư duy tốc độ. Trong guồng quay ấy người trẻ luôn sống

trong tâm thế phải bứt phá ngay lập tức nếu không muốn bị coi là kẻ lỗi thời. Áp lực này càng trở nên nặng nề hơn dưới sự tác động của mạng xã hội, nơi những thuật toán chỉ ưu tiên hiển thị những lát cắt rực rỡ nhất của người khác.

Khánh Linh (23 tuổi - sống và làm việc tại Hà Nội) cho biết khác với áp lực từ sự hào nhoáng của mạng xã hội, sức ép đôi khi lại đến từ những điều bình dị nhất.

"Mỗi lần gọi điện về, mẹ thường hay kể anh nhà bác nọ vừa đi làm đã gửi tiền về xây nhà. Điều mình sợ nhất mỗi khi về quê là cảnh hàng xóm tụ họp rồi hỏi: 'Lương tháng được bao nhiêu?', 'Thưởng Tết có được vài chục triệu không?'. Mẹ chỉ biết cười trừ vì mình vẫn đang loay hoay với những tháng lương đầu tiên chỉ đủ tiền trọ. Mình thấy tấm bằng đại học bỗng chốc nặng như một món nợ phải trả bằng tiền bạc ngay lập tức", Linh tâm sự.

Mặt tối của áp lực tác động đến sức khỏe tinh thần của giới trẻ

Ở góc độ tích cực, áp lực này có thể thúc đẩy giới trẻ bước ra khỏi vùng an toàn để rèn luyện tính kỷ luật và học hỏi các kỹ năng trong cuộc sống. Chúng ta không thể phủ nhận rằng áp lực ở một liều lượng vừa đủ là chất xúc tác tuyệt vời. Nó thúc đẩy sự sáng tạo, tính chủ động và tinh thần dám nghĩ dám làm của giới trẻ. Nhiều dự án khởi nghiệp đột phá đã ra đời từ chính khát khao khẳng định mình ấy.

Tuy nhiên, mặt trái của xu hướng này chính là "cái bẫy so sánh", nơi thành công chỉ được đo lường bằng các giá trị vật chất hào nhoáng. Việc quá mải mê chạy theo thành tích của người khác dễ dẫn đến tình trạng kiệt quệ tinh thần, khiến hệ thống tâm lý của chúng ta bị lỗi và tự động "tắt máy" giống như một thiết bị quá tải. Thay vì vội vã về đích, mỗi cá nhân nên học cách điều phối lộ trình riêng của mình, hiểu rằng những đóng góp giá trị cho cộng đồng đôi khi còn mang lại sự vinh danh quý giá hơn cả những con số trên tài khoản.

Áp lực thành công ở giới trẻ hiện nay vận hành như một "vòng lặp độc hại" giữa kỳ vọng xã hội và sự tự chỉ trích cá nhân. Sự bùng nổ của các hình mẫu thành công sớm trên không gian mạng đã thiết lập nên những hệ quy chiếu lệch lạc, khiến người trẻ mặc định coi tài sản và danh hiệu là thước đo duy nhất cho giá trị tự thân.

Về mặt cơ chế, việc mải miết chạy theo tiêu chuẩn thành công của xã hội không chỉ dẫn đến tình trạng kiệt sức (burnout) mà còn đẩy nhiều người vào vòng xoáy của rối loạn lo âu, trầm cảm do nỗi sợ thất bại và tâm lý so sánh cực đoan. Nghiêm trọng hơn, sự ám ảnh về những tiêu chuẩn xã hội vay mượn khiến giới trẻ rơi vào khủng hoảng bản sắc, mất kết nối với giá trị cốt lõi và luôn hoài nghi năng lực bản thân. Khi thời gian dành cho các mối quan hệ xã hội bị hy sinh để đổi lấy sự thăng tiến, người trẻ dễ rơi vào trạng thái cô độc trên hành trình của chính mình.

Do đó, nếu không tách biệt được giá trị con người khỏi những con số tăng trưởng, giới trẻ sẽ mãi mắc kẹt trong cơn khủng hoảng bản sắc, tiêu tốn sức khỏe tinh thần cho một cuộc đua không có vạch đích thực sự.

Làm thế nào để vượt qua áp lực và tránh kiệt sức?