Áp lực phải thành công sớm của giới trẻ hiện nay
GĐXH - Trong một xã hội đề cao tốc độ, việc đạt được thành tựu trước tuổi 30 đã trở thành một "thước đo chuẩn mực". Áp lực thành công sớm đang tác động mạnh mẽ đến sức khỏe tinh thần của giới trẻ hiện nay.
Những áp lực vô hình
Dạo một vòng quanh các nền tảng mạng xã hội như Facebook hay Tiktok, không khó để bắt gặp những dòng thông báo: "Sở hữu căn nhà đầu tiên ở tuổi 22" hay "Giám đốc điều hành tuổi 25". Những thông tin này vô tình tạo nên một thực trạng tâm lý phổ biến cho giới trẻ: "Áp lực thành công sớm".
Minh Anh (22 tuổi, sinh viên năm cuối trường Đại học Phương Đông) là một gương mặt điển hình cho thế hệ "chưa ra trường đã lo... hưu non". Thay vì hào hứng chuẩn bị cho lễ tốt nghiệp, Minh Anh lại thường xuyên thức trắng đêm với nỗi lo âu về việc "không kịp thành công".
"Mở Facebook, Tiktok hay Threads lên, mình thấy các bạn bằng tuổi mình đã mua nhà, mua xe, có bạn đã khởi nghiệp riêng và ổn định tài chính từ rất trẻ. Nhìn lại mình, vẫn đang loay hoay với việc học, chưa rõ đam mê là gì, thấy bản thân vô cùng nhỏ bé và chậm chạp", Minh Anh chia sẻ.
Minh Anh với những nỗi lo "nhỏ bé và chậm chạp". Ảnh: Hồng Thắm
Trước hết là sức ép từ kinh tế số - nơi những cơ hội làm giàu nhanh chóng khiến sự kiên trì dần bị thay thế bởi tư duy tốc độ. Trong guồng quay ấy người trẻ luôn sống
trong tâm thế phải bứt phá ngay lập tức nếu không muốn bị coi là kẻ lỗi thời. Áp lực này càng trở nên nặng nề hơn dưới sự tác động của mạng xã hội, nơi những thuật toán chỉ ưu tiên hiển thị những lát cắt rực rỡ nhất của người khác.
Khánh Linh (23 tuổi - sống và làm việc tại Hà Nội) cho biết khác với áp lực từ sự hào nhoáng của mạng xã hội, sức ép đôi khi lại đến từ những điều bình dị nhất.
"Mỗi lần gọi điện về, mẹ thường hay kể anh nhà bác nọ vừa đi làm đã gửi tiền về xây nhà. Điều mình sợ nhất mỗi khi về quê là cảnh hàng xóm tụ họp rồi hỏi: 'Lương tháng được bao nhiêu?', 'Thưởng Tết có được vài chục triệu không?'. Mẹ chỉ biết cười trừ vì mình vẫn đang loay hoay với những tháng lương đầu tiên chỉ đủ tiền trọ. Mình thấy tấm bằng đại học bỗng chốc nặng như một món nợ phải trả bằng tiền bạc ngay lập tức", Linh tâm sự.
Khánh Linh vẫn đang loay hoay với những tháng lương ít ỏi đầu tiên. Ảnh: Hồng Thắm
Mặt tối của áp lực tác động đến sức khỏe tinh thần của giới trẻ
Ở góc độ tích cực, áp lực này có thể thúc đẩy giới trẻ bước ra khỏi vùng an toàn để rèn luyện tính kỷ luật và học hỏi các kỹ năng trong cuộc sống. Chúng ta không thể phủ nhận rằng áp lực ở một liều lượng vừa đủ là chất xúc tác tuyệt vời. Nó thúc đẩy sự sáng tạo, tính chủ động và tinh thần dám nghĩ dám làm của giới trẻ. Nhiều dự án khởi nghiệp đột phá đã ra đời từ chính khát khao khẳng định mình ấy.
Tuy nhiên, mặt trái của xu hướng này chính là "cái bẫy so sánh", nơi thành công chỉ được đo lường bằng các giá trị vật chất hào nhoáng. Việc quá mải mê chạy theo thành tích của người khác dễ dẫn đến tình trạng kiệt quệ tinh thần, khiến hệ thống tâm lý của chúng ta bị lỗi và tự động "tắt máy" giống như một thiết bị quá tải. Thay vì vội vã về đích, mỗi cá nhân nên học cách điều phối lộ trình riêng của mình, hiểu rằng những đóng góp giá trị cho cộng đồng đôi khi còn mang lại sự vinh danh quý giá hơn cả những con số trên tài khoản.
Áp lực thành công ở giới trẻ hiện nay vận hành như một "vòng lặp độc hại" giữa kỳ vọng xã hội và sự tự chỉ trích cá nhân. Sự bùng nổ của các hình mẫu thành công sớm trên không gian mạng đã thiết lập nên những hệ quy chiếu lệch lạc, khiến người trẻ mặc định coi tài sản và danh hiệu là thước đo duy nhất cho giá trị tự thân.
Về mặt cơ chế, việc mải miết chạy theo tiêu chuẩn thành công của xã hội không chỉ dẫn đến tình trạng kiệt sức (burnout) mà còn đẩy nhiều người vào vòng xoáy của rối loạn lo âu, trầm cảm do nỗi sợ thất bại và tâm lý so sánh cực đoan. Nghiêm trọng hơn, sự ám ảnh về những tiêu chuẩn xã hội vay mượn khiến giới trẻ rơi vào khủng hoảng bản sắc, mất kết nối với giá trị cốt lõi và luôn hoài nghi năng lực bản thân. Khi thời gian dành cho các mối quan hệ xã hội bị hy sinh để đổi lấy sự thăng tiến, người trẻ dễ rơi vào trạng thái cô độc trên hành trình của chính mình.
Do đó, nếu không tách biệt được giá trị con người khỏi những con số tăng trưởng, giới trẻ sẽ mãi mắc kẹt trong cơn khủng hoảng bản sắc, tiêu tốn sức khỏe tinh thần cho một cuộc đua không có vạch đích thực sự.
Làm thế nào để vượt qua áp lực và tránh kiệt sức?
Chìa khóa đầu tiên nằm ở việc thay đổi tư duy. Thay vì coi thành công là một điểm đến tức thời, hãy nhìn nhận nó như một hành trình tích lũy bền bỉ, nơi những thất bại tạm thời là chất liệu thiết yếu để trưởng thành. Việc học cách thiết lập ranh giới cá nhân, ưu tiên sức khỏe tinh thần thông qua việc nghỉ ngơi chủ động và kết nối lại với những giá trị cốt lõi bên trong thay vì chạy theo các chỉ số ảo trên mạng xã hội là bước đi sống còn.
Theo TS.BS Trần Thị Hồng Thu (Phó Giám đốc Bệnh viện Tâm thần ban ngày Mai Hương) cho biết số lượng người trẻ đến khám do căng thẳng và mệt mỏi kéo dài tăng từ 15-25% mỗi năm. Việt Nam hiện có khoảng 15 triệu người mắc các rối loạn tâm thần, một con số không hề nhỏ đối với một quốc gia đang phát triển.
Thực trạng này phản ánh một sự "đứt gãy" trong sức bền tâm lý. Khi mọi nguồn lực đều tập trung vào việc đạt được các cột mốc vật chất, người trẻ bỏ quên việc xây dựng hệ miễn dịch tinh thần. Kết quả là khi đối mặt với thất bại, họ dễ dàng rơi vào trạng thái trầm cảm, lo âu, hoặc tệ hơn là trốn tránh thực tại.
Bác sĩ Trần Thị Hồng Thu khuyến cáo người trẻ khi gặp các vấn đề về tâm lý nên tìm đến các chuyên gia, bác sĩ có chuyên môn để được chẩn đoán và điều trị kịp thời và đúng hướng. Mỗi cá nhân cần tự xây dựng kế hoạch làm việc, nghỉ ngơi hợp lý, đồng thời học cách đối phó với căng thẳng để duy trì sức khỏe tinh thần bền vững.
Thay vì mải mê so sánh mình với "phiên bản rực rỡ" của người khác, việc tập trung vào sự tiến bộ của bản thân mỗi ngày sẽ giúp xoa dịu hội chứng kẻ giả mạo và giảm bớt lo âu.
Chúng ta nên chủ động thực hiện phương pháp "tiêu thụ nội dung có chọn lọc". Điều này bắt đầu từ việc can đảm nhấn nút hủy theo dõi những tài khoản luôn khiến bạn cảm thấy tự ti hoặc lo âu, đồng thời tìm kiếm những cộng đồng chia sẻ kiến thức mang giá trị thực chất. Mạng xã hội nên được sử dụng như một công cụ để kết nối và mở rộng thế giới quan, chứ không phải là một thước đo duy nhất cho giá trị cá nhân. Khi biết cách làm chủ công nghệ thay vì để nó dẫn dắt, chúng ta sẽ tìm thấy sự bình yên nội tại giữa một thế giới đầy biến động và ồn ào trên màn hình điện thoại.
Cuối cùng, một mạng lưới hỗ trợ từ gia đình và bạn bè không chỉ là điểm tựa cảm xúc mà còn là chiếc "phanh" an toàn giúp người trẻ dừng lại đúng lúc để tái tạo năng lượng.
Hồng Thắm
