Bài học kinh nghiệm và thách thức về mất cân bằng giới tính ở Trung Quốc

Chương trình DS-KHHGĐ Trung Quốc đã có những chương trình, giải pháp mạnh mẽ để giải quyết tình trạng này. Mặc dù vậy đây vẫn là một thách thức lớn cho chương trình dân số của Trung Quốc, để giải quyết vấn đề này cũng cần hàng chục năm khắc phục. Những thực tế và bài học của Trung Quốc trong lĩnh vực này sẽ là những bài học bổ ích cho chương trình DS-KHHGĐ Việt Nam, vì theo đánh giá mới đây của Liên hợp quốc sự mất cân bằng giới tính ở Việt Nam hiện nay (111,1) tương đương với tình hình của Trung Quốc cách đây khoảng chục năm (111,3 năm 1990), như vậy cần sớm có các giải pháp kịp thời để ngăn chặn tình trạng này.

Trong nhiều cuộc điều tra dân số của Trung Quốc thời gian qua cho thấy, tỉ lệ bé trai chào đời cao hơn hẳn so với các bé gái. Theo các chuyên gia, sự mất cân bằng giới tính ngày một trầm trọng này sẽ làm nảy sinh hàng loạt vấn đề xã hội trong tương lai gần. Trong những thập niên gần đây, tình trạng tỷ lệ bé trai sinh ra nhiều hơn số bé gái ở Trung Quốc ngày càng trở nên nghiêm trọng. Vào những năm 1960, 1970, tỉ lệ bé trai/ bé gái vẫn ở mức 106/100. Tuy nhiên, số lượng các bé trai đã tăng nhiều từ sau thập niên 1980. Đó là các tỉ lệ 108,5/100 năm 1982; 110,9/100 năm 1987 và 111,3/100 năm 1990. Theo điều tra chọn mẫu năm 2005 đã là 120,49. Các chuyên gia dân số đã chỉ ra ba nhân tố cơ bản dẫn đến tình trạng này: 1) Nhiều trẻ em gái sinh ra không được đăng ký; 2) Tỉ lệ tử vong của trẻ em gái tăng; 3) Xác định giới tính trước sinh dẫn đến việc nạo phá thai theo giới tính. Nhân viên y tế làm việc tại các cơ sở siêu âm bị cấm công bố giới tính thai nhi, nhưng nhiều người trong số họ, đặc biệt ở các phòng mạch tư nhân, thường không chấp hành quy định. Việc nạo phá thai ảnh hưởng không tốt tới sức khỏe của người mẹ, nhưng họ thường xuyên bị sức ép từ gia đình.

Qua kết quả điều tra chọn mẫu 2005 cho thấy tỷ lệ giới tính khi sinh của Trung Quốc đã rất cao (120,49); và ở 31 tỉnh/thành có sự chênh lệch rất lớn, tỉnh cao nhất là Giang Tây (137,31); thấp nhất là Tây Tạng (105,15), đây là tỉnh được coi như có tỷ lệ giới tính khi sinh hoàn toàn bình thường theo qui luật nhân khẩu học. Trong tổng số 31 tỉnh/thành có 3 tỉnh có mức trên 130;  8 tỉnh có mức trên 120;  16 tỉnh có mức trên 110 và chỉ có 4 tỉnh có mức trên 100, tức được coi là bình thường theo qui luật nhân khẩu học. Phân tích theo thứ tự số sinh cho thấy rất rõ hành vi cố sinh con trai, tỷ lệ giới tính khi sinh của lần sinh thứ nhất là 108,41, đây là mức hoàn toàn bình thường theo qui luật nhân khẩu học. Tỷ lệ giới tính khi sinh của con thứ hai đã vọt lên 143,22, đây là mức mất cân bằng giới tính nghiêm trọng, cao hơn mức mất cân bằng giới tính khi sinh chung là 122,49. Đến tỷ lệ giới tính khi sinh của con thứ ba là 152,88, đây là mức quá bất bình thường. Ngoài ra tình hình mất cân bằng giới tính khi sinh vẫn tăng mạnh, theo Uỷ ban DS-KHHGĐ Trung Quốc, tại một số tỉnh như Hải Nam, Quảng Đông, sự mất cân bằng tăng nhanh với con số tương ứng 121,97 (2005) lên 135,6 (2007) và 119,93 (2005) lên 130,3 (2007). Mặc dù việc chọn lựa giới tính thai nhi bị nghiêm cấm, nhưng nhiều gia đình ở Trung Quốc vẫn "khát" con trai và bất chấp rủi ro, đặc biệt tại các khu vực nông thôn.

Chương trình kiểm soát giới tính

Chính quyền Trung Quốc đã có chương trình nỗ lực làm giảm tình trạng mất cân bằng giới tính và đã tuyên bố áp dụng các biện pháp cứng rắn để kiểm soát tình trạng mất cân bằng giới tính và nghiêm cấm các hình thức phá thai lựa chọn giới tính. "Những người kiểm tra giới tính và lựa chọn giới tính dẫn tới phá thai nếu thai nhi là con gái sẽ phải chịu các hình phạt nghiêm khắc’’, đây là một qui định của chính quyền trung ương.

Trung Quốc cũng cam kết cải cách và tăng cường các biện pháp bảo vệ trẻ em gái, cảnh báo những người giết hại, từ bỏ hay làm tổn thương các trẻ em gái đều bị trừng phạt. Việc sử dụng các loại thuốc dùng cho nạo phá thai và công nghệ kiểm tra sức khỏe giới tính thai nhi sẽ được giám sát chặt chẽ. Trong nỗ lực hạn chế tình trạng mất cân bằng giới, một chiến dịch mang tên "Chăm sóc trẻ em gái’’ đã được áp dụng để đảm bảo sự bình đẳng nam nữ, các biện pháp hỗ trợ kinh phí cho các gia đình có một con gái ở khu vực nông thôn đã được thông qua. Tuy nhiên, Trung Quốc vẫn khẳng định tiếp tục chính sách một con kéo dài hơn 30 năm nay để đối mặt với những thách thức to lớn từ việc gia tăng dân số. Ra đời từ đầu thập niên 70, chính sách này khuyến khích kết hôn và sinh con muộn, giới hạn hầu hết các cặp vợ chồng ở thành phố chỉ sinh một con, ở nông thôn có thể là hai con. Chính sách này đã giảm được tốc độ gia tăng dân số nhưng lại gặp một thách thức, đặc biệt tại khu vực nông thôn, nơi mà tình trạng trọng nam khinh nữ hầu như vẫn chưa thay đổi. Chính quyền trung ương và địa phương Trung Quốc quyết tâm sẽ tiếp tục cải thiện các dịch vụ kế hoạch hóa gia đình ở khu vực nông thôn và giúp đỡ gia đình có một con gái.

Dân số Trung Quốc năm 2010 dự kiến đạt 1,36 tỉ người, năm 2020 là 1,45 tỉ người và 1,5 tỉ vào năm 2033. Trong thập niên tới, dân số Trung Quốc sẽ tăng từ 8-10 triệu người/năm, tốc độ gia tăng này sẽ tạo ra những thách thức rất lớn với phát triển Kinh tế-Xã hội.

15 năm khắc phục mất cân bằng giới tính

Uỷ ban Dân số-Kế hoạch hóa gia đình Trung Quốc đã cảnh báo, Trung Quốc có thể phải mất đến 15 năm để khắc phục tình trạng mất cân bằng giới tính. "Có rất nhiều lý do dẫn đến việc này, đầu tiên là quan niệm truyền thống tồn tại hàng nghìn năm nay, coi con trai tốt hơn con gái’’, và "Dĩ nhiên, có mối quan hệ giữa sự mất cân bằng giới với chính sách kế hoạch hóa gia đình chặt chẽ ở Trung Quốc, song không thể nói chính sách này gây ra vấn đề’’. Uỷ ban DS-KHHGĐ Trung Quốc đã dẫn chứng, Hàn Quốc, Đài Loan và Pakistan cũng đang gặp tình hình mất cân bằng giới tính mặc dù không áp dụng chính sách kiểm soát dân số chặt như Trung Quốc.