Cập nhật về sử dụng một số biện pháp tránh thai

Dưới đây, chúng tôi xin tóm lược một số sửa đổi có liên quan đến sử dụng một số  biện pháp tránh thai như: thuốc uống tránh thai, triệt sản nam, que cấy Norplant, và thuốc tránh thai khẩn cấp.

1. Tổ chức WHO đơn giản hoá các khuyến nghị liên quan đến việc quên uống thuốc tránh thai viên kết hợp. Nghiên cứu cho thấy khuyến nghị của WHO năm 2002 liên quan đến việc quên uống thuốc tránh thai (viên kết hợp) có vẻ quá phức tạp khiến cho nhiều người sử dụng khó hiểu. Các khuyến nghị đã chỉ dẫn chi tiết cho các trường hợp người phụ nữ quên uống bao nhiêu viên và vào lúc nào . Nhóm chuyên gia năm 2004 đã đưa ra khuyến nghị đơn giản bao quát cho trường hợp quên uống bất cứ viên nào và cho trường hợp quên uống từ 3 viên trở lên:

- Nếu quên uống 1 viên bất kỳ, uống 1 viên thuốc càng sớm càng tốt, sau đó uống tiếp mỗi ngày một viên.

- Nếu quên uống từ 3 viên trở lên trong cùng dãy thì cần dùng thêm bao cao su hoặc kiêng giao hợp cho tới khi uống đủ 7 viên của dãy thuốc. Người phụ nữ cần uống đủ thuốc 7 ngày liên tục để có thể ngăn trứng rụng. Điều quan trọng là tránh để thời gian quên uống thuốc quá lâu. Do vậy, nếu trường hợp quên uống thuốc từ 3 viên trở lên trong tuần thứ ba của vỉ thuốc, người phụ nữ cần uống hết số thuốc có hoóc-môn của vỉ , sau đó uống tiếp sang vỉ mới (bỏ qua các viên không có hoóc-môn). Trường hợp quên uống từ 3 viên thuốc trở lên trong tuần lễ đầu, nhóm chuyên gia khuyên nên dùng thêm biện pháp tránh thai khẩn cấp, vì có nguy cơ có thai. Vì các viên không chứa hoóc-môn không có tác dụng tránh thai, nên nếu khi quên uống các viên này, chỉ cần vứt chúng đi và tiếp tục uống mỗi ngày một viên (có chứa hoóc-môn) của vỉ thuốc mới.

- Cần chú ý đặc biệt với thuốc uống tránh thai hàm lượng thấp, trong đó ethinyl estradiol bằng 20mcg hay thấp hơn. Nếu quên uống bất kỳ viên thuốc nào, cách xử trí như trên. Nhưng nếu quên uống 2 viên thì đã phải sử dụng thêm biện pháp tránh thai khác.

2.  Sau thắt/cắt ống dẫn tinh bao lâu thì có hiệu quả tránh thai.

 Khuyến nghị mới của WHO khuyên sau thắt/cắt ống dẫn tinh, nên đợi hết 3 tháng thì biện pháp mới có hiệu quả tránh thai. Trong thời gian này, nên giao hợp để tống hết tinh dịch còn trong túi tinh, và tất nhiên là phải dùng thêm biện pháp tránh thai khác.

Khuyến nghị cũ khuyên người đàn ông sau khi thắt/cắt ống dẫn tinh nên hoặc đợi 3 tháng, hoặc phải xuất tinh ít nhất 20 lần. Những nghiên cứu gần đây cho thấy cách xuất tinh 20 lần không đảm bảo tính hiệu quả tránh thai của triệt sản nam. Cách tốt nhất để xem triệt sản nam đã thật sự có tác dụng chưa là xét nghiệm tinh dịch tìm tinh trùng, nhưng đòi hỏi có phòng xét nghiệm. Do đó, cần đợi đủ 3 tháng để đảm bảo không còn tinh trùng trong tinh dịch.

3. Thời gian sử dụng que cấy tránh thai Norplant có thể tới 7 năm. Tuy các cơ quan quản lý dược khuyến nghị thời gian sử dụng của Norplant là 5 năm cho tất cả các phụ nữ, nhưng các nghiên cứu cho thấy cân nặng và tuổi của người sử dụng có tác động đến thời gian sử dụng. Dựa trên bằng chứng nghiên cứu, WHO khuyến nghị thời gian sử dụng kể từ khi cấy thuốc vào đến khi lấy ra tuỳ thuộc vào cân nặng của người phụ nữ sử dụng. Nhóm chuyên gia không đưa ra khuyến nghị liên quan đến tuổi của người dùng vì phụ nữ trẻ hơn có khả năng sinh sản cao nên dễ có thai hơn bất kể là họ dùng biện pháp nào. Cụ thể nhóm chuyên gia khuyến nghị:

- Phụ nữ cấy Norplant, nếu cân nặng dưới 70Kg thì có thể để Norplant tại chỗ tới 7 năm (nếu vẫn có nhu cầu tránh thai).

- Phụ nữ cân nặng từ 70 đến 79 Kg khi cấy Norplant, mà vẫn giữ được cân nặng trong phạm vi đó, thì Norplant có tác dụng từ 6 đến 7 năm. Tuy niên sau 5 năm sử dụng nên hỏi ý kiến thày thuốc xem có nên để que cấy Norplant lại thêm 2 năm nữa hay lấy ra, thay mới hoặc chuyển biện pháp khác.

- Phụ nữ cân nặng trên 80Kg sau 4 năm sử dụng, nên thay mới vì khả năng tránh thai của Norplant giảm nhiều. Nhóm nghiên cứu cho biết, phụ nữ nặng trên 80Kg  sang năm thứ 4 khả năng tránh thai giảm đi  và 6% có nguy cơ có thai trong năm thứ 5.

4. Tránh thai khẩn cấp. Thuốc tránh thai khẩn cấp (TTKC) cần uống càng sớm càng tốt ngay sau khi giao hợp không dùng biện pháp tránh thai. WHO đưa ra thời gian tối đa sau giao hợp mà thuốc TTKC vẫn có tác dụng là 120 giờ , thay vì 72 giờ như trong khuyến nghị cũ. Tuy nhiên, càng uống sớm bao nhiêu, khả năng tránh thai càng cao bấy nhiêu. Nhóm chuyên gia cũng khuyến nghị về liều lượng thuốc 1.5mg levonorgestrel, uống 1 liều duy nhất. Nhóm chuyên gia cũng khuyên người phụ nữ nên dự trữ sẵn TTKC.

Nhóm chuyên gia khuyến nghị 3 công thức thuốc TTKC:

- Một liều duy nhất 1,5mg levonorgestrel;
- Hai liều 0,75mg levonorgestrel, cách nhau 12 giờ; hay
- Hai liều viên tránh thai kết hợp (công thức Yuzpe) có chứa 100mcg ethinyl estradiol và 0,5 mg levonorgestrel, uống cách nhau 12 giờ.

Trong đó, công thức đầu tiên là tốt nhất vì chỉ cần uống một liều duy nhất, và ít tác dụng phụ (buồn nôn, nôn). Tuy nhiên, loại này hiếm hơn hai loại sau. Nhóm chuyên gia cũng khuyên các thầy thuốc thực hành không nên chỉ định thuốc chống nôn cho mọi trường hợp sử dụng thuốc TTKC, mà tuỳ thuộc từng trường hợp cụ thể, vì bản thân thuốc chống nôn cũng lại gây chóng mặt. Nhóm chuyên gia cũng khuyên người sử dụng nên có sẵn thuốc để có thể sử dụng kịp thời, mà không lệ thuộc vào cung cấp.

 

Theo TS Vũ Quý Nhân