Chiến lược truyền thông của TP.HCM đưa mức sinh thấp về mức sinh thay thế

Kết hôn muộn và lười đẻ

Theo số liệu Tổng cục Thống kê, độ tuổi trung bình kết hôn lần đầu của dân số TP.HCM năm 2010 là 26,6 tuổi; năm 2013 là 27,2 tuổi; năm 2014 là 26,8 tuổi; năm 2015 là 26,7 tuổi; năm 2016 là 27,3 tuổi; năm 2017 là 27,6 tuổi; năm 2018 là 27,7 tuổi.

Độ tuổi kết hôn muộn dẫn đến mức sinh thấp ở độ tuổi 20-25 và tập trung nhiều ở độ tuổi từ 25-34. Khi đó các cặp vợ chồng đã ổn định về công việc và có xu hướng đầu tư chuyên môn cao cho công việc. 

Đây cũng là một trong những giả thuyết dẫn đến xu hướng các cặp vợ chồng này lựa chọn chỉ sinh một con. 

Ngoài ra, nguyên nhân ảnh hưởng đến mức sinh của TP.HCM còn là do áp lực của cuộc sống, công việc, làm xuất hiện tình trạng xu hướng kết hôn muộn, sinh con muộn, sinh ít con và không muốn sinh con ngày càng gia tăng.

Bên cạnh đó, trình độ học vấn, điều kiện sống được cải thiện, lối sống theo trào lưu, tâm lý thích dịch chuyển... cũng có tác động nhất định đến mức sinh thấp. Tình trạng phá thai, tỉ lệ vô sinh nguyên phát, thứ phát có xu hướng gia tăng cũng là những yếu tố tác động khiến nhiều gia đình không thể sinh con.

Theo số liệu thống kê chuyên ngành Dân số - Kế hoạch hóa gia đình, hiện nay tổng tỷ suất tại TP.HCM năm 2019 là 1,39 con so với mức 2,09 con của cả nước và là địa phương có mức sinh thấp nhất cả nước.

Theo các chuyên gia, đây là mức sinh thấp ở mức nghiêm trọng. Nếu TP.HCM không có những biện pháp để can thiệp, thời gian tới mức sinh sẽ càng giảm sâu hơn. Khi dân số bước vào giai đoạn già hóa, số người trẻ, nguồn lao động thay thế không đủ đáp ứng sẽ tác động xấu đến sự phát triển kinh tế - xã hội của thành phố cũng như ảnh hưởng đến sự phát triển của cả nước.

Điều này đặt cho công tác quản lý nhà nước về dân số tại TP.HCM cần có những chương trình hành động khuyến sinh nhanh chóng và cụ thể. 

Thực tế cho thấy, công tác truyền thông đưa mức sinh thấp về mức sinh thay thế là thách thức lớn khi việc giảm sinh và kế hoạch hóa gia đình đã ăn sâu vào các thế hệ. Bởi lẽ chính sách giảm sinh bắt đầu từ năm 1969. 

Sau hơn 50 năm triển khai chính sách kế hoạch hóa gia đình, rất nhiều thế hệ người dân của Việt Nam đã quen với những cụm từ như "kế hoạch hóa gia đình", "giảm sinh" hay "bùng nổ dân số". 

Do vậy, việc xác lập một chuẩn mực xã hội mới về mức sinh và số con của mỗi cặp vợ chồng đòi hỏi phải có thời gian rất dài trong khi vấn đề về mức sinh thấp tại TP.HCM lại cần giải quyết nhanh chóng.

Nhiều biện pháp truyền thông nâng mức sinh 

Ông Phạm Chánh Trung, Chi cục trưởng Chi cục Dân số - Kế hoạch hóa gia đình TP.HCM cho biết, trước thực tế mức sinh thấp, ngành dân số TP.HCM đã và đang truyền thông khẩu hiệu: "Mỗi cặp vợ chồng hãy sinh đủ hai con". Tuy nhiên, việc triển khai chính sách khuyến sinh tại TP.HCM vẫn còn nhiều thách thức.

Theo kinh nghiệm tại nhiều quốc gia có mức sinh thay thế thấp như Đài Loan, Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore, … một khi mức sinh đã xuống rất thấp thì các chính sách khuyến sinh mặc dù có chi phí đầu tư rất lớn nhưng hầu như không có tác động làm mức sinh tăng trở lại. Điều này sẽ gây bất lợi cho cơ cấu nhân khẩu học và sự phát triển kinh tế - xã hội trong tương lai. 

Thực tế hiện nay cho thấy, mỗi gia đình chỉ sinh một con với công thức 4-2-1 (4 ông bà nội ngoại và 2 bố mẹ chăm sóc một đứa trẻ) thì trong tương lai phải đối mặt với vấn đề mới theo công thức ngược lại 1-2-4 (1 đứa trẻ sẽ phải cùng lúc chăm sóc 2 bố mẹ và 4 ông bà nội ngoại). Vì những đứa trẻ ngày hôm nay được chăm sóc rất kỹ lưỡng bởi 6 người lớn sẽ thiếu khả năng, kỹ năng chăm sóc lại 6 người cao tuổi trong tương lai.

Để giải quyết thực trạng mức sinh thấp, Chi cục DS-KHHGĐ TP.HCM đã đề xuất Sở Y tế trực tiếp tham mưu UBND trình HĐND thành phố ban hành Nghị quyết về Chính sách Dân số và Phát triển tại thành phố giai đoạn 2021-2025, trong đó có chính sách ưu tiên giải quyết tình trạng mức sinh thấp, nâng cao chất lượng dân số.

Đồng thời, Chi cục DS-KHHGĐ TP.HCM cũng thực hiện các hình thức truyền thông khuyến sinh trên địa bàn sao cho người dân hiểu đúng về thông điệp và nội dung truyền thông. 

Cụ thể là hình thức truyền thông cá nhân thông qua tin nhắn điện thoại, email và tư vấn cá nhân. Tuy nhiên, một số khó khăn gặp phải đó là: Số lượng tin nhắn người dân nhận hàng ngày là khá nhiều, làm thế nào để tin nhắn đó không được xem là tin nhắn rác và người dân thực sự đọc và chú ý nội dung thông tin trong tin nhắn là điều khó khăn.

Bên cạnh đó cần quản lý được các thông tin thuê bao đúng là cư dân của TP.HCM do đặc thù mức sinh khác nhau giữa các khu vực tại Việt Nam cũng là một điều cần chú ý.

Về tư vấn cá nhân đỏi hỏi phải có đội ngũ tư vấn có chuyên môn ở các tuyến phường, xã và quận, huyện.

Bên cạnh truyền thông cá nhân, ngành dân số TP.HCM còn sử dụng hình thức truyền thông đại chúng như: truyền hình, báo chí, bảng hiệu, tờ rơi, cẩm nang, màn hình quảng cáo trung tâm thương mại, tổ chức hội thao, hoạt động thể thao... Điều này đòi hỏi phải có sự chuẩn bị kỹ nội dung truyền thông, tài trợ và các thông tin, các tổ chức có liên quan. Đồng thời, chi phí tổ chức khá tốn kém, đòi hỏi phải có sự hỗ trợ của các doanh nghiệp tài trợ.

Ngoài ra, Chi cục Dân số - Kế hoạch hóa Gia đình TP.HCM cũng triển khai cả hình thức truyền thông xã hội. Hình thức này triển khai khá dễ dàng, ít tốn kém, việc tác động đến người dân chính là thông qua các trang mạng xã hội và các kênh thông tin, các diễn đàn. Đây cũng là hình thức tiếp cận được với giới trẻ. 

"Trong các giải pháp nâng mức sinh, truyền thông là một yếu tố cần được chú trọng vì vai trò thay đổi nhận thức của cộng đồng cũng như tác động đến hành vi lựa chọn việc sinh con của cộng đồng. Để có thể phát huy hoạt động truyền thông trong các chính sách tăng mức sinh đặc thù tại TP.HCM cần phải có thêm nhiều nghiên cứu và các thảo luận từ các cơ quan chuyên môn và chính người đại diện các nhóm đối tượng mục tiêu của truyền thông", ông Phạm Chánh Trung cho biết.

Mức sinh thay thế - giải pháp then chốt kéo dài cơ hội “dân số vàng”

GiadinhNet - Cơ cấu “dân số vàng" chỉ xuất hiện duy nhất trong lịch sử phát triển dân số khi trải qua thời kỳ quá độ và sau đó không lặp lại.