Tôi có cô bạn làm nghề cũng dính dáng đôi chút đến chữ nghĩa, mồm miệng sắc lẻm như dao mổ thép Thuỵ Điển. Hôm bữa tình cờ trong một cuộc gặp chung, có anh bạn từ Sài Gòn ra. Hai anh chị cũng thích nhau rồi, nhưng kiểu như lời cụ Nguyễn Tiên Điền là “tình trong như đã, mặt ngoài còn e”, thế là chàng mới rủ đưa nàng đi chơi đêm Hà Nội. Ngồi sau lưng, nàng ríu rít kể đủ thứ chuyện, rồi mới bảo thế này: “Anh à, Hà Nội cái gì cũng nhỏ, ngõ nhỏ, phố nhỏ, nhà nhỏ... Nên Hà Nội ban đêm đẹp lắm!”
|
|
|
Chợ hoa Hà Nội năm 1920. (Ảnh: CAOM) |
Bây giờ kể lại cho tôi câu chuyện, cả chàng lẫn nàng đều cười lăn ra, không hiểu vì sao một người nổi tiếng là sắc sảo như nàng lại có thể nói một câu ngây ngô cả về chính tả lẫn ý nghĩa như thế để đi “tán trai”, như cái cách mà cô bạn vẫn đùa đùa kể lại. Nhưng có lẽ chính cái sự thành thật về một tình yêu Hà Nội trong lời nói ríu rít của cô bạn gái đã làm cho chàng trai Sài Gòn cảm động chăng, bởi vì sau đó thì chàng đâm ra mê cô bạn, sau đó thì mê Hà Nội.
Năm tháng qua đi, Hà Nội bây giờ đâu có còn những điều khiến người ta tựa vào cho một tình yêu mê đắm như ngày xưa nữa. Hà Nội ngõ nhỏ phố nhỏ khiến cho những giờ cao điểm trở thành cực hình, chạy đâu cũng thấy tắc đường. Người ta kêu um lên là Sài Gòn sắp hết đường để đi (trong giờ tan tầm) thì Hà Nội bây giờ cũng gần như vậy. Tiếng sông Hồng thở than cũng chẳng bằng tiếng thở than của những cư dân có nhà ven sông bỗng chốc bị sụt lở đổ ụp xuống, cả cơ ngơi biến mất trong thoáng chốc.
Hà Nội bây giờ phở ăn với quất, mùi xăng xe át mùi hoa sữa và những con phố ngoằn ngoèo không còn mang dáng vẻ lãng mạn hấp dẫn những người Sài Gòn ra Hà Nội lần đầu nữa. Nhưng như một sự mê dụ khó giải thích và bất khả cắt nghĩa, Hà Nội dường như vẫn là một khối nam châm hút những người Sài Gòn đến với nó, vì muôn vàn lý do.
Chuyện một người bạn vong niên, thi sĩ trung niên Đ.T.Q., từ khi sinh ra cho đến quá nửa cuộc đời, số phận ném anh vào sống giữa cái đô thành náo nhiệt phương Nam. Cũng khó có thể phân định ra anh là người Sài Gòn hay người Hà Nội, vì anh sinh ra đã sống ở Sài Gòn, nhưng vẫn nói rặt giọng Hà Nội! Đơn giản vì trong gia đình anh, mọi người từ bé chí lớn đều nói giọng Bắc. Sau mấy mươi năm can qua binh lửa, cuối cùng thì anh cũng có dịp để quay về Hà Nội. Việc đầu tiên anh làm trong lần đầu tiên ra Bắc hồi giữa những năm 80 của thế kỷ trước, ấy là mang theo một nhúm nhỏ tro thi hài người mẹ đã hoả táng mấy năm trước, kín đáo thả xuống hồ Hoàn Kiếm (vì sợ bị đội trật tự ven hồ bắt!). Đó là ý nguyện cuối cùng của người mẹ trước lúc nhắm mắt và anh đã tâm nguyện sẽ thực hiện bằng được. Kể từ đó trở đi, cứ như là có một cái gì đó linh thiêng đã buông neo ở đất Hà thành, thỉnh thoảng anh lại quay lại Hà Nội như một nơi chốn đi về không thể thiếu sau những tất tả bận rộn của Sài Gòn. Cứ mỗi lần ra thăm Hà Nội rồi quay về Sài Gòn, anh lại mang theo mình nỗi nhớ Hà Nội khiến cho “đường mây chừng như cũng lắm ổ gà”, như lời anh nói với tôi trong một lần đàm đạo về mối dây liên hệ giữa hai thành phố...
Tên thật của ông là Phí Ích Nghiễm, nhưng ông lấy bút danh Dương Nghiễm Mậu, một cái tên rất nổi tiếng thời kỳ trước năm 1975, tác giả của những thiên truyện ngắn, truyện vừa, truyện dài, ký sự lừng lẫy một thời. Nhiều người cho rằng ông lấy bút hiệu dựa theo tác phẩm Dương Từ Hà Mậu của cụ Đồ Chiểu, nhưng thật ra không phải. Ông lấy tên của hai làng nội ngoại ven Hà Nội, nơi ông sinh ra và lớn lên, có chữ Dương và chữ Mậu, đặt tên mình vào giữa như một lời đoan quyết về gốc gác Hà Nội thật sự của mình (nay thì nó không còn là ven đô nữa mà đã nằm sâu trong Hà Nội mở rộng rồi). Sau 1975, anh chàng hạ sĩ nhất Dương Nghiễm Mậu đi học tập cải tạo hai năm, rồi quay về Sài Gòn học nghề... sơn mài để kiếm sống qua ngày. Ông có lẽ là một trong số vô cùng ít ỏi những nhà văn nổi tiếng ở miền Nam trước năm 1975, đã ở lại Sài Gòn, không di tản vượt biên, sau này có điều kiện thì cũng chẳng đi định cư ở đâu cả. Ông cứ thế sống, an nhiên tự tại, con cháu tuần tự lớn khôn và hàng năm, ông đều quay ra Hà Nội ít nhất một lần để thăm lại nơi chốn cũ.
|
|
|
Rét ở Hà Nội làm mê hoặc bao nhiêu người Sài Gòn. (Ảnh: Trần Việt Đức) |
Tôi đã có buổi xe máy lai ông đi vòng vòng ở Hà Nội, qua những nơi mà mấy chục năm trước, chàng trai trẻ Phí Ích Nghiễm từng qua. Dường như qua bất cứ nơi nào ở Hà Nội cũng gợi lại cho ông những hoài niệm về Hà Nội xưa. Sân vận động Hàng Đẫy, nơi ông và đám bạn trẻ từng chạy theo quả bóng mỗi buổi chiều. Con phố Lý Nam Đế ngày xưa không có tên, vắng vẻ vô cùng, nay trở nên đông đúc, tấp nập... Cột cờ Hà Nội, trong tâm trí ông mãi mãi là một nơi thâm nghiêm, nên ông cảm thấy sốc khi thấy quán càphê ở ngay dưới chân cột cờ và nhà dân vây xung quanh.
Tôi đã đọc lại những trang sách thời kỳ đầu sáng tác của ông viết về Hà Nội thời kỳ những năm 50 của thế kỷ trước và nhận thấy một điều là người đã viết nên những trang sách ấy hẳn là có lòng yêu Hà Nội lắm. Để đến nỗi khi đã quá nửa thế kỷ sống ở Sài Gòn rồi (không biết như thế đã được coi là người Sài Gòn chưa?), Hà Nội vẫn là một miền quá vãng trong tâm tưởng ông.
Một người trẻ khác mà tôi quen, nhà văn Phan Triều Hải, gốc Huế, lớn lên ở Sài Gòn, cũng có một tình cảm lạ lùng với Hà Nội, nói cho đúng hơn là mùa đông xứ Bắc. Nhiều năm trước, Hải đã từng tê tái co ro trên một căn gác giữa cái lạnh đến tê người của mùa đông Hà Nội. Nhiều năm qua đi, có lẽ ký ức về cái mùa đông ấy lại hiện về và cứ áp tết là Hải sùng sục quay ra Hà Nội. Không như những người gốc Hà Nội vào Sài Gòn làm ăn sinh sống, thảng hoặc vẫn phải Ừ thôi mình ra khép cửa – Vờ như mùa đông đã về, Hải tìm về với mùa đông Hà Nội như tìm về một nỗi nhớ, chứ không phải về với gốc gác quê hương bản quán. Vậy nhưng đó vẫn là một sự gắn kết bền vững với Hà Nội của một người đặc sệt “Sè Gòong” như Hải.
Người Hà Nội bây giờ uống trà đá tràn lan, ăn bún chả có một đĩa giá bên cạnh, tiệm cắt tóc chuyển thành “hớt tóc” và bình luận viên bóng đá đặc sệt giọng Hà Nội nhưng vẫn nói “đội bóng rớt hạng”. Những đặc tính của Sài Gòn đang dần thẩm thấu và trở thành một phần của đời sống người Hà Nội. Theo một chiều ngược lại, Hà Nội cũng đã ảnh hưởng đến Sài Gòn theo cái cách riêng của nó. Với nhiều người đang sinh sống ở mảnh đất phương Nam đầy nắng gió này, Hà Nội vẫn là một nẻo về với những nỗi nhớ niềm thương trong tâm khảm không bao giờ nguôi ngoai.
Theo Yên Ba
SGTT
