Cơ cấu dân số "vàng": Cơ hội và thách thức

Hội thảo đã đưa đến một cái nhìn tổng quan về cơ hội và thách thức của thời kỳ này, cũng như những khuyến nghị và đề xuất của các chuyên gia tới các nhà quản lý và các nhà hoạch định chính sách cho sự phát triển của đất nước trong giai đoạn tới.

Cơ hội quý và hiếm

Thành tựu này đã giúp Việt Nam đưa tỉ số phụ thuộc (dưới 15 tuổi và trên 65 tuổi) từ 89,5% giảm xuống còn 46,4%, gần như chỉ còn một nửa sau 30 năm (1979 – 2009). Tỉ số phụ thuộc không ngừng giảm xuống đã giảm gánh nặng cho mỗi người trong độ tuổi lao động; tạo điều kiện tốt cho kinh tế quốc dân và kinh tế gia đình có tiết kiệm để đầu tư phát triển. “Cơ cấu này trong lịch sử của một dân tộc, nó chỉ xuất hiện 1 lần. Nếu chúng ta bỏ qua cơ hội này, nó sẽ vĩnh viễn không bao giờ trở lại. Bởi vậy, nó vừa quý, vừa hiếm, được ví như vàng” – GS Nguyễn Đình Cử nhấn mạnh.

Ưu tiên cho giáo dục để góp phần nâng cao chất lượng dân số (Ảnh: TG).

Coi chừng “già trước giàu”

Các chuyên gia nghiên cứu trong lĩnh vực dân số cho rằng, với lực lượng lao động tăng nhanh và mạnh trong thời kỳ dân số vàng sẽ là cơ hội “có một không hai” để đưa đất nước phát triển vượt bậc. Song, nó cũng sẽ là một gánh nặng nếu không tận dụng và không tạo được công ăn việc làm và nguồn lao động chất lượng cao.

Theo GS Cử, mặc dù chúng ta đẩy mạnh thành công trong KHHGĐ, song nước ta vẫn là một nước đông dân, mật độ xấp xỉ 260 người/km2, trong khi chuẩn của thế giới là 35 – 40 người/km2. Về quy mô dân số, chúng ta đứng thứ 13 trên thế giới nhưng nếu tính cả mật độ thì chúng ta đứng ở hàng thứ 5 (sau Nhật Bản, Ấn Độ, Philippines và Bangladesh); đưa đến những thách thức nghiêm trọng trong phát triển. Bên cạnh đó, do tỉ lệ sinh giảm, tuổi thọ người dân được nâng cao, đã khiến tỉ lệ người cao tuổi của Việt Nam tăng nhanh, đưa Việt Nam đồng thời vừa bước vào thời kỳ cơ cấu dân số “vàng”, vừa bước vào thời kỳ già hóa dân số. Điều đó, theo TS Giang Thanh Long, sẽ khiến chúng ta “già trước khi giàu”.

Cùng với những thách thức trên, theo dự báo số lượng phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ sẽ lên tới cực đại 25 triệu người vào năm 2039. Với nhu cầu sinh con ít như hiện nay, nếu không đáp ứng được dịch vụ và các phương tiện tránh thai, sẽ làm gia tăng tình trạng nạo phá thai, ảnh hưởng đến SKSS. Tỉ lệ người già tăng nhanh cũng tạo nên áp lực về trợ cấp, chăm sóc sức khỏe, an sinh xã hội cho người cao tuổi. Tỉ lệ trẻ em giảm đòi hỏi nâng cao chất lượng về thể lực và đào tạo nhằm nâng cao chất lượng dân số...

GS Nguyễn Đình Cử - Viện trưởng Viện Dân số và Các vấn đề xã hội, ĐH Kinh tế Quốc dân: Chưa “vàng”, nếu nhìn vào chất lượng   Nếu tính trên toàn quốc thì đúng là cơ cấu dân số theo tuổi là “vàng”, nhưng nếu từng tỉnh thì nhiều tỉnh chưa đạt tới mức này. Nếu nhìn vào chất lượng, thì chúng ta chưa “vàng” được, chỉ số phát triển con người (HDI) của ta mới đạt 0,75 trong khi nhiều nước trên thế giới là trên 0,9. Nếu tính cả trên quy mô, cơ cấu và chất lượng có lẽ chúng ta mới chỉ là “bạc”, là “đồng”. Còn nếu nhìn vào tỉ số giới tính khi sinh (với mức độ chênh lệch đáng lo ngại 111 trẻ trai/100 trẻ gái) có lẽ nó là “sắt” chứ không phải là “vàng”.   TS Nguyễn Hồng Thuận - Viện Khoa học Giáo dục, Bộ GD&ĐT: Trình độ lao động còn thấp   Nước ta có lợi thế là mỗi năm có khoảng trên 1 triệu người bước vào độ tuổi lao động, nhưng trình độ lao động của ta còn thấp, tỉ lệ lao động đã qua đào tạo chỉ chiếm khoảng 30%; lao động chất lượng thấp thừa, trong khi lao động chất lượng cao rất ít, không đáp ứng đủ nhu cầu. Trình độ lạc hậu với sản xuất là điều đáng ngại trong khi lẽ ra nó phải đi trước.   TS Giang Thanh Long - Trường ĐH Kinh tế Quốc dân: Các chính sách cần “dài hơi”   Để tận dụng được dân số vàng, cần học tập kinh nghiệm Nhật Bản và một số nước khác tập trung vào chăm sóc SKSS/KHHGĐ, sức khỏe bà mẹ và trẻ em; tăng quyền năng phụ nữ và tăng biện pháp phòng chống HIV/AIDS; cải thiện hệ thống y tế, an sinh xã hội. Các chính sách không chỉ áp dụng trong một thời kỳ mà cần được kéo dài đến giai đoạn sau, sẵn sàng thích ứng cho sự biến đổi cơ cấu dân số.      M.V (ghi)