Công tác dân số năm 2025: Dấu mốc 'về đích' quan trọng, tạo nền tảng cho giai đoạn mới

Hội nghị diễn ra trong bối cảnh năm 2025 được xác định là năm “về đích”, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc hoàn thành các mục tiêu, nhiệm vụ mà Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Cục Dân số nhiệm kỳ 2020–2025 đã đề ra, đồng thời tạo tiền đề cho giai đoạn phát triển mới của công tác dân số.

Dấu ấn nổi bật về hoàn thiện thể chế

Báo cáo tại Hội nghị, bà Đặng Quỳnh Thư – Phó Cục trưởng Cục Dân số cho biết, năm 2025 ghi nhận bước tiến mang tính đột phá về công tác xây dựng và hoàn thiện thể chế, nhiều văn bản quy phạm pháp luật quan trọng đã được trình, ban hành theo thẩm quyền, tạo hành lang pháp lý ngày càng hoàn thiện cho công tác quản lý nhà nước về dân số. Nổi bật là việc Quốc hội khóa XV thông qua Luật Dân số với tỷ lệ tán thành rất cao (94,71%). Đây được đánh giá là trụ cột pháp lý quan trọng, tạo hành lang đầy đủ, đồng bộ cho công tác quản lý nhà nước về dân số trong giai đoạn mới, chuyển mạnh tư duy từ “kế hoạch hóa gia đình” sang “dân số và phát triển”.

Trong năm 2025, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã họp Phiên 46 (ngày 3/6/2025) Thông qua Pháp lệnh số 07/2025/PL-UBTVQH15 sửa đổi, bổ sung Điều 10 của Pháp lệnh Dân số cho phép vợ chồng và cá nhân được tự quyết định về thời gian sinh, số con và khoảng cách giữa các lần sinh.

Cục Dân số cũng Tham mưu ban hành Thông tư số 17/TT-BYT ngày 15/6/2025 của Bộ trưởng Bộ Y tế quy định về phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương 02 cấp trong lĩnh vực dân số; Tham gia xây dựng nội dung dân số và phát triển trong Báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035. Ngày 11/12/2025 Quốc hội khóa XV thông qua Nghị quyết số 262/2025/QH15 phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035.

Chỉ đạo, điều hành quyết liệt, có trọng tâm

Ông Lê Thanh Dũng, Cục trưởng Cục Dân số cho biết: Trong năm 2025, Cục Dân số đã bám sát các chủ trương lớn của Đảng, Quốc hội và Chính phủ, chủ động tham mưu và tổ chức triển khai đồng bộ nhiều nhiệm vụ trọng tâm, mang tính nền tảng cho công tác dân số trong giai đoạn mới.

Trên cơ sở Kết luận số 149-KL/TW ngày 10/4/2025 của Bộ Chính trị về đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết số 21-NQ/TW, Cục Dân số đã phối hợp với các Bộ, ngành, Văn phòng Chính phủ tham mưu Lãnh đạo Bộ trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1745/QĐ-TTg ngày 15/8/2025 về Kế hoạch thực hiện Kết luận 149-KL/TW; đồng thời tham mưu Bộ Y tế ban hành Kế hoạch số 3329/QĐ-BYT ngày 27/10/2025 để tổ chức triển khai thống nhất trong toàn ngành. Đây là cơ sở quan trọng để định hướng các nhiệm vụ trọng tâm như bảo đảm mức sinh thay thế, kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh và chủ động thích ứng với già hóa dân số.

Song song với đó, Cục Dân số đã hoàn thiện Tờ trình số 02/TTr-BYT ngày 01/01/2026 trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình bảo đảm mức sinh thay thế trên toàn quốc đến năm 2030; xây dựng và gửi Báo cáo số 03/BC-BYT đề xuất điều chỉnh một số nhiệm vụ cho phù hợp với bối cảnh thực tiễn. Công tác sơ kết, đánh giá chính sách tiếp tục được chú trọng với việc hoàn thành các báo cáo 5 năm về điều chỉnh mức sinh, nâng cao chất lượng dịch vụ kế hoạch hóa gia đình và chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, làm cơ sở quan trọng cho việc hoạch định chính sách giai đoạn tiếp theo.

Trong lĩnh vực truyền thông, Cục Dân số đã tham mưu Bộ Y tế ban hành Kế hoạch số 655/KH-BYT ngày 19/5/2025 về truyền thông dân số; phối hợp với các bộ, ngành và tổ chức quốc tế tổ chức thành công nhiều sự kiện quy mô quốc gia như Lễ mít tinh hưởng ứng Ngày Dân số Thế giới 11/7, Ngày Tránh thai Thế giới 26/9 và Ngày Dân số Việt Nam 26/12, qua đó góp phần lan tỏa thông điệp về quyền sinh sản, nâng cao chất lượng dân số và đầu tư cho phát triển bền vững. Cuộc thi “Tôi là tuyên truyền viên Dân số giỏi” với sự tham gia của 11 tỉnh, thành phố đã tạo điểm nhấn, khích lệ và tôn vinh đội ngũ cán bộ, cộng tác viên dân số cơ sở.

Ông Lê Thanh Dũng cũng nhấn mạnh: Với vai trò là cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo Quốc gia Dân số và Phát triển, Cục Dân số đã tham mưu trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1064/QĐ-TTg kiện toàn Ban Chỉ đạo; đồng thời tham mưu ban hành kế hoạch kiểm tra, giám sát công tác dân số năm 2025 và tổ chức các đoàn công tác kiểm tra thực tế tại địa phương. Qua đó, kịp thời nắm bắt tình hình, phát hiện khó khăn, vướng mắc và đề xuất giải pháp tháo gỡ trong quá trình triển khai chính sách dân số và phát triển.

Kết quả chỉ tiêu: Có điểm sáng, còn “độ vênh”

Năm 2025, toàn quốc triển khai 11 chỉ tiêu về dân số, trong đó 7 chỉ tiêu được định hướng cụ thể cho từng tỉnh, thành phố. Kết quả thực hiện cho thấy nhiều chỉ tiêu quan trọng đạt và vượt kế hoạch, phản ánh những nỗ lực đáng ghi nhận của toàn hệ thống.

Cụ thể, tuổi thọ trung bình của người Việt Nam đạt 74,7 tuổi, vượt mục tiêu 74,6 tuổi đề ra. Tỷ số giới tính khi sinh được giữ ổn định ở mức 111 bé trai/100 bé gái, đạt chỉ tiêu theo Nghị quyết 01/NQ-CP của Chính phủ. Tổng số người mới sử dụng biện pháp tránh thai hiện đại trong năm đạt hơn 5,32 triệu người, vượt kế hoạch 5,1 triệu người. 

Đáng chú ý, tỷ lệ phụ nữ mang thai được sàng lọc trước sinh đủ 4 bệnh đạt 57%, cao hơn đáng kể so với mục tiêu 50%; tỷ lệ cặp nam, nữ thanh niên được tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn tăng thêm 21,71%, vượt xa chỉ tiêu tăng 8%.

Tuy nhiên, kết quả cũng cho thấy những “độ vênh” đáng quan tâm. Tổng tỷ suất sinh chỉ đạt 1,93 con/phụ nữ, thấp hơn mục tiêu 2,1 con; mức điều chỉnh sinh chỉ tăng 0,2‰, chưa đạt kế hoạch đề ra là +0,3‰. 

Một số chỉ tiêu phản ánh chất lượng dân số và thích ứng già hóa còn thấp, như tỷ lệ trẻ sơ sinh được sàng lọc đủ 5 bệnh chỉ đạt 51% (chỉ tiêu 70%); tỷ lệ người cao tuổi được khám sức khỏe định kỳ tăng thêm 6,6%, chưa đạt mục tiêu tăng 10%. 

Đặc biệt, chỉ tiêu giảm tỷ lệ vị thành niên, thanh niên mang thai ngoài ý muốn chưa có đủ số liệu tổng hợp, cho thấy hạn chế trong hệ thống theo dõi, báo cáo và dữ liệu dân số.

Kiện toàn tổ chức bộ máy trong bối cảnh mới

Năm 2025, Cục Dân số tập trung cao độ cho công tác kiện toàn, ổn định tổ chức bộ máy, đáp ứng yêu cầu thực hiện mô hình chính quyền hai cấp. Trong năm, Bộ Y tế đã ban hành nhiều quyết định quan trọng quy định chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức của Cục Dân số, giải thể Trung tâm Đào tạo, bồi dưỡng và Cung ứng dịch vụ dân số, phê duyệt Đề án vị trí việc làm và cơ cấu ngạch công chức của Cục.

Ở cấp Trung ương, Cục Dân số hiện có 8 phòng, đơn vị chuyên môn, trong đó đã sáp nhập, tinh gọn đầu mối theo hướng nâng cao hiệu lực, hiệu quả. Ở địa phương, 23/34 tỉnh, thành phố duy trì mô hình Chi cục Dân số thuộc Sở Y tế, 11/34 tỉnh duy trì mô hình Phòng Dân số, với sự kiêm nhiệm thêm các lĩnh vực như trẻ em, phòng chống tệ nạn xã hội hoặc bảo trợ xã hội tại một số địa phương.

Tuy vậy, thực tế cho thấy mô hình tổ chức dân số tại địa phương còn phân tán, chưa đồng bộ giữa các tỉnh, thành phố. Việc sắp xếp lại tổ chức theo mô hình mới khiến đội ngũ cán bộ chuyên trách và mạng lưới cộng tác viên dân số tại thôn, bản thường xuyên biến động, ảnh hưởng nhất định đến tính ổn định và hiệu quả triển khai chính sách ở cơ sở.

Nhận diện rõ khó khăn, thách thức

Bên cạnh những kết quả đạt được, Hội nghị đã thẳng thắn chỉ ra nhiều khó khăn, hạn chế. Năm 2025 là năm “về đích” của kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội giai đoạn 2021–2025, đồng thời là năm tổ chức Đại hội Đảng các cấp, khiến khối lượng công việc phát sinh lớn, dồn dập, tạo áp lực không nhỏ cho công tác chỉ đạo, điều hành.

Trong thực tiễn triển khai, vẫn còn tình trạng chậm báo cáo, chậm trình hồ sơ, phối hợp chưa thường xuyên giữa các phòng, đơn vị; một số nhiệm vụ do Chính phủ và Bộ Y tế giao chưa bảo đảm tiến độ. Việc chấp hành quy chế làm việc, quy chế hội họp có lúc chưa nghiêm.

Ngoài ra, kinh phí hành chính hạn hẹp, trong khi hạ tầng công nghệ thông tin, cơ sở dữ liệu và các ứng dụng chuyển đổi số phục vụ quản lý, điều hành công tác dân số còn chưa đồng bộ, đầu tư nâng cấp còn chậm. Đây tiếp tục là những “nút thắt” lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng tham mưu chính sách và hiệu quả quản lý dân số trong bối cảnh yêu cầu ngày càng cao.

Tập trung hoàn thiện pháp lý, đổi mới mạnh mẽ

Phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị, Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh, việc Quốc hội thông qua Luật Dân số và Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển là những trụ cột pháp lý quan trọng, tạo đột phá cho công tác dân số trong kỷ nguyên mới.

Thứ trưởng biểu dương những nỗ lực và kết quả mà Cục Dân số đạt được, đồng thời chỉ rõ áp lực rất lớn trong thời gian tới khi phải xây dựng hệ thống nghị định, thông tư hướng dẫn thi hành Luật Dân số, bảo đảm vừa đúng luật, vừa sát thực tiễn địa phương.

Định hướng nhiệm vụ năm 2026, Thứ trưởng đề nghị Cục Dân số tập trung cao độ vào việc triển khai Luật Dân số; hoàn thiện các đề án, chương trình theo Kết luận của Bộ Chính trị; đẩy mạnh chuyển đổi số trong truyền thông và quản lý dân số; xây dựng cơ sở dữ liệu đồng bộ, kết nối với cơ sở dữ liệu dân cư quốc gia; ổn định tổ chức bộ máy và đội ngũ cán bộ dân số cơ sở.

Đặc biệt, năm 2026 là năm kỷ niệm 65 năm Ngày truyền thống ngành Dân số Việt Nam, Thứ trưởng yêu cầu phát động các phong trào thi đua thiết thực, lan tỏa, tạo động lực và niềm tự hào cho những người làm công tác dân số trên cả nước.

Từ dấu mốc “về đích” năm 2025, công tác dân số đang đứng trước yêu cầu đổi mới mạnh mẽ hơn bao giờ hết, để dân số thực sự trở thành nguồn lực quan trọng cho phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong giai đoạn tới.

Hà Thư