Dân lo vì xăng dầu “dễ tăng nhiều lần”

Nghị định mới về điều hành xăng dầu vẫn còn nhiều bất lợi cho người tiêu dùng

Nhìn nhận về các ưu điểm của Nghị định mới, ông Phan Thế Ruệ, Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam cho rằng: “Việc tăng giá mạnh sẽ cơ bản không còn. Nghị định mới có nêu nếu giá cơ sở tăng từ trên 3 - 7% doanh nghiệp phải xin ý kiến liên Bộ Tài chính - Công Thương. Nếu điều hành tốt, đúng theo thị trường, giá trong nước sẽ chỉ tăng mỗi lần từ 300 - 400 đồng/lít như thời gian gần đây, ít khi phải tăng đến 7%, trừ trường hợp thế giới có chiến tranh hoặc cú sốc lớn khiến giá dầu tăng vọt”.

Tuy nhiên, người dân lại vẫn nhiều hồ nghi. “Nghị định mới chỉ giảm có một nửa số ngày điều chỉnh giá cơ sở mà không phải giảm tối đa. Việc trao quyền điều chỉnh giá cho doanh nghiệp rất dễ xảy ra tình trạng tăng giá xăng nhiều lần, cho dù Nghị định đã quy định tối thiểu 15 ngày”, anh Hồ Văn Ca, chủ doanh nghiệp vận tải nhỏ ở phường Kim Giang (Hà Nội) lo lắng. Anh hiện có 3 xe tải loại 1,5 tấn chuyên vận chuyển vật liệu xây dựng nên rất quan tâm đến giá xăng dầu và tình hình điều hành giá xăng dầu vốn khá lập bập lâu nay. Không chỉ anh Ca, khá nhiều người tỏ ra lo ngại Nghị định mới vẫn có nhiều “kẻ hở” để doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu lách tăng giá dù nhìn qua quy định này có vẻ như có nhiều ưu điểm hơn so với Nghị định 84/2009 vốn rất bị phàn nàn trước đây.

Một điểm sửa đổi quan trọng nhất được chỉnh sửa nhiều lần trong quá trình soạn thảo Nghị định thay thế Nghị định 84/2009 là trao quyền tự quyết điều chỉnh giá cho doanh nghiệp. Doanh nghiệp tự điều chỉnh khi giá cơ sở (gồm giá thế giới cộng thuế, phí, lợi nhuận định mức...) tăng đến 3% (thay vì mức 7% trước đây).

Anh Bình, chủ một doanh nghiệp vận tải ở Hà Nội dẫn dụ: “Nếu như trước đây giá xăng dầu chỉ ở mức vài chục ngàn đồng/lít thì doanh nghiệp được quyền quyết định giá ở mức 7%, có nghĩa họ có quyền điều chỉnh giá khoảng 1.500 đồng/lít. Tuy nhiên, nay giá xăng đã đang ở mức khoảng 25.000 đồng/lít, Nghị định mới chỉ cho doanh nghiệp quyền tự điều chỉnh tăng nếu giá cơ sở tăng đến 3% thì mức tăng mỗi lần cũng gần 1.000 đồng/lít”. Theo đó, nếu cứ sau 15 ngày doanh nghiệp xăng dầu lại tăng một lần thì mức tăng cũng chẳng khác gì trước đây.

Với tinh thần trao quyền cho doanh nghiệp, Nghị định mới được thông qua sẽ khiến giá xăng dầu trong nước dễ tăng nhanh hơn và tăng nhiều lần hơn so với hiện nay. Anh Nguyễn Minh Châu ở Nguyễn Chí Thanh, Hà Nội băn khoăn: “Nghị định mới có nhiều điểm tiến bộ, minh bạch hơn, song với các quy định này, bài toán bất cập trong quản lý vẫn chưa được giải quyết triệt để khi Bộ Công Thương điều hành giá, nhưng Bộ Tài chính lại nắm công cụ thuế, phí, khi cần có thể điều chỉnh”.

Còn nữa, Nghị định lần này vẫn chưa giải quyết vấn đề cạnh tranh trong lĩnh vực xăng dầu. Người tiêu dùng lo ngại doanh nghiệp cùng “nhìn nhau tăng giá” sẽ rất dễ xảy ra. Chênh lệch giá giữa các cây xăng không xuất hiện thì không có sự lựa chọn của người tiêu dùng. Anh Châu cho biết: “Chỉ tăng dưới 3% không cần đề xuất với cơ quan quản lý, ai bảo đảm cho rằng các doanh nghiệp không thông đồng với nhau để cùng tăng hoặc giảm giá. Một vấn đề khác mà nghị định tạo kẻ hở là để tăng thị phần và tăng lợi nhuận, các doanh nghiệp xăng dầu đầu mối chỉ có động lực mạnh nhất là tăng chiết khấu để lôi kéo đại lý bán hàng cho mình, thay vì giảm giá cho người tiêu dùng. Khi đó nhà nước và người dân cùng chịu thiệt”.

Để có cạnh tranh thật sự, theo các một chuyên gia trong ngành xăng dầu, điều kiện tiên quyết là không để tồn tại một đầu mối chiếm thị phần ưu thế như Petrolimex hiện nay mà nên có nhiều đầu mối với thị phần không vượt quá 30%. Petrolimex quá mạnh để dẫn dắt về giá, các công ty nhỏ sẽ vẫn nhìn vào “anh cả” này để định giá. Nhiều ý kiến vẫn e ngại khi Nhà nước giao quyền tự quyết về giá cho doanh nghiệp đầu mối xăng dầu.