Dân số cao tuổi ở Nhật Bản

Tốc độ tăng dân số cao tuổi của Nhật Bản diễn ra nhanh. Năm 1970, dân số cao tuổi Nhật Bản chiếm 7,1% tổng dân số. 20 năm sau, con số này tăng lên 12,0% (năm 1990). Tại các quốc gia già hoá khác trên thế giới, tốc độ già hoá dân số chậm hơn nhiều so với Nhật Bản. Ví dụ Thụy Điển phải mất 85 năm, Italia mất 61 năm và Pháp mất tới 115 năm để tỷ trọng người cao tuổi trong tổng số dân tăng gấp đôi, từ 7% lên 14%.

Bảng 2: Dân số Nhật Bản theo nhóm tuổi và tỷ lệ phụ thuộc

2. Dân số theo nhóm tuổi và tỷ lệ phụ thuộc

Xét tương quan giữa hai nhóm dân số trẻ (0-15) và già (65 ) cho thấy dân số Nhật Bản đã già hoá rất nhanh. Năm 1950, dân số thuộc nhóm tuổi 0-15 chiếm 59,4% tổng dân số trong khi đó dân số trong nhóm tuổi 65 chiếm 8,3%. Hai nhóm dân số này tiếp tục biến đổi theo chiều hướng trái ngược nhau. Tỷ trọng dân số thuộc nhóm tuổi 0-15 trong tổng dân số giảm nhẹ từ 47,0% năm 1960 xuống còn 34,9% năm 1980. Ngược lại, tỷ trọng dân số 65 trong tổng dân số tăng khá nhanh từ 8,9% năm 1960 lên 13,5% năm 1980. Thập kỷ 90 của thế kỷ 20 bắt đầu đánh dấu sự biến đổi lớn của cả hai nhóm dân số này. Cụ thể, tỷ trọng dân số 0-15 tuổi trong tổng dân số giảm mạnh từ 26,2% năm 1990 xuống còn 21,0% năm 2003, dân số thuộc nhóm tuổi phụ thuộc già (65 ), tỷ lệ tăng rất nhanh từ 17,3% năm 1990 lên 28,5% năm 2003. Bên cạnh đó, chỉ số già hoá của Nhật Bản cũng tăng cùng với tốc độ tăng của nhóm dân số già, từ 13,9% năm 1950 lên 119,1% năm 2000 và 135,8% năm 2003.

3. Dân số cao tuổi theo nhóm tuổi và giới tính

Theo quy luật chung, tỷ số giới tính (nam/nữ) của dân số càng ở các nhóm tuổi cao càng giảm.

Bảng 3: Dân số cao tuổi Nhật Bản theo nhóm tuổi và giới tính giai đoạn 2002-2004

Đơn vị: 1.000 người

Trong các năm đầu của thế kỷ 21, tỷ số giới tính của dân số cao tuổi ở các nhóm tuổi tương đương nhau. Ở nhóm tuổi 60-64, tỷ số giới tính hầu như không có sự thay đổi (0,94). Đối với các nhóm tuổi tiếp theo, tỷ lệ giới tính bắt đầu giảm dần và sự khác biệt rõ nét hơn. Ở nhóm tuổi 70-74, tỷ số giới tính năm 2002 là 0,836 tăng lên 0,840 năm 2004. Tỷ số giới tính của dân số nhóm tuổi "già nhất" (90 ) có sự giảm nhẹ, từ 0,326 năm 2002 xuống 0,3203 năm 2004.

4. Dân số cao tuổi theo loại hộ gia đình

Hộ gia đình cao tuổi (là hộ gia đình gồm những người từ 65 tuổi trở lên sống hoặc không sống với người trong độ tuổi phụ thuộc chưa kết hôn dưới 18 tuổi). Năm 1975, tỷ lệ hộ gia đình cao tuổi ở Nhật Bản là 3,3% trong tổng số hộ gia đình. Năm 2003, con số này đã tăng lên 15,8%. Tương tự, số hộ gia đình chỉ có 1 người cao tuổi cũng đã tăng nhanh, từ 610 nghìn năm 1975 lên 3,41 triệu hộ năm 2003 trong đó cứ 5 hộ gia đình chỉ có một người cao tuổi có 4 hộ có 1 người cao tuổi là phụ nữ. Số hộ gia đình chỉ có hai vợ chồng từ 65 tuổi trở lên năm 2003 đã đạt 3,59 triệu hộ, cao gấp hơn 8 lần so với năm 1975.

Bảng 4: Hộ gia đình cao tuổi ở Nhật Bản giai đoạn 1975-2003

5. Dân số cao tuổi theo tình trạng hôn nhân

Đối với người cao tuổi hiện đang có gia đình ở các nhóm tuổi "trẻ" (60-64 và 65-69) không có sự chênh lệch nhiều theo giới tính. Tuy nhiên, càng ở các nhóm tuổi cao, sự chênh lệch này càng rõ.

6. Dự báo dân số cao tuổi Nhật Bản

Theo dự báo (phương án trung bình) tại thời điểm năm 2002, đến năm 2043, dân số từ 65 tuổi trở lên của Nhật Bản sẽ đạt 36,470 triệu người, chiếm 34,2% tổng dân số. Đến năm 2050, tỷ lệ này theo dự đoán (ở mức cao nhất) sẽ đạt 35,7% trong tổng dân số (bảng 6). Cụ thể hơn, nếu so sánh với dự đoán về dân số trong nhóm tuổi 0-15 cho thấy tương quan giữa hai nhóm tuổi phụ thuộc này.

Năm 2000, Nhật Bản là nước đứng thứ 2 về tỷ lệ già hoá dân số cao trên thế giới (17,3%), sau Italia với 18,2%. Tuy nhiên, theo dự báo, vào năm 2030, Nhật Bản sẽ vươn lên đứng đầu tỷ lệ người cao tuổi trên thế giới với 29,6%, cách khá xa Ấn Độ là quốc gia có tỷ lệ người cao tuổi thấp nhất trong số 14 quốc gia xếp hạng (9,3%). Italia tụt xuống vị trí thứ 2 với 29,1%.