Dạy học theo dự án - cũ ở Tây nhưng mới lạ ở ta

Nói về các phương pháp giáo dục tiên tiến đang được áp dụng ở Việt Nam lâu nay, nhiều người nhắc đến phương pháp Montessori, giáo dục sớm, giáo dục mầm non Nhật, Kỷ luật không nước mắt... nhưng chưa mấy ai nghe đến phương pháp Dạy học theo dự án. Một cuộc khảo sát nhỏ cho thấy có đến trên 90% giáo viên không hề biết đến phương pháp dạy học này. Trong khi đó nó đã xuất hiện ở Mỹ cách đây gần nửa thế kỷ.

92% giáo viên chưa từng biết

Khác với cách dạy học truyền thống đang được áp dụng phần lớn ở Việt Nam hiện nay là lấy giáo viên làm trung tâm thì phương pháp giáo dục dự án hoàn toàn ngược lại. Dạy học theo phương pháp này, học sinh là người khởi xướng chủ đề, tự tổ chức các hoạt động của mình và tự giải quyết vấn đề.

Giáo viên chỉ giữ vai trò hướng dẫn và tham gia cùng trẻ. Bằng cách dạy này, trẻ được phát triển khả năng tư duy độc lập và kĩ năng học suốt đời. Tuy nhiên phương pháp giáo dục này hiện vẫn còn khá xa lạ ở Việt Nam.

Kết quả cuộc khảo sát nhỏ ở Cà Mau. Ảnh: VT

Dạy học theo dự án (DHDA) là mô hình giáo dục điển hình của phong trào cải cách giáo dục ở Mỹ cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX. Trong phong trào cải cách đó, DHDA được các nhà sư phạm Mĩ đưa vào sử dụng trong dạy học. Các nhà sư phạm Mĩ đã xây dựng cơ sở líl uận cho mô hình DHDA và coi đó là mô hình dạy học quan trọng để thực hiện quan điểm dạy học lấy học sinh làm trung tâm nhằm khắc phục nhược điểm của dạy học truyền thống.

DHDA không chỉ thành công ở bậc học phổ thông mà còn thành công khi áp dụng cho bậc học mầm non. Người đi đầu trong việc đưa DHDA đến với mầm non và đến giờ vẫn thành công ở Mĩ, đó là nhà lãnh đạo quốc tế trong giáo dục mầm non Lilian G. Katz.

Lilian G. Katz là một người đam mê nghiên cứu giáo dục mầm non, cả cuộc đời và sự nghiệp của bà dành để nghiên cứu về trẻ nhỏ. Katz đã không ngừng tìm hiểu về các mô hình dạy học hiện đại và DHDA là sản phẩm tuyệt vời qua quá trình nghiên cứu và đúc kết.

Mô hình DHDA của bà dựa trên 3 họcthuyết lớn của ba nhà tâm lí học nổi tiếng thế giới đó là: Lí thuyết về sự phát triển trẻ em của John Dewey; Thuyết phát sinh, phát triển nhận thức của J. Piaget và Học thuyết về văn hóa xã hội của L.X.Vygotsky. Sự kết hợp những tinh hoa của ba học thuyết lớn này đã cho ra đời “mô hình dạy học theo dự án”, đưa tên tuổi của bà đi khắp thế giới. Cho đến ngày nay mô hình giáo dục này đã và đang tiếp tục được áp dụng rộng rãi trên toàn thế giới.

Mục đích của mô hình DHDA là phát triển và khai thác triệt để “thế giới tinh thần” của trẻ. Thế giới tinh thần này không chỉ gồm các mặt trí tuệ, tình cảm xã hội, đạo đức, thẩm mĩ...mà được cụ thể hóa thành 5 mục đích cơ bản như: Mở rộng và nâng cao hiểu biết của trẻ về thế giới xung quanh; phát huy ở trẻ khuynh hướng học tập tích cực, chủ động, sáng tạo

Tuy nhiên cho đến nay ở Việt Nam, mô hình dạy học này vẫn còn khá xa lạ, đặc biệt là ở cấp học mầm non. Một cuộc khảo sát nhỏ của cô giáo mầm non Lý Tuyết Ly (Cà Mau) cách đây không lâu trên 8 trường mầm non ở tỉnh này cho thấy, có đến trên 92 % giáo viên mầm non không hề biết đến phương pháp giáo dục này.

Khảo sát ở những người làm cán bộ quản lý ở các trường mầm non đó thì cũng có đến 50 % hiệu trưởng, hiệu phó chưa một lần nghe đến.

Học sinh luôn ở thế chủ động, giáo viên chỉ đóng vai trò người hướng dẫn và tham gia cùng. Ảnh: VT

Vận dụng tính ưu việt của nhiều phương pháp giáo dục khác

Theo tìm hiểu của chúng tôi, hiện nay một số trường quốc tế và tư thục đã áp dụng mô hình giáo dục DHDA cho công tác giáo dục mầm non của họ rất thành công

Bà Phạm Thị Kim Huế, Hiệu trưởng trường mầm non Sơn Ca Định Công (Hoàng Mai, Hà Nội) cho biết, bản chất của mô hình DHDA là tổ chức cho học sinh nghiên cứu về một vấn đề đề tài gì đó trong cuộc sống thực của học sinh.

Khác với cách làm truyền thống là giáo viên chỉ đạo mọi hoạt động thì ở phương pháp DHDA này, học sinh luôn ở thế chủ động. Giáo viên chỉ giữ vai trò hướng dẫn và tham gia. Ưu điểm nổi trội của mô hình giáo dục này là vừa đưa được chủ đề sát với thực tế đối với trẻ, vừa tạo hứng thú cho trẻ vừa buộc trẻ phải “động não”, phải tự “tư duy” để đưa ra câu hỏi cũng như giải pháp của mình.

Cũng theo bà Huế, so với những mô hình giáo dục đang được các phụ huynh ưa chuộng hiện nay như Montessori, giáo dục sớm, giáo dục mầm non Nhật, Kỷ luật không nước mắt... thì phương pháp DHDA có tính ưu việt, rất phù hợp với điều kiện ở Việt Nam hiện nay. Tổ chức dạy học theo mô hình DHDA giúp trẻ có nhiều cơ hội giáo dục như: giáo dục kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹ năng thực hành cuộc sống, khám phá khoa học, vận động, tư duy. Đặc biệt vận dụng được một số ưu việt của mô hình giáo dục Montessori, giáo dục sớm, kỷ luật không nước mắt...trong quá trình tổ chức tăng hiệu quả giáo dục ở trẻ.

Được biết, trong khoảng vài ba năm nay trở lại đây, một số trường mầm non tư thục đã áp dụng mô hình giáo dục DHDA lồng ghép vào chương trình dạy học chung của họ.

Ngân Khánh