Đêm "ngủ thăm", sáng... trả tiền

Phong tục đẹp

Đối với người Thái, Mông, Dao ở Mường Lát, "ngủ thăm" là phong tục thể hiện khát vọng một tình yêu đẹp đẽ, để chàng trai, cô gái tự do lựa chọn bạn đời.

Khi cô gái đến tuổi trưởng thành, đã biết e thẹn, biết đỏ đôi má khi nhìn thấy ánh mắt người con trai, thì cũng là lúc họ được ngủ riêng. Ngày đi làm đồng áng, nương rẫy, tối đến, cô gái đốt một ngọn đèn, buông màn sớm và nằm trong đó. Các chàng trai có nhu cầu tìm hiểu người con gái mình sẽ lấy làm vợ, có thể đến để... "ngủ thăm". Nếu đèn trong buồng cô gái còn sáng, nghĩa là chưa có ai đến ngủ thăm, chàng trai phải tự cạy cửa để vào hoặc lấy gậy "chọc sàn" để người con gái mở cửa, mời vào nhà.

Nhưng một vài năm trở lại đây, ở xứ Mường Lát xa xôi này, nét đẹp truyền thống của tục ngủ thăm đã bị mai một, biến tướng. Những thanh niên vùng xuôi đã lợi dụng ngủ thăm để "ngủ thật". Một số cô gái ở bản làng cũng "khôn ra" khi biết tận dụng việc ngủ thăm để "kinh doanh".

Để hiểu rõ hơn việc ngủ thăm, trong vai chàng trai chưa vợ ở dưới xuôi mới lên công tác, chúng tôi nhờ Hải, một kỹ sư cầu đường đang công tác ở xã Mường Lý (huyện Mường Lát) dẫn đi "ngủ thăm" ở miền sơn cước này.

Mượn "ngủ thăm" làm chuyện... bậy bạ

Đêm xuống nhanh, vùng quê im ắng, tĩnh mịch, trên những con đường mòn qua trung tâm xã Mường Lý, từng nhóm thanh niên ăn mặc bảnh bao ngồi đốt thuốc tán gẫu. Trong các căn nhà sàn, mấy cô thiếu nữ trong trang phục quần jean áo phông ngấp nghé bên cửa nhà, buông những câu đùa. Họ nhanh chóng làm quen, đùa giỡn với nhau, rủ nhau đi chơi hoặc mời người con trai vào nhà trò chuyện.

Là người ở đây khá lâu, nên Hải biết, cô gái nào chưa chồng, cô nào chưa có người yêu. Rồi Hải kể cho chúng tôi nghe về một số cô gái chồng chết, chồng bỏ đang muốn được "ngủ thăm" để kiếm tiền. Sau khi được Hải dặn dò "các anh cứ tùy cơ ứng biến", tôi tự tin cùng đi cạy cựa, chọc sàn.

Nửa đêm, đang ngon giấc thì tiếng đập cửa thình thịch. Giọng anh bạn đồng nghiệp của tôi hổn hển, gấp gáp: "Cứ tưởng “ngủ thăm” dễ xơi nhưng khiếp thật. Em ấy gợi ý chuyện tình cảm, khen đồng hồ tôi đẹp và nhã ý xin nó... Hoảng quá, tôi giả vờ đi vệ sinh bỏ về đây luôn".

Sau đêm Thuỷ mời anh bạn đồng nghiệp ở lại "ngủ thật", chúng tôi còn được Hải tiết lộ thêm thông tin, bé gái nuôi của ông Chủ tịch xã Mường Lý chính là "sản phẩm" của “ngủ thăm”.

Những số phận buồn

Hà Thị Suồi, ở bản Nàng, đã nhận lời yêu và ngủ thăm với một người con trai ở Trung Lý, Mường Lát. Hàng đêm, sau cả ngày đi làm nương, làm rẫy về, Suồi lại được nằm bên cạnh người yêu để tâm sự. Không cầm lòng, Suồi đã dâng hiến cái ngàn vàng cho người yêu. Khi biết Suồi có thai, người đàn ông phụ bạc kia đã "ra đi không một lời giã biệt".

Suồi chấp nhận sinh con một mình trong sự tủi nhục. Nhưng trước dị nghị của dân làng, Suồi phải gửi lại con cho mẹ đẻ, bỏ quê xuống TP Thanh Hóa làm cho một quán phở. Thấy hoàn cảnh Suồi đáng thương, ông Đinh Công Đại, Chủ tịch UBND xã Mường Lý đã nhận đứa con về nuôi nấng. Ông Đại cho biết, giờ bé được hơn 3 tuổi rồi. Thỉnh thoảng Suồi có về thăm con một lúc rồi lại đi ngay.

Trường hợp của Suồi còn được coi là "may mắn", bởi thực tế có nhiều người con gái dân tộc Thái ở Mường Lát vì trót dại mà phải ngậm đắng nuốt cay, ôm tủi nhục như trường hợp chị Hà Thị Minh ở bản Nàng, Mường Lý; chị Hà Thị Hường ở bản Lìn, Trung Lý...

Nhưng điều buồn hơn, khi tìm về Mường Lát, chúng tôi còn được biết nhiều chàng trai, cô gái nơi đây đã lợi dụng tục ngủ thăm để "ngã giá" chuyện tình cảm. Kể từ khi cây cầu treo nối bản và thị trấn Mường Lát được khánh thành, "không khí" ngủ thăm bỗng sôi động hẳn lên. Một chủ quán ăn ở thị trấn Mường Lát (xin được giấu tên) cho biết: Bây giờ, để ngủ thăm biến thành "ngủ thật" không quá khó,với điều kiện  là phải có tiền. Giá cả cho mỗi lần "ngủ thật" từ 50.000 đến 100.000 đồng, cũng có khi chỉ 40.000 đồng.     

Phùng Lê