Dự án cải tạo, chỉnh trang thành cổ Sơn Tây: Sẽ có 2 tường thành?

 

Phục chế tường thành

Thành cổ Sơn Tây vốn được xem là tòa thành đá ong được xây dựng hoàn chỉnh nhất ở Việt Nam. Năm 1924, Toàn quyền Pháp ở Đông Dương đã xếp hạng di tích cổ cho tòa thành này. Đến năm 1994, thành cổ Sơn Tây chính thức được Nhà nước công nhận là Di tích Lịch sử - Văn hóa.

Kiến trúc còn lại cho đến ngày nay của thành cổ Sơn Tây được xây dựng từ đời Nguyễn. Thành được bố cục trên mặt bằng hình vuông, mỗi cạnh khoảng hơn 400 mét. Đây là toà thành cổ bằng đá ong duy nhất ở Việt Nam. Hiện nay hầu hết các đoạn tường thành đã bị sạt lở, có đoạn bị sạt phá hoàn toàn, cây cối mọc chồng lên các đoạn thành cũ khá nhiều, có những cây lớn đường kính tới trên 1m. Các đoạn thành hầu như không còn kích thước như ban đầu, đoạn thành cao nhất cũng chỉ còn 3,75 mét, trong khi chiều cao cũ của thành là 5 mét. Trong số 4 cổng, cổng phía Đông đã gần như bị hư hỏng hoàn toàn. Dự án sẽ được trình Cục Di sản và Sở Kế hoạch Đầu tư thành phố phê duyệt trong tháng 9/2009.

Dự án Cải tạo, chỉnh trang di tích lịch sử văn hoá thành cổ Sơn Tây gồm 2 hạng mục chính: Bảo tồn tôn tạo tường thành và phục hồi cổng phía Đông. Việc bảo tồn tôn tạo tường thành gồm các bước chủ yếu: Chặt bỏ các cây mọc trên tường thành, chỉ giữ lại cây to gắn với di tích nhiều năm; dọn dẹp vệ sinh bề mặt, sử dụng các loại hoá chất diệt nấm, cây cỏ xâm thực. Dự án dự kiến sẽ tiến hành  phục chế lại toàn bộ các đoạn thành bằng đá ong. Phần tường thành phục chế sẽ có chiều cao 1,5 mét.

Hạng mục lớn thứ hai là phục hồi cổng Đông. Do cổng Đông chỉ còn lại dấu vết móng nên sẽ được xây mới 100%, việc xây mới này được tiến hành song song với bảo quản toàn bộ móng cổng cũ như một di tích khảo cổ. Để tránh mắc những sai lầm khi khôi phục cổng Bắc những năm trước đây (cổng Bắc được xây dựng hoàn toàn không ăn nhập với kiến trúc toà thành), cổng phía Đông sẽ được xây dựng dựa theo kiến trúc và kích thước của hai cổng còn lại là cổng Nam và cổng Tây. Phía trên cổng thành sẽ dựng vọng lâu như nguyên gốc ban đầu của cổng thành. Việc dựng vọng lâu cũng sẽ được xây dựng trên cơ sở tham khảo tư liệu hình ảnh về thành Sơn Tây cổ được chụp dưới thời Pháp thuộc.

 

Đoạn thành xây mới ở thành cổ Sơn Tây những năm trước đây từng gây nhiều tai tiếng. (Ảnh: TG)

Cần tôn trọng yếu tố gốc

Ông Nguyễn Viết Đạt – Phó trưởng ban đầu tư xây dựng thị xã Sơn Tây cho biết, theo dự án, phần tường phục chế mới sẽ lùi vào so với mặt thành cũ là 20mm – ngay sát với mặt thành cũ. Như vậy, ngoài phần tường thành cũ hiện đang tồn tại sẽ có thêm một tường thành phục chế mới.

Chúng tôi đã liên hệ với ông Phạm Hùng Sơn - Trưởng Ban quản lý làng cổ Đường Lâm và Thành cổ Sơn Tây để tìm hiểu thêm về vấn đề này. Ông Sơn cho biết, phía Ban quản lý không được tham gia vào dự án này bởi dự án được giao cho phía Ban đầu tư xây dựng thị xã Sơn Tây. Vì vậy, ông Sơn không nắm được cụ thể về dự án. Ông Sơn chỉ từng nghe nói về ý định sẽ xây tường thành ở độ cao 60cm và gần đây là sẽ cao tới 1,5m. Về việc sẽ xuất hiện thêm một phần tường thành phục chế, ông Sơn cho rằng, đây là một di tích quốc gia quan trọng. Vì vậy việc phục hồi, bảo vệ phải dựa trên nguyên tắc là giữ nguyên trạng yếu tố  gốc. Theo ông Sơn, nếu dự án đưa ra những đề xuất trên thì cũng còn phải chờ Cục Di sản phê duyệt. Và nếu đó là đề xuất không hợp lý thì có lẽ Cục Di sản sẽ không thể phê duyệt.

 

Thành cổ Sơn Tây thuộc thị xã Sơn Tây (tỉnh Hà Tây cũ) cách trung tâm Hà Nội khoảng 45 km. thành cổ được xây dựng từ năm 1822, thành có hình vuông , mỗi chiều dài gần 400m. Tường thành được xây bằng gạch đá ong, có 4 cổng: Đông, Tây, Tiền, Hậu, mỗi cổng đều có Vọng lâu. Xung quanh thành có hào sâu 3m, rộng 20 m, chu vi khoảng 2.000m. Trong thành có 4 khẩu súng ở 4 góc thành, có Điện Kính thiên (nơi làm lễ của nhà vua khi đi kinh lý), có dinh thự và công đường cuả các quan đầu tỉnh, kho lương thực, trại lính...Thời gian và chiến tranh đã hủy hoại nhiều công trình trong khu vực thành cổ. Hiện thành cổ Sơn Tây chỉ còn lại một số đoạn tường thành, cổng thành và một vài công trình còn sót lại trong khu thành cổ.   PV