Dự kiến trình Quốc hội Luật Dân số vào năm 2014: Cụ thể hóa Pháp lệnh Dân số

Cán bộ dân số phát tài liệu, truyền thông kiến thức về Pháp lệnh Dân số cho người dân vùng cao Tân Trào, Tuyên Quang. Ảnh: P.V.

Đối tượng còn bị bỏ sót trong PLDS

Phạm vi điều chỉnh của PLDS là khá rộng, bao gồm những vấn đề liên quan đến kết quả của dân số (quy mô, cơ cấu, phân bố và chất lượng dân số), cũng như quá trình dân số (sinh, tử, di cư, phát triển về thể chất, trí tuệ và tinh thần con người); quy định các biện pháp thực hiện công tác dân số, nội dung quản lý nhà nước về dân số và công tác dân số. PLDS đã khắc phục được tình trạng tản mạn, phân tán việc điều chỉnh dân số và công tác dân số ở nhiều văn bản trước đó (chủ yếu là các văn bản quản lý, điều hành) và phù hợp với công ước, điều ước, văn bản quốc tế mà Việt Nam kí kết, gia nhập.

Tuy nhiên, sau gần 10 năm thi hành, PLDS đã bộc lộ một số hạn chế, bất cập. Các quy định mang tính nguyên tắc, chung chung nên khó áp dụng trong thực tiễn, chưa bao quát được hết các nội dung, các nhóm đối tượng trong xã hội, chưa thật sự phù hợp với thực tiễn chuyển đổi nhân khẩu học trước mắt cũng như lâu dài đối với Việt Nam. Nhiều vấn đề dân số mới xuất hiện, nếu không được giải quyết kịp thời sẽ gây ra những hệ lụy khó lường cả về quy mô, cơ cấu, phân bố, chất lượng dân số và đối với các lĩnh vực kinh tế - xã hội. Phạm vi điều chỉnh của PLDS là toàn diện, bao gồm quy mô, cơ cấu, phân bố và chất lượng dân số. Nhưng vấn đề di dân và phân bố dân cư đã được điều chỉnh qua nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác và nhiều ngành chịu trách nhiệm, nên PLDS không được hướng dẫn chi tiết, khó đánh giá kết quả thực hiện. Mặt khác, các mô hình, giải pháp can thiệp nâng cao chất lượng dân số còn trong giai đoạn nghiên cứu, thí điểm, bước đầu triển khai mở rộng nên các nội dung, quy trình thực hiện chưa được cụ thể hóa trong PLDS. Những điều này cần được làm rõ trong phạm vi điều chỉnh của Dự án Luật Dân số.

Đối tượng áp dụng của PLDS là đầy đủ, bao gồm mọi chủ thể trong xã hội, nhưng thực tế còn bỏ sót một số đối tượng- đó là: Người nước ngoài cư trú có thời hạn ở Việt Nam; người Việt Nam ở nước ngoài; đối tượng làm việc tại cơ quan đại diện của Việt Nam ở nước ngoài.

Việc thiết kế quy định về các hành vi bị nghiêm cấm trên đây là đầy đủ, chi tiết, phù hợp với thực tiễn; việc xử lý các hành vi vi phạm được tuân thủ theo cấu trúc của hệ thống pháp luật nước ta. Quy định các hành vi bị nghiêm cấm trong PLDS có ý nghĩa quan trọng là để giáo dục, răn đe và ngăn chặn hành vi vi phạm pháp luật. Tuy nhiên, trên thực tế, số lượng người bị xử lý các hành vi vi phạm pháp luật trong những năm qua là không nhiều. Một trong những nguyên nhân là khó thu thập được bằng chứng pháp lý của các hành vi vi phạm.

Một số hành vi vi phạm không có khả năng thu thập được chứng cứ pháp lý, nhất là các hành vi lựa chọn giới tính như bói toán, nói chuyện để xác định giới tính trước sinh hoặc phổ biến phương pháp tạo giới tính thai nhi. Hành vi bắt mạch, xác định qua triệu chứng, siêu âm, các loại xét nghiệm, cung cấp thuốc, hóa chất để xác định giới tính hoặc loại bỏ thai nhi. Đây là các hành vi thực hiện việc khám chữa bệnh, không để lại chứng cứ về xác định giới tính hoặc loại bỏ thai nhi vì giới tính.